Đọc sách cùng Tình Ca · Paul Kalanithi
Khi hơi thở hóa thinh không
Một bác sĩ trẻ đối diện cái chết và viết về điều làm đời người đáng sống.
Có một khoảnh khắc rất lạ trong đời mỗi người. Đó là lúc bạn đang làm việc, đang ăn cơm, hoặc đang xếp quần áo, và tự nhiên bạn ngừng lại, nhìn hai bàn tay mình, rồi thấy một câu hỏi trồi lên từ đâu đó sâu trong lồng ngực: "Nếu hôm nay là ngày cuối cùng, tôi sẽ làm gì khác đi?" Bạn không trả lời được. Và có thể vì không trả lời được, bạn vội quay lại với công việc, với điện thoại, với mớ lo toan quen thuộc, để câu hỏi kia lặng xuống như một hòn sỏi chìm vào đáy hồ.
Nhưng nó vẫn ở đó. Nó không mất đi. Nó chỉ chờ một lần bạn dám nhìn lại.
Chúng ta đang sống như thể mình có vô hạn thời gian. Chúng ta trì hoãn cuộc gọi cho cha mẹ đến cuối tuần. Chúng ta dời chuyến đi chung với người bạn thân đến "khi nào rảnh hơn". Chúng ta hứa với mình sẽ đọc cuốn sách đó, học cái ngôn ngữ đó, nói ra câu nói đó, vào một lúc nào đó. Và cái "lúc nào đó" trở thành một cái hộp vô hình mà chúng ta cứ nhét thêm, nhét thêm, mỗi ngày, cho đến khi cái hộp nặng hơn cả cuộc đời.
Rồi một ngày, một cuộc điện thoại đến. Hoặc bác sĩ nói một câu. Hoặc chỉ là một buổi sáng bạn tỉnh dậy và nhận ra rằng bạn đã năm mươi tuổi rồi, và cái hộp đó chưa bao giờ được mở ra.
Có một người đàn ông, ba mươi sáu tuổi, từng đứng trước chính cái khoảnh khắc đó. Anh là bác sĩ phẫu thuật thần kinh, và điều nghiệt ngã là chính anh đã tự đọc được kết quả chụp cắt lớp của mình trước khi ai khác kịp nói với anh. Ung thư phổi giai đoạn bốn. Anh đang ở đỉnh cao sự nghiệp. Vợ anh vừa mang thai đứa con đầu lòng. Và anh còn một cuốn sách chưa viết xong.
Cuốn sách đó, sau này, trở thành một trong những cuốn được nhiều người khóc nhất trong mười năm qua. Nó có tên: "Khi hơi thở hóa thinh không".
"Khi hơi thở hóa thinh không" của Paul Kalanithi không phải là một cuốn sách về cái chết. Đó là một cuốn sách về điều gì khiến một cuộc đời đáng sống, được viết bởi một người đang đếm ngược từng tháng còn lại của chính mình.
Paul không phải là một người bình thường. Anh tốt nghiệp văn học ở Stanford, rồi học thêm lịch sử và triết học của y khoa ở Cambridge, rồi quay lại Yale để trở thành bác sĩ. Sau đó anh theo đuổi một trong những chuyên ngành khó nhất của y khoa: phẫu thuật thần kinh. Anh dành hơn một thập kỷ chỉ để hoàn thiện kỹ năng mổ não. Anh được xem là một trong những tài năng trẻ sáng giá nhất của thế hệ mình.
Và rồi, ở tuổi ba sáu, khi anh chỉ còn vài tháng nữa là hoàn thành chương trình nội trú, khi các trường đại học lớn đang mời anh về làm giáo sư, khi vợ anh vừa mang thai đứa con đầu lòng, anh bắt đầu thấy đau lưng. Vài tuần sau, anh tự đặt mình vào máy chụp cắt lớp, và đọc kết quả. Trên màn hình là hàng chục khối u, trải dài khắp phổi, gan, cột sống.
Từ giây phút đó, Paul không còn là bác sĩ nữa. Anh là bệnh nhân.
Anh bắt đầu viết cuốn sách này trong những tháng cuối đời. Anh viết khi đang hóa trị. Anh viết trong những đêm trằn trọc vì đau. Anh viết khi biết rằng có thể mình sẽ không kịp nhìn thấy con gái mới sinh lớn lên. Và khi anh ra đi ở tuổi ba bảy, cuốn sách vẫn còn dang dở. Vợ anh, bác sĩ Lucy, đã viết phần cuối để hoàn thành di nguyện của chồng.
Điều làm cuốn sách này khác biệt không phải là bi kịch. Bi kịch có ở khắp nơi. Điều làm nó khác biệt là cách Paul đi qua bi kịch của mình: bằng trí tuệ, bằng văn chương, bằng một câu hỏi mà anh theo đuổi suốt cả cuộc đời từ khi còn là cậu sinh viên văn học cho đến khi trở thành bác sĩ phẫu thuật não. Câu hỏi đó là: "Điều gì làm cho một đời người có ý nghĩa, ngay cả khi biết rằng tất cả rồi cũng sẽ kết thúc?"
Và Paul không trả lời câu hỏi ấy bằng lý thuyết. Anh trả lời nó bằng chính cách anh sống những ngày cuối cùng.
Có năm điều từ cuốn sách này mà nếu bạn hiểu được, cuộc đời bạn sẽ không còn như cũ nữa.
Điều đầu tiên là cái mà Paul gọi là "khoảnh khắc nhìn mình từ bên ngoài". Trước khi có kết quả chụp, Paul đã dành mười năm để rèn luyện bản thân như một người bất tử. Anh thức ba mươi sáu tiếng trong phòng mổ. Anh từ chối những kỳ nghỉ. Anh nói với vợ "đợi khi nào tôi xong chương trình nội trú rồi mình sẽ có thời gian". Cái "khi nào" đó là cái hộp vô hình của anh.
Rồi anh nhìn thấy khối u. Và trong một khoảnh khắc rất kỳ lạ, anh không còn nhìn cuộc đời mình như một con đường đi tới nữa. Anh nhìn nó như một bức tranh đã gần hoàn thành, và anh bắt đầu thấy những nét vẽ còn thiếu.
Hầu hết chúng ta không có khoảnh khắc đó cho đến khi quá muộn. Chúng ta cứ nghĩ mình đang ở giữa một bộ phim dài, và có cả tá tập phía trước. Nhưng sự thật là cuộc đời bạn đang được vẽ bởi chính bạn, từng ngày, bằng những lựa chọn rất nhỏ, và bức tranh đó không chờ bạn đâu.
Paul viết rằng anh từng nghĩ cuộc sống là một thứ anh sẽ có, một ngày nào đó. Rồi anh nhận ra rằng nó luôn luôn đang là thứ anh đang có, ngay lúc này, chỉ là anh không chịu nhìn. Câu đó là cú đánh đầu tiên mà cuốn sách dành cho người đọc.
Điều thứ hai còn đau hơn. Paul là người theo đuổi đỉnh cao trí tuệ. Anh có thể mổ những ca khó nhất mà các bác sĩ khác từ chối. Anh sắp thành giáo sư Stanford. Anh đã dành hơn một thập kỷ để xây dựng cái mà anh gọi là "lâu đài thành tựu".
Và khi anh đối diện cái chết, anh nhận ra một điều tàn nhẫn: không một bằng cấp nào trong lâu đài đó còn ý nghĩa. Không phải vì chúng sai, không phải vì chúng vô giá trị, mà vì cái mà anh thương tiếc khi biết mình sẽ ra đi, không phải là những danh hiệu chưa kịp có.