Đọc sách cùng Tình Ca · Don Miguel Ruiz

Bốn thỏa ước

Bốn lời hứa giản dị với chính mình để bớt khổ vì lời nói và suy đoán.

Có một câu hỏi mà nếu bạn ngồi xuống thành thật trả lời, nó có thể đảo lộn cả cách bạn nhìn cuộc đời mình. Câu hỏi đó là, bao nhiêu phần trong nỗi khổ của bạn hôm nay, thật sự đến từ thế giới bên ngoài, và bao nhiêu phần đến từ những lời bạn đã tự nói với chính mình trong suốt nhiều năm qua.

Phần lớn chúng ta không biết rằng mỗi ngày, trong đầu mình, có hàng ngàn câu nói âm thầm đang được lặp đi lặp lại. Mình không đủ giỏi. Mình không xứng đáng. Người ta chắc đang nghĩ xấu về mình. Mình phải cố hơn nữa mới được yêu thương. Những câu nói ấy không phải tự nhiên mà có. Chúng được gieo vào, từ gia đình, từ trường lớp, từ xã hội, từ những tổn thương cũ. Và chúng đã trở thành một bản hợp đồng vô hình mà bạn đang ký với chính mình mỗi ngày, dù bạn chưa bao giờ đồng ý.

Cuốn sách tôi muốn chia sẻ với bạn hôm nay nói về chuyện xé bản hợp đồng đó đi. Và thay vào đó, ký một hợp đồng mới, với chỉ bốn điều khoản. Cuốn sách tên là Bốn Thỏa Ước, của Don Miguel Ruiz.

Don Miguel Ruiz là con của một dòng họ pháp sư Toltec ở Mexico. Toltec là một nền văn minh cổ xưa trước cả người Maya, và trong truyền thống của họ, những người học trò được dạy một điều rất khác với cách phần lớn chúng ta được dạy. Họ được dạy rằng, cuộc đời mỗi người thực ra là một giấc mơ. Và bạn đang mơ giấc mơ ấy bằng chính những niềm tin bạn đang mang trong đầu.

Thoạt nghe thì có vẻ bí ẩn, nhưng thật ra nó rất giản dị. Ruiz nói rằng từ bé, chúng ta đã bị người lớn dạy cho một phiên bản về thế giới. Ai là tốt, ai là xấu, cái gì đáng xấu hổ, cái gì đáng tự hào, thế nào mới là thành công. Chúng ta không chọn, chúng ta chỉ gật đầu, vì hồi đó quá nhỏ để có thể phản đối. Và mỗi cái gật đầu ấy là một thỏa ước. Theo thời gian, chúng ta có hàng ngàn thỏa ước như vậy, đóng khung cả cuộc đời mình lại.

Bốn Thỏa Ước được xuất bản năm 1997, dày chưa đến hai trăm trang. Vậy mà cuốn sách bé nhỏ ấy đã nằm trên danh sách bestseller của New York Times gần mười năm liền, được Oprah giới thiệu, được dịch ra hơn bốn mươi thứ tiếng, và bán ra hơn mười triệu bản trên toàn thế giới. Vì sao. Vì Ruiz đã làm một chuyện rất ít người làm được. Ông lấy cả một truyền thống tâm linh cổ xưa, và nén nó lại thành bốn câu rất ngắn, bốn câu mà ai cũng có thể nhớ, ai cũng có thể bắt đầu thực hành ngay từ hôm nay.

Thỏa ước thứ nhất. Hãy trung thực với lời nói của mình. Nghe thì tưởng đơn giản, ai chẳng biết không nên nói dối. Nhưng Ruiz nói về một tầng sâu hơn nhiều. Ông bảo, lời nói là thứ mạnh nhất mà con người có. Bằng lời nói, bạn xây nên một đứa trẻ, và cũng bằng lời nói, bạn có thể phá huỷ một đứa trẻ. Một câu chê từ cha mẹ năm bảy tuổi có thể theo một người đến năm bốn mươi tuổi.

Trung thực với lời nói của mình nghĩa là gì. Nghĩa là bạn không dùng lời để tự đầu độc chính mình, không dùng lời để tấn công người khác, và quan trọng hơn cả, không dùng lời để lặp lại những câu chuyện cũ khiến bạn mắc kẹt. Khi bạn nói, tôi là đứa vô dụng, bạn đang ký một thỏa ước mới. Khi bạn nói, cô ấy là người tệ, bạn đang khoá trái trái tim mình. Ruiz nói, mỗi chữ bạn thốt ra là một hạt giống. Bạn gieo gì, bạn gặt đó. Và cả một khu vườn cuộc đời bạn, đang mọc lên từ những hạt giống bạn vô thức gieo suốt hai mươi, ba mươi, bốn mươi năm qua.

Thỏa ước thứ hai. Đừng nhận bất cứ điều gì về phía mình. Đây có lẽ là thỏa ước khó nhất, và cũng là thỏa ước giải phóng nhất. Ruiz nói, khi ai đó nói một câu khiến bạn đau, thực ra câu nói đó đang kể về họ, không phải về bạn. Về tâm trạng của họ hôm ấy. Về tuổi thơ của họ. Về nỗi sợ của họ. Về những ám ảnh mà họ chưa giải quyết được. Nhưng chúng ta lại có thói quen cầm lấy câu nói đó, mang về nhà, và nghiền ngẫm nó cả đêm, như thể nó là sự thật về mình.

Hãy thử tưởng tượng. Sếp bạn khó chịu với bạn trong một cuộc họp. Cả ngày đó bạn không làm được gì, tim đập thình thịch, đầu quay cuồng, nghĩ chắc sếp ghét mình. Nhưng có thể thật ra, sáng hôm đó sếp cãi nhau với vợ. Có thể ông ấy vừa nhận được tin xấu về sức khoẻ. Có thể ông ấy vừa bị chính sếp của mình mắng. Toàn bộ phản ứng của ông ấy là về cuộc đời ông ấy, chứ không phải về bạn. Khi bạn hiểu điều này, bạn sẽ thấy một điều kỳ lạ. Rất nhiều nỗi đau trong cuộc đời bạn không thuộc về bạn. Bạn chỉ đang mang hộ người khác mà thôi.

Thỏa ước thứ ba. Đừng phỏng đoán. Ruiz nói, chín mươi phần trăm các vấn đề trong các mối quan hệ đến từ một chuyện duy nhất, chúng ta phỏng đoán mà không kiểm chứng. Chúng ta phỏng đoán người kia đang nghĩ gì. Phỏng đoán họ đang có ý gì. Phỏng đoán tin nhắn chưa trả lời là vì họ giận mình. Phỏng đoán cái nhìn đó là có ý xấu. Và rồi chúng ta phản ứng với cái phỏng đoán đó, như thể nó là sự thật.

Ông bảo, sức mạnh lớn nhất của thỏa ước này là ở chỗ, thay vì tự dựng lên cả một vở kịch trong đầu, bạn chỉ cần làm một việc rất đơn giản. Hỏi. Hỏi thẳng. Anh có giận em không. Em nói câu nãy không có ý gì, nhưng anh cứ lặng thinh khiến em không hiểu, anh có thể nói rõ cho em được không. Nghe thì dễ, nhưng phần lớn chúng ta không dám hỏi, vì sợ câu trả lời. Và cái giá của việc không dám hỏi là sống cả năm trong một vở kịch không có thật.

Thỏa ước thứ tư, và là thỏa ước ôm trọn cả ba thỏa ước kia. Luôn làm hết sức mình. Nhưng Ruiz giải thích câu này theo một cách rất đặc biệt. Hết sức của bạn hôm nay khác với hết sức của bạn hôm qua. Khi bạn khoẻ mạnh, hết sức có thể là mười. Khi bạn ốm đau, kiệt sức, hết sức có thể chỉ là ba. Cả hai đều là hết sức. Cả hai đều đủ.

Điều đẹp nhất của thỏa ước này là nó gỡ bỏ một gánh nặng vô hình mà rất nhiều người đang mang, đó là sự cầu toàn. Khi bạn luôn làm hết sức mình, bạn không cần phải làm tốt nhất thế giới. Bạn không cần phải so với ai cả. Bạn chỉ cần biết rằng, ngày hôm nay, trong hoàn cảnh này, với thân thể này, với tâm trí này, bạn đã cho đi điều tốt nhất bạn có thể. Và khi đó, bạn không còn gì để hối tiếc nữa.

Vậy bạn có thể làm gì với bốn thỏa ước này, bắt đầu từ hôm nay. Ruiz không bắt bạn phải thay đổi cả cuộc đời trong một đêm. Ông chỉ mời bạn làm một thí nghiệm nhỏ, trong một tuần. Và nếu bạn thật sự thử, bạn sẽ thấy một điều mà tôi nghĩ sẽ khiến bạn bất ngờ.

Việc thứ nhất. Trong bảy ngày tới, mỗi buổi tối trước khi đi ngủ, hãy ngồi xuống ba phút và tự hỏi một câu. Hôm nay tôi đã nói gì với chính mình. Không cần viết ra, không cần phân tích, chỉ nhìn lại. Bạn sẽ bất ngờ khi thấy bao nhiêu câu nói tiêu cực bạn đã tự nói với mình mà không hay biết. Bạn không đủ. Bạn chậm quá. Bạn lại thất bại nữa rồi. Chỉ cần nhìn thấy chúng, bạn đã bắt đầu xé bỏ hợp đồng cũ.

Việc thứ hai. Dừng lại. Hít một hơi. Và tự hỏi. Câu nói này đang nói về tôi, hay đang nói về người vừa nói ra nó. Bạn sẽ thấy, trong phần lớn trường hợp, câu trả lời là, đang nói về họ. Và chỉ một lần nhận ra như vậy, bạn đã tiết kiệm cho mình cả một buổi tối không ngủ được.

Việc thứ ba. Trong tuần này, chọn một mối quan hệ đang có chuyện hiểu lầm. Có thể là với người yêu, với bạn thân, với một đồng nghiệp. Và thay vì tiếp tục phỏng đoán, hãy hỏi thẳng một câu rất đơn giản. Tôi đang cảm thấy như vậy, tôi không chắc mình hiểu đúng không, bạn có thể nói cho tôi biết thật sự chuyện gì đang xảy ra không. Bạn sẽ thấy, một câu hỏi thành thật có thể cứu cả một mối quan hệ mà bạn tưởng đã hỏng.

Việc thứ tư. Mỗi ngày, trước khi bắt đầu bất cứ việc gì quan trọng, hãy tự nhắc mình một câu. Tôi sẽ làm hết sức của mình hôm nay. Không phải hết sức của người khác. Không phải hết sức của tôi trong giấc mơ. Mà hết sức của tôi, ngay bây giờ, trong hoàn cảnh này. Đủ rồi. Bạn sẽ thấy một cảm giác rất lạ, nhẹ nhõm nhưng vẫn có động lực, không còn sợ hãi nhưng vẫn có trách nhiệm.

Bốn Thỏa Ước không phải là một cuốn sách về việc trở nên tốt hơn. Nó là một cuốn sách về việc trở về với con người thật của bạn, trước khi thế giới kịp dán lên bạn những nhãn mác không thuộc về bạn. Ông nói, địa ngục không phải là một nơi, địa ngục là một cách sống. Và thiên đường cũng không phải là một nơi, thiên đường cũng là một cách sống. Khác biệt giữa hai cái, chỉ nằm ở bốn thỏa ước mà bạn ký với chính mình mỗi ngày.