Sài Gòn ngồi nghe mình kể · Tập 41

Bà Ngoại Bán Chè Gánh

Hồi đó xóm tôi có bà bán chè gánh, chiều nào cũng đi ngang, rao một tiếng: “Ai… chè đậu xanh, chè bà ba, chè trôi nước hông…” Cái tiếng rao đó, kéo dài, ngân ngân, nghe là biết chiều xuống rồi, nghe là biết bà chè sắp đi ngang nhà.

Bà gánh hai cái thúng: một bên là mấy nồi chè, một bên là chén, muỗng, với cái thau nước rửa. Bà đi chậm, vai trĩu xuống vì gánh nặng, mà bước chân đều, quen. Mấy chục năm gánh chè đi khắp xóm, chắc đôi vai bà đã quen với cái nặng đó rồi.

Tụi con nít trong xóm, nghe tiếng rao là chạy ra. Tôi cũng vậy, xin má mấy đồng, chạy ra mua một chén. Bà ngừng gánh, hạ xuống, múc chè cho tụi tôi, tay bà run run mà múc khéo lắm. Chén chè đậu xanh, chan nước cốt dừa, rắc chút đậu phộng — ngọt, béo, thơm. Cái vị chè đó, mấy chục năm rồi, tôi vẫn nhớ.

Bà hiền lắm. Tụi con nít có đứa thiếu tiền, bà cũng bán: “Thôi, bữa sau trả bà cũng được con.” Có đứa làm bể chén, bà không la, bà cười: “Không sao, để bà lượm.” Cả xóm ai cũng quý bà — bà như một người bà chung của tụi con nít trong xóm.

Tôi nhớ mấy chiều mưa, bà vẫn đi bán: đội cái nón lá, gánh chè, lội mưa. Má tôi hay nói: “Tội nghiệp bà, mưa gió vậy mà cũng ráng đi bán.” Hồi đó tôi còn nhỏ, đâu hiểu, tôi chỉ thấy vui khi có chè ăn. Lớn lên rồi tôi mới hiểu: bà phải đi bán, mưa hay nắng, vì đó là cái sống của bà — gánh chè đó, nuôi bà, và chắc nuôi cả con cháu bà nữa.

Rồi tôi lớn, đi học xa, đi làm xa, lâu lắm không về xóm cũ. Một lần về, tôi hỏi má: “Bà chè còn bán không má?” Má nói: “Bà mất mấy năm rồi con. Già quá, bệnh, rồi đi.” Tôi lặng người, tự nhiên thấy hụt hẫng, như mất đi một phần của tuổi thơ. Cái tiếng rao chè chiều đó, sẽ không bao giờ còn nghe lại nữa.

Tôi nghĩ về bà. Cả một đời bà gánh chè đi bán, nuôi con, nuôi cháu, cho tụi con nít trong xóm những chén chè tuổi thơ. Bà không giàu, không nổi tiếng, chỉ là một bà già bán chè gánh, bình thường. Mà với tụi tôi, bà là cả một khoảng trời tuổi thơ ngọt ngào — bà đi rồi, mà cái ngọt đó vẫn còn, trong ký ức.

Tôi nghĩ, mấy cái nghề gánh hàng rong như vậy, giờ cũng ít dần: chè gánh, xôi gánh, bánh gánh — mấy gánh hàng đi khắp xóm với tiếng rao quen thuộc. Nó đang mất đi, theo thời gian, cùng với những người bà, người mẹ đã gánh nó cả đời. Mai mốt, tụi nhỏ lớn lên, chắc không còn biết tiếng rao chè chiều là gì nữa. Tự nhiên thấy tiếc.

Nếu bạn còn nhớ một gánh hàng rong nào đó của tuổi thơ, một tiếng rao quen, một món ăn vặt cũ, thì giữ nó trong lòng nha — đó là một phần đẹp của ngày xưa. Và nếu giờ bạn còn gặp một gánh hàng rong nào, ghé mua một chút đi; biết đâu, đó cũng là tuổi thơ của một đứa nhỏ nào đó, đang được giữ lại. Tự nhiên hôm nay thèm một chén chè đậu xanh chan nước cốt dừa ghê — cái vị của ngày xưa. Mai tôi lại kể tiếp cho bạn nghe.