Sài Gòn ngồi nghe mình kể · Tập 27

Người Dọn Rác Ban Đêm

Khuya rồi, ngoài đường có mấy người dọn rác, lặng lẽ làm cho thành phố sạch. Tôi đi ngang, thấy họ đẩy cái xe rác, dừng từng nhà, gom từng bịch. Tiếng chổi quèn quẹt, tiếng xe rác cọt kẹt — giữa cái đêm vắng, mấy âm thanh đó nghe rõ mồn một.

Cả ngày, thành phố này thải ra biết bao nhiêu rác. Mình ăn, mình uống, mình dùng, mình bỏ. Sáng ra, đường phố sạch sẽ, mình thấy chuyện đó bình thường. Đâu mấy ai nghĩ tới chuyện: ai đã dọn? Ai đã đẩy xe rác đi từng con đường, lúc cả thành phố ngủ?

Tôi dừng xe, nhìn một cô lao công. Cô mặc đồ bảo hộ, đeo khẩu trang, đội nón, tay cầm cây chổi to, quét gom rác vào một chỗ rồi hốt lên xe. Cô làm thoăn thoắt, quen tay; cả con đường dài, cô quét sạch trơn. Mà chắc lát nữa, qua con đường khác, lại quét tiếp. Cứ vậy, suốt đêm.

Tôi nghĩ về cái nghề này: làm ban đêm, lúc không ai thấy; làm cái việc mà ít người muốn làm; tiếp xúc với rác, với dơ, với mùi. Mà nhờ có họ, sáng ra mình mới có đường phố sạch để đi, mới có thành phố gọn gàng để sống. Cái sạch sẽ mình hưởng mỗi sáng, là mồ hôi của những người thức trắng đêm.

Tôi nhớ có lần đọc được, người ta nói: “Muốn biết một thành phố văn minh cỡ nào, hãy nhìn cách nó đối xử với người lao công.” Mà thường, tụi mình ít khi để ý tới họ: đi ngang, bịt mũi, né cái xe rác, có khi còn khó chịu vì cái mùi. Mà quên rằng, người ta đang làm cái việc đó cho mình, để mình có một thành phố sạch.

Tôi nghĩ, có nhiều nghề thầm lặng như vậy lắm — mấy nghề mà người ta chỉ nhận ra khi nó không còn. Thử tưởng tượng một ngày không ai dọn rác: rác chất đống, đường dơ, mùi hôi. Lúc đó mình mới thấy, à, té ra mấy người dọn rác quan trọng dữ vậy. Mà bình thường, mình lại quên mất họ. Những người càng quan trọng, đôi khi lại càng vô hình.

Cô lao công quét xong đoạn đường, đẩy xe đi tiếp. Tôi nhìn theo cái dáng cô khuất dần trong đêm, dưới ánh đèn đường vàng, một mình, lặng lẽ, làm cái công việc mà cả thành phố cần mà ít người cảm ơn. Tự nhiên tôi thấy trong lòng dâng lên một sự biết ơn — một sự biết ơn thầm, mà thật.

Sáng mai, khi bạn bước ra đường, thấy đường phố sạch sẽ, thử nhớ một chút tới những người đã dọn nó trong đêm. Mình không gặp họ; họ làm xong, đi mất, trước khi mình thức dậy. Nhưng cái sạch sẽ mình đang hưởng, có công của họ trong đó. Một lời cảm ơn thầm thôi, cũng được.

Và nếu có dịp đi ngang một cô, một chú lao công đang làm việc, đừng bịt mũi né tránh. Gật đầu chào một cái, hoặc ít nhất, trong lòng, thấy biết ơn người ta một chút — tại họ đang làm một việc tử tế, một việc giữ cho thành phố này đáng sống hơn. Khuya rồi, bạn ngủ ngon nha. Ngoài kia, vẫn có người đang thức, đang dọn, để sáng mai mình có một thành phố sạch. Mai tôi lại kể tiếp cho bạn nghe.