Sài Gòn xưa và nay · Tập 104

Nhà Thờ Huyện Sỹ – Ngôi Nhà Thờ Đá Xám Người Cất Không Kịp Thấy

1 Tôn Thất Tùng, Quận 1 cũ

Chào bạn. Bữa nay Vương kể bạn nghe về một ngôi nhà thờ ở góc đường Nguyễn Trãi với Tôn Thất Tùng. Không đỏ như nhà thờ Đức Bà, không hồng như nhà thờ Tân Định, mà xám, xám màu đá. Tháp chuông nhọn vút lên trời. Người Sài Gòn gọi là nhà thờ Huyện Sỹ, có người còn gọi là nhà thờ Chợ Đũi.

Huyện Sỹ là tên người. Theo trang Historic Vietnam của nhà nghiên cứu Tim Doling, tên thật của ông là Philippe Lê Phát Đạt, sống từ năm một nghìn tám trăm bốn mươi mốt tới năm một nghìn chín trăm. Ông sanh ở Cầu Kho, trong một gia đình theo đạo Công giáo gốc Tân An, đi học bên Pinang, bên Mã Lai bây giờ.

Hồi thế kỷ mười chín, người Nam Kỳ có câu "Nhất Sỹ, nhì Phương, tam Xường, tứ Hỏa", kể tên bốn người giàu nhất. Ông Huyện Sỹ đứng đầu. Ông Hỏa thứ tư, chính là chú Hỏa có ngôi dinh nay là Bảo tàng Mỹ thuật.

Giàu như vậy, ông làm gì? Historic Vietnam kể, ông với vợ là bà Huỳnh Thị Tài đã dâng một phần bảy gia tài và cả miếng đất để cất nhà thờ này. Ông còn giúp cất nhà thờ Chí Hòa và nhà thờ Thủ Đức.

Nhà thờ khởi công năm một nghìn chín trăm lẻ hai, xong năm một nghìn chín trăm lẻ năm. Người vẽ là linh mục Charles Boutier. Theo báo Việt Nam News, nhà thờ xây bằng gạch, mà cột với đồ trang trí làm bằng đá hoa cương Biên Hòa. Cửa sổ là kính màu nước Ý, bàn thờ chính bằng cẩm thạch. Tháp chuông cao năm mươi bảy thước.

Năm mươi bảy thước. Bạn thử đứng dưới chân tháp ngó lên, sẽ thấy cái cổ mình mỏi trước khi thấy chóp.

Mà có một chuyện buồn. Ông Huyện Sỹ mất năm một nghìn chín trăm, hai năm trước khi nhà thờ khởi công. Ông không kịp thấy ngôi nhà mình dâng cúng. Historic Vietnam kể, năm một nghìn chín trăm hai mươi, bà vợ ông mất, và hai ông bà được cải táng về nằm chung trong nhà nguyện phía sau cung thánh. Trên mộ có tượng hai ông bà nằm, tạc bằng đá cẩm thạch.

Vương thấy chỗ đó cảm động. Người cất nhà không kịp ở. Vậy mà rốt cuộc ông vẫn về nằm trong ngôi nhà đó, bên người vợ đã cùng ông dâng đất dâng tiền.

Còn bốn quả chuông thì đúc bên Pháp năm một nghìn chín trăm lẻ năm. Theo Historic Vietnam, hai quả lớn nhất, đường kính hơn một thước, là do con trai ông là ông Jean Baptiste Lê Phát Thanh với vợ dâng. Hơn một trăm hai mươi năm rồi, mấy quả chuông đó vẫn ngân mỗi sáng mỗi chiều.

Gia đình ông Huyện Sỹ còn một chuyện nữa nhiều người biết. Cháu ngoại của ông là bà Nguyễn Hữu Thị Lan, sau này là Nam Phương hoàng hậu.

Bây giờ, chiều chủ nhật đi ngang góc đường đó, bạn sẽ thấy người ta đi lễ, xe gửi kín sân, tiếng hát vọng ra. Ngoài đường xe cộ vẫn ồn, mà bên trong lớp tường đá xám thì yên.

Bạn có từng đi lễ, hay chỉ đi ngang nhà thờ Huyện Sỹ? Bạn có nghe tiếng chuông của nó bao giờ chưa? Kể cho Vương nghe với nghen.

Những điều Vương kể hôm nay, mình lấy từ trang Historic Vietnam và báo Việt Nam News.