Sài Gòn xưa và nay · Tập 102

Dinh Nhà Chú Hỏa – Ông Vua Nhà Đất Và Những Nhà Thương Để Lại

97A Phó Đức Chính, Quận 1 cũ (Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM)

Chào bạn. Bữa nay Vương kể bạn nghe về một ngôi nhà trên đường Phó Đức Chính, gần chợ Bến Thành. Tường vàng, cửa sổ cao, mái có những đường uốn lạ mắt, nửa Tây nửa Hoa. Bây giờ đó là Bảo tàng Mỹ thuật Thành phố. Mà người Sài Gòn lớn tuổi vẫn quen gọi là dinh nhà chú Hỏa.

Chú Hỏa là ai? Theo báo Diễn đàn Doanh nghiệp, ông tên Hui Bon Hoa, sống từ năm một nghìn tám trăm bốn mươi lăm tới năm một nghìn chín trăm lẻ một. Ông từ bên Trung Hoa qua Sài Gòn lập nghiệp, rồi giàu tới mức người ta kêu ông là "vua nhà đất".

Ông giàu lên bằng cách nào thì có nhiều giai thoại lắm. Báo kể người ta nói ông khởi nghiệp từ nghề mua ve chai, đồ cũ. Có chuyện nói ông mua cái ghế nệm cũ mà trong đó có vàng. Có chuyện nói ông biết chữ Hán nên mua bán đồ cổ giỏi. Chính bài báo cũng nói mấy chuyện này mơ hồ, không biết thật được bao nhiêu.

Còn cái phần chắc chắn hơn, thì ông hùn vốn mở tiệm cầm đồ, rồi mua đất. Báo kể ông mua những khu đất trũng, đầm lầy, giá rẻ, rồi cất nhà phố lên, bán hoặc cho thuê. Đất bùn thành phố xá. Tới năm một nghìn chín trăm hai mươi lăm, công ty bất động sản của gia đình ông quản lý gần ba mươi nghìn căn nhà phố ở Sài Gòn với Chợ Lớn.

Ba mươi nghìn căn. Vương đọc tới đó phải đọc lại hai lần. Có khi căn nhà ông bà mình từng ở thuê hồi xưa cũng là nhà của chú Hỏa không chừng.

Ngôi dinh trên đường Phó Đức Chính thì ông không kịp thấy. Theo Wikipedia, nó được cất từ năm một nghìn chín trăm hai mươi chín tới năm một nghìn chín trăm ba mươi bốn, do một kiến trúc sư người Pháp tên Rivera vẽ, làm nhà ở cho gia đình họ Huỳnh, tức con cháu chú Hỏa. Báo Diễn đàn Doanh nghiệp kể người con út của ông là Huỳnh Trọng Bình lo gia nghiệp tới năm một nghìn chín trăm năm mươi mốt.

Mà điều làm Vương nhớ nhất về gia đình này không phải là nhà cửa. Báo kể họ bỏ tiền làm nhiều việc thiện. Phước Thiện Y Viện cất năm một nghìn chín trăm lẻ chín, nay là Bệnh viện Nguyễn Trãi. Chẩn Y Viện cất năm một nghìn chín trăm ba mươi bảy, nay là Bệnh viện Đa khoa Sài Gòn. Bệnh viện Từ Dũ bây giờ cũng được cất trên đất gia đình ông hiến. Họ còn nấu cơm cho người không nhà.

Bạn nghĩ coi, biết bao nhiêu đứa nhỏ Sài Gòn đã chào đời ở Từ Dũ. Người mẹ nằm đó chắc không ai biết miếng đất dưới chân là của một ông già mua ve chai năm xưa.

Năm một nghìn chín trăm tám mươi bảy, theo Wikipedia, ngôi dinh thành Bảo tàng Mỹ thuật. Bây giờ bạn vô đó, đi qua mấy hành lang lát gạch bông, coi tranh, coi tượng, tới tầng ba còn có đồ cổ Chăm pa, Óc Eo. Ngôi nhà từng là chỗ ở của một gia đình giàu nhất nhì Sài Gòn, giờ ai cũng vô coi được.

Vương nghĩ, của cải rồi cũng tan. Nhà ba mươi nghìn căn rồi cũng qua tay người khác. Còn lại lâu nhất là cái nhà thương, cái nhà bảo sanh, và một ngôi nhà đẹp ai vô cũng được.

Bạn đã vô Bảo tàng Mỹ thuật lần nào chưa? Hay bạn từng sanh con, hay chính bạn chào đời ở Từ Dũ? Kể cho Vương nghe với nghen.

Những điều Vương kể hôm nay, mình lấy từ báo Diễn đàn Doanh nghiệp và trang Wikipedia.