Sài Gòn xưa và nay · Tập 101

Nhà Hát Thành Phố – Mái Vòm Đón Người Nghe Nhạc Hơn Trăm Năm

7 Công trường Lam Sơn, Quận 1 cũ

Chào bạn. Bữa nay Vương kể bạn nghe về một tòa nhà mà ai đi bộ trên đường Đồng Khởi cũng phải dừng lại ngó: Nhà hát Thành phố. Mặt tiền cong cong, hai bên có tượng, phía trên có mái vòm, ban đêm đèn vàng lên thì đẹp như một tấm bưu thiếp.

Chuyện bắt đầu từ lâu lắm. Theo trang Saigoneer, từ năm một nghìn tám trăm sáu mươi ba đã có những đoàn hát từ Pháp qua diễn ở Sài Gòn. Hồi đó chưa có nhà hát đàng hoàng. Trang Vietcetera kể, từ khoảng năm một nghìn tám trăm sáu mươi lăm tới năm một nghìn tám trăm tám mươi, người ta dựng một nhà hát tạm, ngay chỗ bây giờ là khách sạn Caravelle.

Rồi tới cuối thế kỷ mười chín, người Sài Gòn thời đó muốn có một nhà hát cho ra nhà hát. Theo Vietcetera, người vẽ là kiến trúc sư Félix Olivier, có hai ông Eugène Ferret và Ernest Guichard lo giám sát. Ông Olivier lấy cảm hứng từ Petit Palais, một bảo tàng mỹ thuật nổi tiếng ở Paris. Chữ khắc, đồ trang trí, bàn ghế bên trong đều làm bên Pháp rồi chở qua.

Năm một nghìn chín trăm, nhà hát khánh thành. Vietcetera kể có cả một vị hoàng tử nước Đan Mạch đi tàu qua tận Đông Dương để dự. Bên trong có ba tầng ghế, ngồi được khoảng một nghìn tám trăm người.

Bạn thử hình dung một đêm diễn hồi đó. Xe ngựa đậu dài trước cửa, đèn khí sáng trưng, người ta bận đồ đẹp, lên mấy bậc thềm đá, vô trong nghe nhạc kịch từ bên Âu châu qua. Mười năm sau, theo Saigoneer, Hà Nội mới có nhà hát lớn của mình.

Mà nhà hát cũng có lúc buồn. Theo Vietcetera, những năm một nghìn chín trăm hai mươi, ba mươi, người ta chuộng vũ trường, hộp đêm hơn, ghế trong nhà hát nhiều đêm bỏ trống. Năm một nghìn chín trăm bốn mươi ba, người ta còn gỡ bớt tượng và hoa văn ở mặt tiền cho nó trông gọn hơn, mới hơn.

Rồi có những năm tòa nhà được dùng vào việc khác, không còn tiếng đàn tiếng hát. Phải tới năm một nghìn chín trăm bảy mươi sáu, nó mới trở lại làm nhà hát như lúc đầu.

Vương thích nhất là đoạn này. Theo Vietcetera, năm một nghìn chín trăm chín mươi tám người ta trùng tu, làm lại mặt tiền theo dáng cũ. Mấy bức tượng, mấy đường hoa văn bị gỡ đi hơn năm mươi năm trước, giờ được trả về chỗ của nó. Năm hai nghìn không trăm lẻ bảy, người ta sửa thêm mái, cột, tượng, rồi thay ghế nệm cho khán giả ngồi êm hơn.

Nghĩ cũng vui. Một tòa nhà mà cũng giống người: có thời son trẻ, có thời bị quên, có lúc phải thay áo khác, rồi cuối cùng vẫn trở về đúng với mình.

Bây giờ, tối nào có diễn, trước cửa nhà hát lại đông. Có người tới nghe hòa nhạc, có người tới coi múa, có người chỉ đứng ngoài chụp tấm hình với mái vòm. Dưới lòng đất ngay đó còn có ga Nhà hát Thành phố của tuyến tàu điện ngầm số một. Một trăm hai mươi mấy năm, từ xe ngựa tới tàu điện, mà nhà hát vẫn đứng đó, vẫn đón người ta vô nghe nhạc.

Bạn đã từng vô Nhà hát Thành phố coi một buổi diễn nào chưa? Hay chỉ đứng ngoài chụp hình thôi? Kể cho Vương nghe với nghen.

Những điều Vương kể hôm nay, mình lấy từ trang Vietcetera và trang Saigoneer.