Sài Gòn xưa và nay · Tập 75

Rạp Hưng Đạo – Thánh Đường Cải Lương Của Sài Gòn

Đường Trần Hưng Đạo, Quận 1 (nay là Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang)

Có một cái rạp, mà với những người mê cải lương, nó như một thánh đường. Rạp Hưng Đạo.

Nơi mà tiếng ca, tiếng đờn, từng làm bao nhiêu người rơi nước mắt.

—

Rạp Hưng Đạo trên đường Trần Hưng Đạo. Hồi xưa, đây là một trong những rạp cải lương lớn nhất Sài Gòn. Mấy đoàn cải lương lớn, mấy nghệ sĩ nổi tiếng, đều hát ở đây.

Hồi đó, cải lương là một thú vui lớn của người Sài Gòn, người miền Nam. Tối tới, người ta kéo nhau đi coi cải lương. Mặc đồ đẹp, tới rạp Hưng Đạo, coi mấy tuồng tích, mấy vở cải lương.

Mình nhớ cái không khí coi cải lương. Đèn rạp tắt, sân khấu sáng. Tiếng đờn cò, đờn kìm cất lên. Rồi đào kép ra, ca những câu vọng cổ mùi mẫn. Tới mấy đoạn buồn, cả rạp sụt sịt. Người ta khóc theo nhân vật, thương theo số phận trên sân khấu.

—

Mình nhớ bà ngoại mình, mê cải lương lắm.

Bà thuộc lòng mấy tuồng. Bà mê mấy nghệ sĩ cải lương nổi tiếng. Tối tối, bà mở radio, nghe cải lương. Có dịp, bà đi rạp Hưng Đạo coi.

Mình hồi nhỏ hay ngồi nghe bà kể về mấy tuồng cải lương. Bà kể tới đoạn buồn, bà rưng rưng. Bà kể tới đoạn nghĩa khí, bà gật gù. Với bà, mấy tuồng cải lương không chỉ là giải trí. Nó dạy bà về đạo lý, về nghĩa tình, về lẽ phải trái ở đời.

Bà hay nói, "cải lương nó dạy mình làm người đó con". Hồi đó mình không hiểu. Giờ mình hiểu. Mấy tuồng cải lương xưa, đầy những bài học về trung, hiếu, tiết, nghĩa. Bà mình, và bao người miền Nam, đã học những bài học đó, qua mấy vở cải lương ở rạp Hưng Đạo.

—

Bây giờ, rạp Hưng Đạo được xây mới, thành Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang.

Cải lương thì không còn thời hoàng kim như xưa. Lớp trẻ giờ ít mê cải lương. Mấy nghệ sĩ cải lương gạo cội, người mất, người già. Cái nghệ thuật cải lương, một thời lừng lẫy, giờ đang dần mai một.

Mình đi ngang nhà hát mới, tự nhiên nhớ bà ngoại. Nhớ cái thời bà mê cải lương. Nhớ cái không khí coi cải lương, cả rạp sụt sịt theo nhân vật. Nhớ câu bà nói, "cải lương nó dạy mình làm người".

Bà mình mất rồi. Cái thú mê cải lương của bà, cái rạp Hưng Đạo bà từng tới, giờ chỉ còn trong ký ức mình.

—

Mình nghĩ, mỗi loại hình nghệ thuật, gắn với một thế hệ, một thời.

Cải lương, là nghệ thuật của thế hệ ông bà, cha mẹ mình. Nó từng lừng lẫy, từng nuôi dưỡng tâm hồn bao người. Rồi thời thế đổi, lớp trẻ có những thú vui khác. Cải lương dần mai một. Đó là quy luật, mình hiểu.

Mà mình vẫn mong, cải lương đừng mất hẳn. Vì nó là một phần hồn của người miền Nam. Là cái nghệ thuật đã dạy bao thế hệ về đạo lý, về nghĩa tình. Mất cải lương, là mất một phần cái hồn đó.

—

Cuối tuần này, thử nghe một vở cải lương xưa.

Dù bạn không mê cải lương, cứ nghe thử một vở. Để hiểu cái nghệ thuật mà ông bà mình từng mê. Để nghe những câu vọng cổ mùi mẫn, những bài học về nghĩa tình. Biết đâu, bạn cũng thấy được cái hay, mà bà ngoại mình từng thấy, ở rạp Hưng Đạo năm xưa.