Đạp Xe Kể Sài Gòn · Tập 30

Ngọn Tháp Mười Hai Tầng Đã Mất, Hai Tháp Chuông Mọc Lên Chỗ Cũ Và Lớp Sơn Mới Cho Giống Màu Xưa – Giữ Giùm Màu Cũ

40 phố Nhà Chung, Hoàn Kiếm, Hà Nội

Chào bạn. Rời Hồ Gươm, Vương đạp vòng qua mấy con phố nhỏ phía tây hồ, rẽ vô phố Nhà Chung. Tới một khoảng sân rộng thì Vương thắng xe lại. Trước mặt là hai cái tháp chuông vuông vức, màu xám, loang lổ như rêu. Đây là Nhà thờ Lớn Hà Nội.

Người Sài Gòn thì quen Nhà thờ Đức Bà gạch đỏ. Còn ngôi nhà thờ này thì màu xám, ngó già hơn, trầm hơn. Mà sáng nay Vương không kể chuyện cái nhà thờ trước. Vương kể chuyện cái chỗ đất nó đang đứng.

Vì trước khi có hai tháp chuông này, ở đây từng có một ngọn tháp khác. Tháp Báo Thiên.

Theo trang thông tin Thăng Long trên Cổng thông tin điện tử Chính phủ, tháp được dựng vào mùa xuân năm một nghìn không trăm năm mươi bảy, đời nhà Lý. Tháp có mười hai tầng. Trang này ghi tháp cao chừng tám mươi mét, chân tháp xây bằng đá và gạch, mấy tầng trên có đồng, cửa trên đỉnh cũng bằng đồng. Bên trong có tượng đá đủ hình người, hình tiên.

Cũng theo trang đó, tháp Báo Thiên được kể là một trong bốn báu vật nổi tiếng của nước mình hồi xưa, cùng với chuông Quy Điền, vạc Phổ Minh và tượng Phật Di Lặc. Bạn nghĩ coi, cách đây gần một nghìn năm, ai đứng ở Thăng Long ngước lên cũng thấy ngọn tháp đó.

Mà tháp cao thì gió lớn. Theo trang thông tin Thăng Long, năm một nghìn hai trăm hai mươi lăm, một trận bão làm gãy ngọn tháp. Năm một nghìn ba trăm hai mươi hai, một góc phía đông sụp xuống. Mùa xuân năm một nghìn năm trăm bốn mươi bảy, tháp sụp đổ. Rồi tới năm một nghìn bảy trăm chín mươi mốt, gạch của tháp được lấy đi để sửa thành, ngôi tháp với ngôi chùa thành phế tích.

Có một điều Vương phải nói thiệt. Trang Nhịp sống Hà Nội của báo Hà Nội Mới lại viết rằng tháp Báo Thiên bị thất lạc khi giặc Minh phá chùa Báo Thiên hồi đầu thế kỷ mười lăm. Hai nguồn kể hai kiểu về cái kết của ngọn tháp. Vương để nguyên cả hai cho bạn.

Rồi tới lớp thời gian thứ hai. Theo báo Hà Nội Mới, năm một nghìn tám trăm tám mươi ba, khu đất này được giao cho giám mục Puginier. Năm một nghìn tám trăm tám mươi bốn, nhà thờ bắt đầu xây. Và đúng dịp Giáng sinh năm một nghìn tám trăm tám mươi bảy thì khánh thành. Trang thông tin Thăng Long cũng ghi y vậy, khánh thành vào đêm Giáng sinh năm đó.

Bạn đứng giữa sân ngó lên coi. Theo báo Hà Nội Mới, nhà thờ dài sáu mươi bốn mét rưỡi, rộng hai mươi mét rưỡi, hai tháp chuông cao ba mươi mốt mét rưỡi. Nhà thờ theo lối Gothique của châu Âu, chịu ảnh hưởng từ Nhà thờ Đức Bà Paris, mà có pha kiến trúc bản địa. Mái lợp ngói đất nung. Bên trong, cung thánh với các bàn thờ trang trí bằng gỗ chạm, sơn son thếp vàng. Cửa với cửa sổ làm hình vòm nhọn, ngó lên là thấy cao vút.

Một ngọn tháp mười hai tầng mất đi. Rồi trên chỗ đó, hai cái tháp chuông mọc lên. Người xưa dựng tháp để ngó lên trời. Người sau dựng tháp cũng để ngó lên trời. Mỗi thời một kiểu, mà cái chỗ đất này dường như sinh ra để giữ một cái gì cao.

Rồi tới lớp thời gian thứ ba, lớp gần mình nhất. Theo báo VietNamNet, tháng tư năm hai nghìn hai mươi mốt, nhà thờ được trùng tu, kinh phí dự kiến gần mười tỷ đồng. Người ta sửa trần bong tróc, trát lại chỗ mối mọt, làm lại hệ thống chuông tự động, phục chế cái đồng hồ.

Mà cái Vương thích nhất là chuyện sơn tường. Theo VietNamNet, tường nhà thờ được sơn bốn lớp: sơn bả, sơn chống thấm, sơn màu, rồi lớp cuối cùng là sơn giả cổ, tạo mấy vệt loang cho giống như cũ. Phương châm của Tổng giáo phận Hà Nội, theo bài báo, là cố gắng phục chế, trùng tu, chứ không phá dỡ hay làm thay đổi kiến trúc nhà thờ.

Bạn nghĩ coi. Sửa nhà thì ai cũng muốn cho nó mới. Còn ở đây người ta bỏ công, bỏ tiền ra để sơn cho nó cũ. Cho nó giống y như cái màu mà người Hà Nội đã quen ngó mấy chục năm.

Bài báo có hỏi một người sống ngay bên cạnh. Bác Nguyễn Quang Thắng, ở phố Ấu Triệu hơn bốn mươi năm. Theo VietNamNet, bác cho rằng lớp sơn giả cổ tuy tốn công, mà cần thiết, để giữ được tuổi thọ của nhà thờ và cái vẻ cổ kính của nó.

Vương ngó mấy vệt màu loang trên vách tường mà nghĩ. Có những thứ mình thương là thương luôn cái cũ của nó. Thương cái vết rêu, thương cái màu phai. Mới quá thì lạ, mà lạ thì khó thương.

Một chỗ đất mà giữ ba lớp thời gian. Lớp dưới cùng là ngọn tháp mười hai tầng đã mất. Lớp giữa là ngôi nhà thờ gần một trăm bốn mươi năm tuổi. Lớp trên cùng là một lớp sơn mới, mà cố tình làm cho giống cũ.

Nếu bạn có dịp ra Hà Nội, ghé phố Nhà Chung vào buổi sáng. Đứng giữa sân, ngó hai tháp chuông. Rồi nhắm mắt một chút, tưởng tượng chỗ đó từng có một ngọn tháp mười hai tầng, đứng đó cả mấy trăm năm.

Bạn có giữ món đồ cũ nào mà không nỡ thay không? Một cái ghế, một cái tủ, hay một bức tường nhà mà bạn không muốn sơn lại? Kể cho Vương nghe với nghen.

Những điều Vương kể về tháp Báo Thiên và Nhà thờ Lớn hôm nay, mình lấy từ trang thông tin Thăng Long trên Cổng thông tin điện tử Chính phủ, trang Nhịp sống Hà Nội của báo Hà Nội Mới và báo VietNamNet.