Đạp Xe Kể Sài Gòn · Tập 29

Cây Bút Viết Lên Trời Xanh, Cái Nghiên Đá Hình Quả Đào Và Ông Nhà Nho Tên Nguyễn Văn Siêu – Viết Lên Trời Xanh

Đền Ngọc Sơn, đầu cầu Thê Húc, đường Đinh Tiên Hoàng, Hoàn Kiếm, Hà Nội

Chào bạn. Sáng nay Vương không đạp xe ở Sài Gòn, cũng không dắt xe lên dốc Đà Lạt. Vương ra Hà Nội. Tuyến mới này Vương đặt tên là Tuyến Năm, Hà Nội. Một người Sài Gòn ra tới đây, ngó cái gì cũng muốn hỏi, nên Vương tính đi chậm, đạp ít mà dừng nhiều.

Chỗ bắt đầu thì chắc bạn đoán được rồi. Hồ Gươm. Vương dựng xe bên bờ hồ phía đường Đinh Tiên Hoàng, ngó ra mặt nước. Phía trước là một cây cầu cong cong sơn đỏ, dẫn ra một hòn đảo nhỏ có ngôi đền nằm giữa tàng cây. Đó là cầu Thê Húc và đền Ngọc Sơn. Còn ngay bên này bờ, trên một gò đất, có một ngọn tháp đá vuông, trên đỉnh dựng một cây bút.

Chuyện Hồ Gươm thì nhiều người kể rồi. Sáng nay Vương muốn kể chuyện cây bút đá đó, và ông nhà nho đã dựng nó.

Theo báo Kinh tế và Đô thị, năm một nghìn tám trăm bốn mươi ba, ngôi đền trên đảo được đổi tên thành đền Ngọc Sơn, thờ Văn Xương Đế Quân, vị thần coi về văn chương chữ nghĩa. Mà phải hơn hai chục năm sau, ngôi đền mới có cái dáng mình thấy bây giờ. Người làm chuyện đó là ông Nguyễn Văn Siêu.

Theo nhà nghiên cứu Nguyễn Vinh Phúc viết trên báo Hà Nội Mới, ông Siêu sinh năm một nghìn bảy trăm chín mươi chín, người làng Kim Lũ, phía nam Hà Nội bây giờ. Năm hai mươi sáu tuổi ông đỗ Á nguyên. Hơn mười năm sau ông mới đỗ Phó bảng. Rồi ông ra làm quan, làm ở Viện Hàn lâm, ở bộ Lễ, có lần đi sứ, có lần làm án sát ở Hà Tĩnh, ở Hưng Yên.

Theo trang Nhịp sống Hà Nội của báo Hà Nội Mới, năm một nghìn tám trăm năm mươi bốn, lúc năm mươi lăm tuổi, ông cáo bệnh xin về sớm. Ông mở trường dạy học, trường tên Phương Đình. Hồi đó người ta kêu ông là Thần Siêu, đi cặp với Thánh Quát, tức ông Cao Bá Quát. Hai ông được coi là hai ngòi bút giỏi bậc nhất thời đó.

Bạn thử hình dung coi. Một ông đồ đã về hưu, ngồi dạy học trò. Ngoài kia là cái hồ, giữa hồ là ngôi đền thờ thần văn chương. Rồi ông quyết làm một chuyện.

Theo báo Hà Nội Mới, khoảng năm một nghìn tám trăm sáu mươi hai, sáu mươi ba, ông Siêu đứng ra kêu gọi bà con góp công, góp của để sửa đền. Trang Nhịp sống Hà Nội ghi việc đó kéo dài bốn năm. Ông cho làm lại ba nếp đền chính, xây thêm Tháp Bút, Đài Nghiên, đình Trấn Ba, và bắc cây cầu Thê Húc. Báo VnExpress và báo Kinh tế và Đô thị đều ghi cái mốc năm một nghìn tám trăm sáu mươi lăm. Báo Hà Nội Mới thì ghi việc hoàn thành vào khoảng năm sáu mươi lăm, sáu mươi sáu. Vương để cả hai cho bạn.

Giờ mình ngó kỹ từng món. Tháp Bút, theo báo Kinh tế và Đô thị, xây trên nền núi Ngọc Bội cũ, đỉnh tháp làm hình ngọn bút lông. Trên thân tháp khắc ba chữ Tả Thanh Thiên. Nghĩa là viết lên trời xanh.

Vương đứng dưới chân tháp đọc lại ba chữ đó mà nổi da gà. Người ta hay dựng tháp để ghi công, để khoe. Còn ông Siêu dựng một cây bút. Mà cây bút đó không viết lên giấy. Nó viết lên trời.

Đi qua cổng có Tháp Bút là tới Đài Nghiên. Theo báo Kinh tế và Đô thị, đó là một cái cửa cuốn, trên đặt cái nghiên mực bằng đá, hình nửa quả đào bổ dọc, có ba con ếch đội ở dưới. Báo Hà Nội Mới thì tả cái nghiên tạc từ một tảng đá xanh, con thiềm thừ đội nghiên như ba cái chân kiềng. Trên thân nghiên có khắc một bài minh sáu mươi bốn chữ Hán, do chính ông Siêu viết.

Có bút rồi, có nghiên rồi. Vương ngó ra cái mặt hồ phẳng lặng trước mặt mà nghĩ, chắc tờ giấy là đây.

Rồi tới cây cầu. Theo báo Kinh tế và Đô thị, tên Thê Húc nghĩa là giữ lại ánh sáng đẹp của mặt trời. Theo báo VnExpress, cầu có mười lăm nhịp, mặt lát ván, sơn màu đỏ sẫm. Sáng sớm mà đứng ở đầu cầu, nắng mới lên rọi vô mấy thanh gỗ đỏ, bạn sẽ hiểu vì sao người ta đặt cái tên đó.

Vương thích nhất cái chi tiết này: ông Siêu không làm một mình. Ông đứng ra kêu gọi, rồi bà con mỗi người góp một phần. Cái đền, cái tháp, cái cầu mà mình ngó mỗi sáng, là công của cả một xóm phố.

Theo trang Nhịp sống Hà Nội, ông để lại nhiều sách, như Phương Đình thi loại, Phương Đình văn loại, Phương Đình dư địa chí. Toàn là chữ nghĩa nằm trong sách. Mà công trình nhiều người ngó thấy nhất của ông, lại là cây bút đá đứng bên Hồ Gươm.

Theo báo VnExpress, ông mất năm một nghìn tám trăm bảy mươi hai, được lập đền thờ ở quê, làng Kim Lũ. Tên ông được đặt cho đường phố ở Hà Nội và ở Thành phố Hồ Chí Minh. Bạn ở Sài Gòn chắc cũng có lần chạy ngang đường Nguyễn Văn Siêu rồi.

Vương đứng ở đầu cầu Thê Húc mà nghĩ hoài. Hồ Gươm có chuyện gươm thần, có chuyện rùa. Mà cái đẹp mình đang ngó sáng nay, phần lớn là nhờ một ông đồ già và bà con quanh hồ hồi đó.

Mỗi người mình cũng có một cây bút như vậy, phải không bạn. Không cần to, không cần cao. Chỉ cần mình viết một điều tử tế, rồi để nó đứng đó cho người sau ngó.

Nếu bạn có dịp ra Hà Nội, đi qua cầu Thê Húc vào buổi sáng. Dừng lại dưới Tháp Bút, ngước lên đọc ba chữ Tả Thanh Thiên. Nhớ tới một ông nhà nho đã về hưu mà vẫn còn muốn viết lên trời.

Bạn có từng góp tay với hàng xóm làm một chuyện chung không? Sửa con hẻm, sửa ngôi miếu, hay chỉ là trồng một hàng cây? Kể cho Vương nghe với nghen.

Những điều Vương kể về đền Ngọc Sơn và ông Nguyễn Văn Siêu hôm nay, mình lấy từ báo Hà Nội Mới, trang Nhịp sống Hà Nội, báo Kinh tế và Đô thị và báo VnExpress.