Đạp Xe Kể Sài Gòn · Tập 28

Ba Chóp Mái Nhọn, Đường Ray Răng Cưa Và Ông Thầu Khoán Người Việt Tên Võ Đình Dung – Sân Ga Còn Đợi

1 Quang Trung (Phường 10 cũ), Đà Lạt

Chào bạn. Sáng nay rời trường Lycée Yersin, Vương thả xe xuống dốc phía bên kia đồi. Gió lạnh tạt vô mặt, sương đã bắt đầu tan. Xuống tới đường Quang Trung, Vương dừng lại trước một tòa nhà có ba cái chóp mái nhọn nối liền nhau, giữa mặt tiền gắn nổi mấy chữ DALAT. Đây là ga Đà Lạt, chặng cuối của Tuyến Bốn.

Theo báo Nhân Dân, đây là nhà ga xe lửa duy nhất ở Tây Nguyên. Theo báo VnExpress, vì Đà Lạt nằm ở độ cao chừng một nghìn năm trăm mét so với mặt biển, nên ga Đà Lạt được coi là nhà ga cao nhất Việt Nam.

Sáng nay Vương kể chuyện ba người đã làm ra nhà ga này. Mà trước hết, phải kể chuyện đường ray đã.

Theo báo Pháp Luật Thành phố Hồ Chí Minh, dẫn lại Thông tấn xã Việt Nam, tuyến đường sắt từ Tháp Chàm lên Đà Lạt khởi công từ năm một nghìn chín trăm lẻ tám. Tuyến dài tám mươi bốn cây số. Mà từ đồng bằng muốn leo lên cao nguyên, tàu thường không leo nổi. Nên người ta làm một đoạn đường ray răng cưa.

Theo báo VnExpress, đoạn răng cưa dài mười sáu cây số, leo lên cao một nghìn mét qua đèo Sông Pha, có chỗ dốc tới mười hai phần trăm. Giữa hai thanh ray có thêm một thanh răng cưa, bánh răng của đầu máy cắn vô đó mà leo, khỏi bị tuột. Báo Pháp Luật Thành phố còn ghi tuyến có năm cái hầm.

Bạn thử hình dung coi. Mình dắt xe đạp lên dốc Đà Lạt còn thở không ra hơi. Vậy mà hồi đó có cả một đoàn tàu sắt, nghiến từng răng một, bò lên một nghìn mét.

Rồi tới nhà ga. Theo báo Nhân Dân, ga khởi công năm một nghìn chín trăm ba mươi hai. Năm làm xong thì mỗi báo ghi một kiểu. Báo Pháp Luật Thành phố và báo VnExpress ghi chừng bốn năm sau, tức năm một nghìn chín trăm ba mươi sáu. Báo Nhân Dân ghi năm một nghìn chín trăm ba mươi tám. Vương để cả hai cho bạn.

Người thiết kế, theo báo Nhân Dân, là kiến trúc sư người Pháp tên Revéron, theo lối kiến trúc mà người ta gọi là Anglo-normand. Rồi một kiến trúc sư người Pháp khác hoàn chỉnh một số chi tiết và giám sát công trình. Người đó tên Moncet.

Bạn còn nhớ cái tên Moncet không? Tập trước Vương có hẹn. Đó chính là ông kiến trúc sư đã vẽ dãy lớp học hình vòng cung với cái tháp chuông của trường Lycée Yersin trên đồi. Một người, hai công trình, nằm hai bên một ngọn đồi, ngó qua ngó lại nhau.

Còn người thứ ba thì Vương muốn nhắc tên cho thiệt rõ. Theo báo Nhân Dân, nhà thầu xây nhà ga là ông Võ Đình Dung. Một ông thầu khoán người Việt.

Vương tìm hoài mà chưa thấy thêm nhiều chuyện về ông. Chỉ có cái tên, nằm trong một dòng báo. Mà Vương nghĩ, người vẽ thì được nhớ, người cất thì hay bị quên. Bao nhiêu viên gạch, bao nhiêu thanh kèo, bao nhiêu người thợ dưới tay ông. Vậy nên sáng nay Vương đọc tên ông thiệt chậm: ông Võ Đình Dung.

Giờ mình ngó kỹ nhà ga. Theo báo Nhân Dân, nhà ga dài sáu mươi sáu mét, rộng mười một mét rưỡi, đại sảnh cao mười một mét. Ba cái chóp mái nối liền nhau ở giữa mặt tiền. Ứng với ba chóp mái là ba cửa sổ có nhiều ô kính nhỏ. Dưới chân mái có những ô kính màu, chiếu sáng phòng chờ.

Vì sao lại là ba chóp mái? Theo báo Nhân Dân và báo VnExpress, nhiều người cho rằng đó là hình ảnh cách điệu ba đỉnh núi Lang Biang, hoặc mái nhà rông của bà con Tây Nguyên. Một nhà ga do người Pháp vẽ, mà ngó lên thì thấy núi của Đà Lạt, thấy nhà của người cao nguyên.

Theo báo Pháp Luật Thành phố, nhà ga từng được đánh giá "không những là nhà ga đẹp nhất ở Đông Dương mà còn cả của Pháp". Còn theo báo Nhân Dân, nhà nghiên cứu Đặng Trọng Hộ nhận định: "Không chỉ là một công trình giao thông, Ga Đà Lạt được xem là biểu tượng kiến trúc đặc sắc". Theo báo Nhân Dân, năm hai nghìn lẻ một, nhà ga được công nhận là di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia.

Bây giờ tàu không còn chạy xuống tới Tháp Chàm nữa. Mà theo báo Nhân Dân, năm một nghìn chín trăm chín mươi mốt, đoạn từ Đà Lạt xuống Trại Mát được khôi phục cho khách du lịch, dài gần bảy cây số. Theo báo VnExpress năm hai nghìn mười tám, mỗi ngày có năm chuyến đi về. Theo báo Pháp Luật Thành phố, ở đây có đầu máy hơi nước chạy bằng than củi, do Nhật Bản sản xuất năm một nghìn chín trăm ba mươi sáu.

Vương đứng ở sân ga, ngó đường ray chạy ra xa rồi khuất trong rừng thông, mà nghĩ. Một nhà ga là chỗ người ta đi. Mà cũng là chỗ người ta về. Đường ray có thể ngắn lại, tàu có thể ít đi, mà sân ga thì vẫn đứng đó, chờ.

Tám tập ở Đà Lạt, Vương đi từ cái chợ dưới thung, lên ngọn đồi nhà thờ màu hồng, qua ngôi nhà gốc cây, Viện Pasteur, nhà thờ Con Gà, vòng quanh hồ, lên ngôi trường gạch đỏ, rồi xuống nhà ga này. Đà Lạt là chỗ Vương sinh ra. Mà đi một vòng như vầy, Vương mới thấy mình biết về nó ít quá. Mỗi con dốc đều có tên người.

Nếu bạn có dịp lên Đà Lạt, ghé ga một chút. Ngó ba chóp mái, ngó mấy ô kính màu. Nhớ tới hai ông kiến trúc sư người Pháp, và một ông thầu khoán người Việt mà tên chỉ còn trong một dòng báo.

Bạn có nhớ chuyến tàu nào trong đời mình không? Đi đâu, với ai, có ai đứng ở sân ga đưa tiễn không? Kể cho Vương nghe với nghen.

Những điều Vương kể về ga Đà Lạt hôm nay, mình lấy từ báo Nhân Dân, báo VnExpress và báo Pháp Luật Thành phố Hồ Chí Minh dẫn lại Thông tấn xã Việt Nam.