Đạp Xe Kể Sài Gòn · Tập 27

Ông Kiến Trúc Sư Moncet, Dãy Lớp Học Uốn Cong Như Cuốn Sách Mở Và Cái Tháp Chuông Không Còn Chuông – Vòng Tay Gạch Đỏ

29 Yersin (Phường 10 cũ), Đà Lạt

Chào bạn. Rời hồ Xuân Hương, Vương dắt xe lên con đường mang tên ông Yersin. Dốc ở đây dài, Vương đi bộ kế bên xe, thở ra khói. Lên gần tới đỉnh đồi, sau hàng cây hiện ra một cái tháp chuông cao vút, gạch đỏ, mái nhọn màu xanh đen. Đây là Trường Cao đẳng Sư phạm Đà Lạt ngày trước, xưa nữa là trường Lycée Yersin.

Mấy tập trước Vương có kể chuyện ông Yersin đi ra khỏi rừng, xúc động trước đồi thông. Sáng nay Vương tới ngôi trường mang tên ông. Mà người Vương muốn kể nhiều nhất là người vẽ ra nó, kiến trúc sư Moncet.

Theo Wikipedia, ngày mười sáu tháng bảy năm một nghìn chín trăm hai mươi bảy, có nghị định lập trường Petit Lycée de Dalat, tức là trường trung học nhỏ Đà Lạt. Ngày mười sáu tháng chín năm đó, trường khai giảng. Theo báo Nhân Dân, rồi tới khu trường lớn, gọi là Grand Lycée, khởi công năm một nghìn chín trăm hai mươi chín, tới năm một nghìn chín trăm bốn mươi mốt mới xong.

Năm một nghìn chín trăm ba mươi lăm, trường được đổi tên thành Lycée Yersin, để tôn vinh ông Yersin. Lúc đó ông còn sống. Một ông bác sĩ thấy tên mình đặt cho một ngôi trường trên cái cao nguyên mà ông tìm tới hơn bốn chục năm trước.

Giờ tới ông Moncet. Theo Wikipedia, tên ông là Paul Moncet, kiến trúc sư người Pháp. Ông vừa thiết kế vừa giám sát việc xây trường. Báo Nhân Dân kể một chi tiết Vương thấy dễ thương lắm. Ý tưởng của ngôi trường lấy cảm hứng từ kiến trúc vùng Morges bên Thụy Sĩ, tức quê hương ông Yersin.

Bạn nghĩ coi. Làm trường mang tên một người, thì xây trường cho giống quê người đó. Giống như mình xây cho ông một góc nhà ở xứ lạ.

Vật liệu thì theo báo Nhân Dân, tường ốp gạch ép, mái lợp ngói ardoise, tức là ngói đá phiến màu xanh đen, nhập từ Pháp qua. Theo báo VOV, gần một trăm năm rồi mà gạch vẫn còn đỏ.

Mà cái làm người ta nhớ nhất là cái dáng. Theo báo Nhân Dân, dãy lớp học uốn thành hình vòng cung. Vòng ngoài dài chín mươi mét, vòng trong dài bảy mươi bảy mét. Giữa vòng cung là cái tháp chuông cao năm mươi bốn mét. Báo VOV ví cái vòng cung đó như một cuốn sách đang mở.

Vương đứng ngó một hồi, thì thấy nó còn giống một thứ khác nữa. Giống hai cánh tay đang dang ra. Một ngôi trường dang tay ôm lấy đám học trò ở giữa.

Theo Wikipedia, trường nằm trên một vùng đất cao, một bên ngó xuống hồ Xuân Hương, một bên ngó xuống thung lũng nhà ga. Báo Nhân Dân ghi khuôn viên ban đầu rộng hai mươi hai phẩy ba héc ta, nằm bên bờ hồ.

Theo báo VOV, hồi những năm ba mươi, có một tờ báo thời Đông Dương viết về ngôi trường như vầy: "Đó là một ngôi nhà lớn mà không ai ở Đà Lạt có thể bỏ qua."

Cái tháp chuông thì có chuyện buồn buồn. Theo báo VOV, cái chuông bây giờ không còn nữa. Theo Wikipedia, trên mặt tháp vẫn còn dấu vết của một cái đồng hồ lớn. Một cái tháp chuông không còn chuông, một mặt đồng hồ chỉ còn dấu. Vậy mà nó vẫn đứng đó, cao nhất trên đồi.

Học trò ở đây cũng có chuyện. Theo Wikipedia, ban đầu trường chỉ nhận con nhà người châu Âu. Mà rồi học trò người Việt, người Campuchia, người Xiêm cũng vô học. Đầu những năm năm mươi, có học bổng cho thanh niên người Tây Nguyên tới học. Cái vòng tay đó dần dần ôm thêm được nhiều đứa nhỏ hơn.

Rồi trường đổi tên nhiều lần. Theo báo Pháp Luật Việt Nam, ngày ba tháng chín năm một nghìn chín trăm bảy mươi sáu, nơi này thành Trường Cao đẳng Sư phạm Đà Lạt. Từ đó, nó là chỗ dạy người đi dạy. Chắc là không ít thầy cô giáo ở vùng cao nguyên này đã từng học dưới cái tháp chuông đó.

Theo báo VOV, ngày hai mươi tám tháng mười hai năm hai nghìn lẻ một, trường được công nhận là di tích kiến trúc cấp quốc gia. Hiệp hội Kiến trúc sư quốc tế xếp nó vào danh sách một nghìn công trình kiến trúc tiêu biểu của thế giới trong thế kỷ hai mươi. Theo báo Nhân Dân, năm hai nghìn hai mươi hai, trường sáp nhập với hai trường khác thành Trường Cao đẳng Đà Lạt. Từ năm hai nghìn hai mươi bốn tới năm hai nghìn hai mươi sáu, tỉnh cho cải tạo, sửa chữa một số hạng mục.

Ông Moncet còn để lại một dấu nữa ở Đà Lạt. Tập sau Vương sẽ kể. Bạn cứ nhớ cái tên đó nghen.

Vương đứng dưới chân tháp, ngó lên, mà nghĩ tới mấy người thầy. Cái tháp chuông không còn chuông. Mà có phải cái gì gọi người ta tới cũng phải là tiếng chuông đâu. Có khi là một dãy nhà dang tay. Có khi là một người thầy đứng trước lớp, sáng nào cũng vậy.

Đà Lạt là chỗ Vương sinh ra. Mà ngôi trường này, Vương nghĩ, là chỗ sinh ra nhiều người thầy cho cả vùng cao nguyên.

Nếu bạn có dịp lên Đà Lạt, dắt xe lên đường Yersin, đứng ngoài cổng trường ngó cái dãy nhà cong. Nhớ tới một ông kiến trúc sư người Pháp đã xây cho ông Yersin một góc quê Thụy Sĩ trên cao nguyên, và nhớ tới những người thầy của mình.

Bạn còn nhớ ngôi trường đầu tiên của mình trông ra sao không? Còn nhớ tên một người thầy nào không? Kể cho Vương nghe với nghen.

Những điều Vương kể về trường Lycée Yersin và kiến trúc sư Moncet hôm nay, mình lấy từ báo Nhân Dân, báo VOV, báo Pháp Luật Việt Nam và Wikipedia.