Đạp Xe Kể Sài Gòn · Tập 19

Ông Già Mê Đồ Cổ, Pho Sử Sống Và Ngôi Nhà Năm Gian Ở Bình Thạnh – Giữ Giùm Năm Tháng

11 Nguyễn Thiện Thuật (số cũ 9/1), Bình Thạnh cũ

Chào bạn. Sáng nay Vương đạp xe lên Bình Thạnh, quẹo vô một con đường nhỏ tên Nguyễn Thiện Thuật. Tới số mười một, Vương dừng lại. Nép giữa nhà phố là một ngôi nhà gỗ cũ, mái ngói đỏ. Đây là ngôi nhà mà ông Vương Hồng Sển ở gần nửa thế kỷ.

Nhiều người Sài Gòn biết ông qua cuốn "Sài Gòn năm xưa". Báo Pháp Luật Việt Nam gọi ông là "pho sử sống" của văn hóa phương Nam. Sáng nay Vương kể bạn nghe về ông, và về ngôi nhà này.

Theo báo Nhân Dân, ông sinh ngày hai mươi bảy tháng chín năm một nghìn chín trăm lẻ hai, ở Sóc Trăng. Trong người ông có ba dòng máu, Việt, Hoa và Khmer. Tên khai sinh của ông là Vương Hồng Thạnh, có chỗ ghi là Vương Hồng Thịnh.

Ông học trường Chasseloup-Laubat, tức Trường Lê Quý Đôn bây giờ. Từ năm một nghìn chín trăm hai mươi ba tới năm một nghìn chín trăm bốn mươi ba, ông làm công chức ngạch thư ký. Tới năm một nghìn chín trăm bốn mươi tám, ông làm quyền quản thủ Viện Bảo tàng Quốc gia ở Sài Gòn, làm cho tới lúc nghỉ hưu năm một nghìn chín trăm sáu mươi bốn. Về hưu rồi, ông còn nói chuyện trên đài phát thanh, ký mấy bút hiệu như Anh Vương, Vân Đường, Đạt Cổ Trai.

Mà nói tới ông Vương Hồng Sển, là phải nói tới chữ mê. Theo báo Pháp Luật Việt Nam, ông mê đọc sách, thích ghi chép những gì mình nghe mình thấy. Ông mê gốm sứ cổ, nhất là đồ men xanh trắng từ thế kỷ mười bảy tới thế kỷ mười chín. Ông khảo cứu hát bội, cải lương. Ông còn để tâm tới mấy trò chơi xưa của người Nam: đá dế, chọi cá, chơi chim, trồng kiểng.

Bạn coi tên mấy cuốn sách của ông là thấy liền. Theo báo Nhân Dân, có cuốn "Thú chơi sách", có "Hồi ký năm mươi năm mê hát", có "Thú chơi cổ ngoạn". Rồi tới tuổi già, ông viết hồi ký, đặt tên là "Hơn nửa đời hư", rồi "Nửa đời còn lại". Ông còn làm cuốn "Tự vị tiếng Việt miền Nam", gom lại cách nói của người miền mình.

Vương thích cái tên "Hơn nửa đời hư" lắm. Một ông già làm bao nhiêu chuyện cho đời, mà tự kêu nửa đời mình là hư. Nghe cái giọng là biết người Nam, nói chơi mà thiệt.

Trong cuốn đó, theo báo Pháp Luật Việt Nam, có một câu: "Xem ghế biết tính chủ nhà." Ngó cái ghế người ta để trong nhà, là đoán ra tánh người ta.

Vậy thì mình ngó ngôi nhà này, coi thử ông là người ra sao. Theo báo Tuổi Trẻ, năm một nghìn chín trăm năm mươi hai, ông mua nguyên một căn nhà cổ ở vùng ven Sài Gòn, đem về dựng lại trên miếng đất này. Nhà năm gian hai chái, ngang chừng mười lăm mét, sâu chừng hai chục mét. Mái lợp ngói đỏ, có ngói âm dương. Kèo cột bằng mấy cây gỗ rất lớn, có chạm hoa văn. Phía sau có giếng trời lấy sáng.

Bạn thử hình dung coi. Có đất rồi, ông không cất nhà mới. Ông đi mua nguyên một căn nhà cũ ở chỗ khác, đem về dựng lại. Cái tánh của ông, ngó cái nhà là thấy. Thương đồ xưa, muốn giữ lại cái gì sắp mất.

Ông mất ngày chín tháng mười hai năm một nghìn chín trăm chín mươi sáu, thọ chín mươi bốn tuổi.

Theo trang của Bảo tàng Lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh, ông sưu tầm được hơn tám trăm món cổ vật. Trước khi mất, ông hiến hết cổ vật và sách của mình cho Nhà nước. Bây giờ trong bảo tàng có một phòng riêng trưng bày bộ sưu tập của ông.

Cả đời gom góp, rồi cho đi hết. Vương nghĩ hoài cái chuyện đó. Có lẽ với ông, đồ xưa không phải để giữ cho riêng mình. Mà là giữ giùm. Giữ giùm cho người sau, cho thành phố.

Còn ngôi nhà thì long đong hơn. Năm hai nghìn lẻ ba, thành phố xếp hạng nó là di tích cấp thành phố. Mà theo báo Tuổi Trẻ năm hai nghìn hai mươi bốn, nhà đã xuống cấp nhiều, mưa thì dột, kèo cột bị mối mọt. Theo báo Nhân Dân tháng ba năm hai nghìn hai mươi lăm, Sở Văn hóa đề xuất giữ nguyên hiện trạng, trùng tu lại, để trưng bày hiện vật, sách quý, mở cửa cho người ta vô tham quan, đúng như ý nguyện của ông. Thành phố cũng được đề nghị sớm lập ban quản lý di tích.

Vương không kể chuyện giấy tờ, chuyện ai đúng ai sai quanh ngôi nhà, vì cái đó để cơ quan có trách nhiệm lo. Vương chỉ đứng ngoài đường, ngó vô mái ngói cũ, mà mong. Mong một ngày ngôi nhà được sửa lại, mở cửa ra, cho người ta vô ngồi trên mấy cái ghế xưa, rồi đoán coi chủ nhà là người ra sao.

Ông Vương Hồng Sển cả đời giữ giùm năm tháng cho Sài Gòn. Giờ tới lượt mình, giữ giùm ông một ngôi nhà.

Nếu bạn có dịp lên Bình Thạnh, chạy ngang đường Nguyễn Thiện Thuật, chậm lại một chút. Ngó mái ngói đỏ, nhớ tới một ông già Sóc Trăng mê đồ xưa, viết về Sài Gòn năm xưa cho mình đọc bây giờ.

Nhà bạn có giữ món đồ cũ nào của ông bà không? Một cái chén, một cái rương, một cuốn sách? Kể cho Vương nghe với nghen.

Những điều Vương kể về ông Vương Hồng Sển và ngôi nhà này hôm nay, mình lấy từ báo Nhân Dân, báo Pháp Luật Việt Nam, báo Tuổi Trẻ và trang của Bảo tàng Lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh.