Đạp Xe Kể Sài Gòn · Tập 17

Ông Thầy Thuốc Tự Gọi Mình Là Ông Lười Và Phố Thuốc Bắc Chợ Lớn – Vị Thuốc Tên Là Thương

Đường Hải Thượng Lãn Ông, đoạn phố thuốc Bắc, phường Chợ Lớn (Quận 5 cũ)

Chào bạn. Sáng nay Vương đạp xe vô Chợ Lớn, quẹo vô đường Hải Thượng Lãn Ông. Chưa thấy tiệm đã nghe mùi. Mùi thuốc Bắc thơm nồng, hăng hăng, ngai ngái. Hai bên đường, tiệm nào cũng chất bao, chất thùng, đủ thứ rễ, củ, vỏ cây, hoa khô. Người Sài Gòn kêu khúc này là phố thuốc Bắc.

Theo báo VnExpress, con đường này hồi trước tên là đường Khổng Tử. Bây giờ nó là chỗ bán sỉ thuốc Bắc, đi hàng cho tiệm thuốc ở các tỉnh. Mà sáng nay Vương không kể chuyện mấy tiệm thuốc. Vương kể chuyện người mang tên con đường. Một ông thầy thuốc người miền Bắc, sống cách đây hơn hai trăm năm, mà tự đặt cho mình cái hiệu là ông lười.

Ông tên Lê Hữu Trác. Theo trang thông tin của tỉnh Hà Tĩnh, ông sinh năm một nghìn bảy trăm hai mươi bốn, ở làng Liêu Xá, thuộc trấn Hải Dương xưa, nay là tỉnh Hưng Yên. Cha ông là ông Lê Hữu Mưu, đỗ tiến sĩ năm một nghìn bảy trăm mười, làm quan tới chức Hữu thị lang bộ Công. Mẹ ông là người Hà Tĩnh.

Nhà làm quan, theo lẽ thường thì con cũng đi thi đi đỗ. Ông thi tới bậc Sinh đồ rồi thôi. Ông quay qua học binh thư, học võ, rồi đi lính. Mà theo trang của tỉnh Hà Tĩnh, đi lính mấy năm, thấy binh đao làm dân đau khổ quá, ông nhiều lần từ chối không chịu thăng chức.

Năm một nghìn bảy trăm bốn mươi sáu, người anh cả của ông mất. Ông xin rời quân ngũ, về quê mẹ ở Hương Sơn, Hà Tĩnh, nuôi mẹ già và mấy đứa cháu mồ côi.

Bạn thử hình dung coi. Một người đang ở trong quân ngũ, có đường thăng tiến. Mà nghe tin nhà có chuyện, bỏ hết về nuôi mẹ, nuôi cháu.

Rồi chính ông lại bệnh. Theo trang của tỉnh Hà Tĩnh, ông ốm đau triền miên, phải tới nhà một ông thầy thuốc tên Trần Độc nhờ chữa. Ở đó, ông đọc được bộ sách thuốc tên là Phùng thị cẩm nang, rồi được thầy truyền cho nghề thuốc.

Ông thầy Trần Độc này cũng là một người đặc biệt. Theo trang của tỉnh Hà Tĩnh, ông là người Nghệ An, học rộng, mà thi không đỗ đại khoa, nên về ở ẩn một chỗ, chữa bệnh cứu người. Một ông thầy không làm quan, dạy ra một học trò cũng không ham làm quan.

Vương đọc tới đây mà thấy lạ. Một người đi chữa bệnh cho mình, rồi thành ông thầy thuốc chữa bệnh cho cả thiên hạ. Cái bệnh của ông, té ra là cái cửa.

Ông lấy hiệu là Hải Thượng Lãn Ông. Chữ Lãn trong tiếng Hán nghĩa là lười. Lãn Ông là ông lười. Vương không dám nói chắc ông muốn nói gì khi tự kêu mình như vậy. Mà nhìn cả cuộc đời ông, thấy ông siêng chữa bệnh, siêng viết sách lắm. Có cái chuyện làm quan là ông lười thôi.

Theo báo Sài Gòn Giải Phóng, bộ sách lớn nhất của ông là Hải Thượng y tông tâm lĩnh, gồm hai mươi tám tập, sáu mươi sáu quyển. Ông tìm ra, gom góp thêm hơn ba trăm năm mươi vị thuốc mới. Ông còn chép lại hai nghìn tám trăm năm mươi bốn bài thuốc truyền trong dân gian.

Hai nghìn tám trăm năm mươi bốn bài thuốc. Bạn nghĩ coi, mỗi bài là một lần có người bệnh hết bệnh, một lần có bà mẹ đỡ lo cho con. Ông gom từng bài lại, viết ra, để người sau khỏi phải mò lại từ đầu.

Năm một nghìn bảy trăm tám mươi hai, chúa Trịnh vời ông về kinh đô để chữa bệnh. Theo trang của tỉnh Hà Tĩnh, ông chữa cho thế tử Trịnh Cán và chúa Trịnh Sâm. Mà bệnh của hai người đã nặng lắm rồi. Ông tìm cách xin về lại quê.

Người ta ham được vời về kinh đô. Còn ông thì lại tìm đường về với cái làng nhỏ của mình.

Chuyến lên kinh đô đó, ông ghi lại thành cuốn Thượng kinh ký sự. Báo Sài Gòn Giải Phóng gọi cuốn này là đỉnh cao của văn ký sự cổ điển, một trong những cuốn du ký hay ở Đông Á.

Ông mất vào ngày rằm tháng giêng năm Tân Hợi, tức năm một nghìn bảy trăm chín mươi mốt. Năm hai nghìn hai mươi bốn vừa rồi, theo báo Sài Gòn Giải Phóng, UNESCO cùng Việt Nam kỷ niệm ba trăm năm ngày sinh của ông.

Giờ Vương đứng giữa phố thuốc Bắc ngó quanh. Người bán cân thuốc, người mua đọc toa, chú xe ba gác chở bao thuốc đi giao. Một con đường bận rộn như vầy, lại mang tên một ông tự kêu mình là ông lười. Nghĩ cũng vui.

Mà Vương nghĩ, có khi đó là cái lười đáng học. Lười tranh giành, lười danh lợi. Còn chuyện cứu người, chuyện viết lại cái mình biết cho người sau, thì siêng tới cuối đời.

Mấy tiệm thuốc ở đây, chắc ít ai đọc hết hai mươi tám tập sách của ông. Mà mỗi lần có ai cầm toa thuốc tới đây, bốc một thang thuốc về sắc cho má, cho con, là cái nghề ông thương vẫn còn chạy trong đời sống.

Nếu bạn có dịp đi ngang đường Hải Thượng Lãn Ông, hít một hơi mùi thuốc Bắc. Nhớ tới một người lính bỏ hết về nuôi mẹ, rồi thành ông thầy thuốc tự kêu mình là ông lười.

Nhà bạn có ai từng sắc thuốc Bắc trong bếp không? Cái mùi thuốc sắc đó, bạn còn nhớ không? Kể cho Vương nghe với nghen.

Những điều Vương kể về ông Lê Hữu Trác hôm nay, mình lấy từ trang thông tin điện tử tỉnh Hà Tĩnh, báo Sài Gòn Giải Phóng và báo VnExpress.