Đạp Xe Kể Sài Gòn · Tập 12

Ông Bác Sĩ Hai Mươi Bảy Tuổi, Mũi Chích Ngừa Và Rắn Hổ Mang Mùa Nước Nổi – Tấm Khiên Không Ai Thấy

167 Pasteur, phường Xuân Hòa (Quận 3 cũ)

Chào bạn. Sáng nay Vương đạp xe dọc đường Pasteur, đoạn phía Quận Ba cũ. Hàng cây hai bên che mát. Tới số một trăm sáu mươi bảy, Vương dừng lại trước một cái cổng lớn, người ra vô liên tục. Đây là Viện Pasteur. Người Sài Gòn tới đây nhiều nhất là để chích ngừa.

Con đường này mang tên ông Louis Pasteur, nhà khoa học người Pháp nổi tiếng với vắc xin ngừa bệnh dại. Mà sáng nay Vương không kể chuyện ông Pasteur. Vương kể chuyện học trò của ông, một bác sĩ trẻ được ông gửi qua Sài Gòn hơn một trăm ba mươi năm trước. Người đó tên Albert Calmette.

Ông Calmette sinh ngày mười hai tháng bảy năm một nghìn tám trăm sáu mươi ba, ở thành phố Nice, miền Nam nước Pháp. Theo trang của Viện Pasteur bên Paris, ông từng theo học lớp của ông Émile Roux ở Viện Pasteur, lại quen đi biển xa. Năm một nghìn tám trăm chín mươi, ông Pasteur giao cho ông một việc: qua Sài Gòn, mở một Viện Pasteur. Đó là Viện Pasteur đầu tiên ở ngoài nước Pháp. Năm đó ông Calmette chừng hai mươi bảy tuổi.

Hai mươi bảy tuổi. Bạn thử hình dung coi. Một người trẻ, được thầy mình tin, gửi đi nửa vòng trái đất, tới một thành phố nóng hầm hập, để làm một việc chưa ai làm ở đây.

Năm một nghìn tám trăm chín mươi mốt, viện ở Sài Gòn được lập. Hồi đó, theo Viện Pasteur Paris, bệnh đậu mùa đang lan khắp Đông Dương. Ông Calmette lo tổ chức làm vắc xin đậu mùa, với vắc xin ngừa bệnh dại, làm sao cho hợp với khí hậu nóng ẩm bên này.

Có một chi tiết Vương đọc mà thấy thương. Viện vừa mở, người bị chó dại cắn đã tìm tới. Không chỉ người Nam Kỳ, mà người từ bên Mã Lai, từ Hồng Kông, từ Thượng Hải cũng tới chữa.

Bạn nghĩ coi. Hồi đó đâu có máy bay. Người bị chó dại cắn ở Hồng Kông, ở Thượng Hải, phải xuống tàu, lênh đênh mấy ngày trên biển, trong lòng chắc là lo muốn đứt ruột. Vì ai cũng biết, bệnh dại mà phát rồi thì gần như không cứu được. Cái mà họ đi tìm, là một mũi chích ở Sài Gòn.

Rồi còn chuyện con rắn. Theo Viện Pasteur Paris, hồi đó rắn hổ mang giết nhiều người ở Nam Kỳ. Mùa nước lên, rắn bò vô trốn trong nhà người ta. Ông Calmette bắt đầu nghiên cứu nọc rắn. Theo Wikipedia, sau khi về Pháp, năm một nghìn tám trăm chín mươi bốn, ông làm ra loại huyết thanh chống nọc rắn đầu tiên, lấy từ máu ngựa đã được tiêm cho quen nọc.

Bạn thấy không, cái ý đó bắt đầu từ những con rắn hổ chui vô nhà dân Nam Kỳ mùa nước nổi.

Ông Calmette ở Đông Dương không lâu. Ông Roux, thầy của ông, có viết rằng chỉ trong hai năm rưỡi ở Đông Dương, ông đã cho thấy khoa học về vi trùng có thể giúp được xứ này nhiều cỡ nào. Ông Roux còn nói, cái viện ông Calmette lập ở Sài Gòn đã thành khuôn mẫu cho các Viện Pasteur mở ra sau này.

Về Pháp rồi, ông còn làm một việc mà có khi chính bạn đã được hưởng. Theo Wikipedia, từ năm một nghìn chín trăm lẻ tám tới năm một nghìn chín trăm hai mươi mốt, ông cùng một người đồng nghiệp tên Camille Guérin làm ra vắc xin ngừa lao, gọi là BCG. Năm một nghìn chín trăm hai mươi mốt, vắc xin này được chích lần đầu cho trẻ sơ sinh ở một bệnh viện bên Paris. Chữ C trong BCG đó, là chữ C của Calmette.

Nhiều người lớn lên mới để ý trên bắp tay mình có một cái sẹo nhỏ xíu. Có khi đó là dấu của mũi chích ngừa lao hồi còn đỏ hỏn. Mình không nhớ gì hết, mà nó đã che chở mình từ hồi đó.

Ông Calmette mất ngày hai mươi chín tháng mười năm một nghìn chín trăm ba mươi ba, ở Paris. Mà Sài Gòn mình vẫn còn giữ tên ông. Có con đường Calmette, có cây cầu Calmette bắc qua kênh Bến Nghé. Mỗi ngày bao nhiêu người chạy xe qua cầu, mấy ai biết ông là ai.

Còn cái viện thì sống qua bao nhiêu đời. Theo Wikipedia, sau năm một nghìn chín trăm bảy mươi lăm viện đổi tên, tới năm một nghìn chín trăm chín mươi mốt mới lấy lại cái tên Viện Pasteur. Bây giờ viện nghiên cứu sốt xuất huyết, tiêu chảy, HIV, bại liệt, mấy cái bệnh mà người mình lo nhiều. Trong viện có tượng bán thân ông Calmette, đứng cùng thầy ông là ông Pasteur.

Vương đứng ngoài cổng, ngó người ta ra vô, mà nghĩ. Mũi chích ngừa là một thứ rất lạ. Nó làm cho một chuyện xấu không xảy ra. Mà chuyện không xảy ra thì đâu có ai thấy, đâu có ai cảm ơn. Đứa nhỏ được chích ngừa lớn lên khỏe mạnh, đâu có biết mình đã tránh được cái gì.

Có những người cả đời làm cái việc che chở mà không ai thấy như vậy. Bác sĩ, y tá, mấy cô mấy chú làm trong phòng thí nghiệm. Ba má mình nữa, ẵm mình đi chích ngừa từng mũi, mình đâu có nhớ.

Nếu bạn có dịp đi ngang đường Pasteur, ngó vô cái cổng viện một chút. Nhớ tới một bác sĩ hai mươi bảy tuổi, với mấy người đi tàu từ Hồng Kông qua đây tìm một mũi chích.

Bạn có còn nhớ lần chích ngừa nào hồi nhỏ không? Hay có ai trong nhà từng làm nghề y, lặng lẽ lo cho người khác? Kể cho Vương nghe với nghen.

Những điều Vương kể về ông Calmette và Viện Pasteur hôm nay, mình lấy từ trang của Viện Pasteur Paris, trang Mạng lưới Viện Pasteur và Wikipedia.