Đạp Xe Kể Sài Gòn · Tập 7

Ông Pierre, Người Trồng Bóng Mát Cho Sài Gòn Rồi Đi Xa – Người Trồng Bóng Mát

2B Nguyễn Bỉnh Khiêm, Quận 1

Chào bạn. Sáng nay Vương đạp xe dọc đường Nguyễn Bỉnh Khiêm. Hai bên đường cây cao vút, tán che kín trời, nắng lọt xuống từng đốm từng đốm trên mặt đường. Đạp một khúc là tới cổng Thảo Cầm Viên. Người Sài Gòn mình hay kêu gọn là Sở Thú. Con nít Sài Gòn mấy đời nay, nghe ba má nói cuối tuần đi Sở Thú là mừng muốn mất ngủ.

Mà sáng nay Vương không kể chuyện con voi, con cọp. Vương kể chuyện một ông người Pháp, người được giao coi khu vườn này từ hồi nó còn mới tinh. Một người mà mỗi lần bạn chạy xe dưới hàng cây mát rượi ở Sài Gòn, biết đâu là bạn đang được hưởng chút bóng mát của ông. Ông tên Pierre.

Mình nói chuyện cái vườn trước nghen. Theo báo Tuổi Trẻ, tháng ba năm một nghìn tám trăm sáu mươi bốn, người ta bắt đầu xây khu vườn này, rộng chừng mười hai héc ta, bên bờ con kênh mà bây giờ mình gọi là kênh Thị Nghè. Báo Nhân Dân kể, Đô đốc La Grandière giao cho ông Germain, một bác sĩ thú y trong quân đội Pháp, dẹp cái trại nuôi ngựa cũ, lập vườn ươm cây và chuồng nuôi thú. Hồi đó, người ta gọi chỗ này là Vườn Bách Thảo.

Tới năm một nghìn tám trăm sáu mươi lăm, khu vườn được giao cho ông Jean Baptiste Louis Pierre. Ông là một nhà nghiên cứu cây cỏ, sinh năm một nghìn tám trăm ba mươi ba trên đảo Réunion, một hòn đảo nhỏ giữa Ấn Độ Dương. Trước khi qua Sài Gòn, ông từng phụ trách vườn bách thảo ở Calcutta, bên Ấn Độ.

Bạn thử hình dung coi. Một ông ngoài ba mươi tuổi, tới một vùng đất lạ, trước mặt là một khu đất hoang bên bờ kênh. Vương nghĩ, chắc ông không thấy nó trống đâu. Chắc ông thấy cả một khu rừng sẽ mọc lên ở đó.

Theo báo Tuổi Trẻ, ông đem về đây nhiều loài cây nhiệt đới, từ châu Mỹ, châu Phi, tới vùng Đông Nam Á. Ông ươm cây trong vườn, rồi cây được đem ra trồng ở công viên, ở đường phố Sài Gòn. Báo kể tên mấy loài cây đường phố như xà cừ, giáng hương, lòng mang lá cò ke, rồi cây dầu.

Bạn nghe mấy cái tên đó có quen không? Cây dầu, cây xà cừ, mấy cây cao vút hai bên đường mà người Sài Gòn mình chạy ngang mỗi ngày đó. Vương không dám nói cây nào là ông Pierre trồng. Mà cái thói quen trồng cây lớn hai bên đường cho mát, cho đẹp, thì khu vườn này có góp một phần từ hồi đó.

Ông Pierre không chỉ ngồi trong vườn. Ông đi nhiều chuyến vô rừng, đi khắp vùng nhiệt đới châu Á, để tìm cây, ghi chép. Ông coi khu vườn này tới năm một nghìn tám trăm bảy mươi bảy thì về Pháp. Về bên đó rồi, ông vẫn ngồi viết về cây cỏ ở đây. Ông viết một bộ sách nhiều tập về cây rừng Nam Kỳ, mà người làm khoa học tới giờ còn nhắc.

Năm một nghìn chín trăm lẻ năm, ông mất ở Paris. Xa Sài Gòn cả nửa vòng trái đất.

Vậy mà bạn đi vô cổng Thảo Cầm Viên, theo con đường chính, ngó qua là thấy một bức tượng bán thân. Đó là tượng ông Pierre. Năm một nghìn chín trăm ba mươi ba, người ta đặt tượng ông ở đây. Tượng đứng ngay trên trục đường chính, quay mặt ra cổng Nguyễn Bỉnh Khiêm, như vẫn đang đứng đón khách vô vườn.

Khu vườn thì lớn dần. Năm một nghìn chín trăm hai mươi bốn, vườn được mở rộng qua bên kia kênh Thị Nghè, thêm mười ba héc ta nữa. Thú nuôi nhiều lên, hơn năm trăm con, nên dân mình kêu luôn là Sở Thú. Tới năm một nghìn chín trăm năm mươi sáu, vườn đổi tên thành Thảo Cầm Viên Sài Gòn, cái tên mình dùng tới bây giờ.

Có một chuyện làm Vương thấy hay. Theo báo Nhân Dân, trong vườn có một cây mét chừng hai trăm năm mươi năm tuổi, đứng cạnh Bảo tàng Lịch sử. Còn cây giáng hương cạnh chuồng hà mã thì hơn hai trăm năm tuổi. Tức là mấy cây đó đứng ở đây từ trước khi có cái vườn. Có khi hồi ông Pierre mới tới, mấy cây đó đã là cây lớn rồi, đứng ngó ông đi tới đi lui lo ươm cây con.

Bây giờ, theo báo Nhân Dân, trong vườn có hơn hai nghìn cây, gần bốn trăm loài, với hơn hai nghìn con thú. Cuối tuần, người ta dắt con nít tới coi voi, coi hà mã, ngồi trải bạt dưới gốc cây ăn bánh mì. Có mấy ai biết người trong bức tượng kia là ai đâu.

Vương đứng cạnh bức tượng mà nghĩ tới một câu ông bà mình hay nói: ăn trái nhớ kẻ trồng cây. Mà chuyện ông Pierre còn nhắc mình thêm một điều nữa. Người trồng cây, nhiều khi không được ngồi dưới bóng mát. Ông ươm cây, rồi đi. Cây lớn lên thì ông đã ở bên kia trái đất. Bóng mát đó là để dành cho người khác, cho người sau.

Nghĩ cũng giống ba má mình. Ba má trồng cho mình bao nhiêu thứ, mà mình lớn lên, đi xa, nhiều khi quên quay lại ngồi chung một bữa.

Nếu bạn có dịp vô Thảo Cầm Viên, ngoài coi thú, bạn thử đi tìm bức tượng ông Pierre, đứng đó một chút. Rồi đi tìm cây mét, cây giáng hương già. Ngước lên coi tán cây. Mà khi ra về, chạy dưới mấy hàng cây dầu, cây xà cừ ngoài đường, bạn nhớ tới ông già này một chút nghen.

Bạn có kỷ niệm gì với Sở Thú không? Lần đầu được ba má dẫn đi, hay một buổi hẹn hò dưới gốc cây trong vườn? Kể cho Vương nghe với nghen.

Những điều Vương kể về ông Pierre và Thảo Cầm Viên hôm nay, mình lấy từ báo Tuổi Trẻ, báo Nhân Dân và Wikipedia.