Đạp Xe Kể Sài Gòn · Tập 5

Ngôi Mộ Từng Bị Xiềng Và Cây Đa Ôm Cây Thốt Nốt Ở Lăng Ông Bà Chiểu – Rễ Đa Giữ Lối Về

Số 1 Vũ Tùng, phường Gia Định (Bình Thạnh cũ)

Chào bạn. Sáng nay Vương đạp xe lên Bà Chiểu. Từ trung tâm chạy theo đường Đinh Tiên Hoàng, qua khỏi cầu Bông, đạp thêm một khúc là tới chợ Bà Chiểu. Ngay kế bên chợ có một khu đất rộng, tường cũ, cây cổ thụ che mát rượi. Người ở đây không ai gọi cái tên dài dòng đâu. Cứ nói "đi Lăng Ông" là ai cũng chỉ đường được.

"Ông" ở đây là ông Lê Văn Duyệt, Tả quân Lê Văn Duyệt. Người Sài Gòn, Gia Định hồi xưa còn kêu ông bằng một cái tên nghe thân lắm: "Ông Lớn Thượng". Sáng nay Vương kể bạn nghe chuyện của ông. Một người được dân thương, mà nằm xuống rồi lại bị kết tội, nấm mộ bị san phẳng, phải chờ tới đời vua sau mới được trả lại danh dự.

Theo báo Nhân Dân, ông sinh năm một nghìn bảy trăm sáu mươi ba, ở thôn Long Hưng, vùng Tiền Giang bây giờ. Từ hồi còn trẻ, ông đã đi theo chúa Nguyễn Ánh, đánh trận nhiều năm, rồi thành một trong năm vị tướng mà người ta gọi là Ngũ hổ tướng của nhà Nguyễn.

Ông hai lần làm Tổng trấn Gia Định thành, tức là người coi sóc cả vùng đất phương Nam. Lần đầu từ năm một nghìn tám trăm mười hai. Lần sau từ năm một nghìn tám trăm hai mươi, làm luôn cho tới ngày ông mất.

Hồi đó, đất Nam Kỳ mới qua mấy chục năm loạn lạc, trộm cướp còn nhiều. Ông Duyệt trị rất nghiêm. Báo Pháp Luật Thành phố có kể lại một chuyện, rút từ sách xưa. Có một viên thư lại dưới quyền ông, đi ngang cổng thành, thò tay vô cái tráp trầu trong thúng của một chị bán hàng để chọc ghẹo. Chị tưởng kẻ cắp, la lên. Viên thư lại bị bắt tại trận, và bị xử tử liền theo lệnh ông.

Nói thiệt, nghe tới đó Vương cũng giật mình, thấy ông nặng tay quá. Mà bài báo giải thích, ông nghiêm với chính người dưới quyền mình, là để không ai dám mượn cái oai của nhà quan mà hà hiếp dân lành. Tin đó truyền đi khắp Nam Kỳ. Sử nhà Nguyễn còn ghi một câu về cái thời ông cai quản: "Lấy lợi trừ hại, dân tình yên ổn lắm."

Ông còn cho đào kênh, đắp đường, lập mấy chỗ làm phước để giúp người nghèo có nghề mà sống. Cho nên dân thương ông là thương thiệt.

Năm một nghìn tám trăm ba mươi hai, ông mất. Và chuyện buồn bắt đầu từ đó.

Ông vừa nằm xuống, vua Minh Mạng bãi luôn cái chức Tổng trấn. Một vị quan mới được cử vô, mở cuộc điều tra cách cai trị của ông. Rồi con nuôi ông là Lê Văn Khôi nổi dậy, chiếm thành. Bạn nào có nghe tập chợ Bến Thành chắc còn nhớ, Vương có nhắc tới cuộc nổi dậy này, cái lần mà thành Gia Định bị phá đó.

Dẹp xong, triều đình luận ông tới mười cái tội. Người thì đã mất rồi, nên tội đổ lên nấm mộ. Theo báo Thanh Tra, mộ ông bị san phẳng, bị xiềng xích lại, và người ta dựng lên đó một tấm bia đá kết tội ông. Người nhà ông cũng bị liên lụy.

Bạn thử hình dung coi. Một người cả đời ngoài trận mạc, coi sóc cả một vùng đất, được dân kêu bằng "Ông Lớn". Vậy mà nằm xuống rồi, cái mộ của mình còn bị xiềng lại.

Năm một nghìn tám trăm bốn mươi mốt, vua Thiệu Trị lên ngôi, ra chiếu hủy bỏ tấm bia kết tội, tháo xiềng, xây lại mộ như cũ. Tới năm một nghìn tám trăm bốn mươi tám, đời vua Tự Đức, ông mới được phục hồi quan tước. Mộ được đắp cao, đền được sửa sang. Theo báo Tuổi Trẻ, khu lăng mình đang thấy đây được xây từ năm đó, rồi mở rộng thêm qua nhiều năm.

Giờ bạn đi vô trong với Vương nghen. Khu mộ của ông nằm chung với mộ của bà vợ, bà Đỗ Thị Phẫn. Người ta nói ngôi mộ có dáng như một con rùa đang nằm. Bên kia có tượng ông ngựa. Người tới cúng hay đưa tay chạm vô ông ngựa, cầu bình an. Đứng đây mới thấy, gần hai trăm năm rồi mà người ta vẫn tới, vẫn thắp nhang, vẫn kêu ông là "Ông".

Mà cái chuyện làm Vương nhớ nhất khi đọc về Lăng Ông, lại là chuyện của một bà cụ.

Năm hai nghìn không trăm hai mươi, báo Tuổi Trẻ gặp bà Lê Huỳnh Hoa, lúc đó đã tám mươi hai tuổi, là cháu họ đời thứ sáu của ông Lê Văn Duyệt. Bà kể, năm một nghìn chín trăm năm mươi bốn, khi bà mới mười lăm tuổi, trước khi đi tập kết ra Bắc, má bà dẫn bà ra lăng Ông. Má dặn: nếu chiến tranh có tàn phá lăng mộ, thì con hãy tìm tới cây đa có rễ ôm lấy cây thốt nốt, để lần ra khu mộ của tổ tiên.

Bạn nghe có thương không. Một người má, giữa lúc chiến tranh, không biết mai mốt còn gì mất gì, chỉ biết dặn con một cái dấu: cây đa ôm cây thốt nốt.

Bà Hoa nói, may mắn là tất cả còn nguyên. Hơn nửa thế kỷ sau, cây thốt nốt gần như bị rễ đa bao phủ hết cả thân. Mà nó vẫn đứng đó, cây đa vẫn ôm lấy nó, như hồi má bà dặn.

Vương đứng ngó cái cây đó mà nghĩ hoài. Có những thứ bị xiềng lại, bị san phẳng, bị người ta muốn xóa đi. Mà rồi nó vẫn còn. Không phải nhờ ai ra lệnh, mà nhờ có người không chịu quên. Dân Gia Định không quên ông. Người má không quên dặn con. Người con, tám mươi mấy tuổi, vẫn nhớ lời má.

Ngày sáu tháng mười hai năm một nghìn chín trăm tám mươi chín, toàn bộ khu lăng được công nhận là di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia. Mỗi năm, khoảng cuối tháng bảy, đầu tháng tám âm lịch, ở đây làm lễ giỗ ông. Năm hai nghìn không trăm hai mươi lăm là lần giỗ thứ một trăm chín mươi ba.

Nếu bạn có dịp lên Bà Chiểu, ghé vô Lăng Ông một chút. Đi chậm thôi, ngó cái cổng, ngó khu mộ, rồi đi tìm cây đa ôm cây thốt nốt. Đứng dưới đó vài phút, nghe tiếng chợ Bà Chiểu vọng vô, bạn sẽ thấy Sài Gòn nhớ dai lắm, nhớ cả gần hai trăm năm.

Bạn có kỷ niệm gì với Lăng Ông, với chợ Bà Chiểu không? Hồi nhỏ được ông bà dẫn đi cúng, hay đi ngang hoài mà chưa vô lần nào? Kể cho Vương nghe với nghen.

Những điều Vương kể về ông Lê Văn Duyệt và Lăng Ông hôm nay, mình lấy từ báo Tuổi Trẻ, báo Thanh Tra, báo Nhân Dân, báo Pháp Luật Việt Nam và báo Pháp Luật Thành phố Hồ Chí Minh.