Đạp Xe Kể Sài Gòn · Tập 4

Từ Người Mua Ve Chai Tới Người Hiến Đất Làm Chợ Bình Tây – Người Hiến Đất Không Kịp Thấy Chợ

57A Tháp Mười, Chợ Lớn

Chào bạn. Sáng nay Vương đạp xe xa hơn mọi bữa một chút, vô tận Chợ Lớn. Đạp dọc đường Tháp Mười, tới trước cổng chợ Bình Tây thì dừng lại. Bạn ngó coi, cái chợ này khác hẳn chợ Bến Thành. Mái ngói xanh uốn cong kiểu nhà người Hoa, có tháp đồng hồ ở giữa, sân bên trong rộng rinh. Sáng sớm mà người ta đã bốc hàng, chở hàng rần rần.

Chợ Bình Tây, người Chợ Lớn hay gọi là chợ Lớn mới. Mà sáng nay Vương không kể về cái chợ trước. Vương kể về một người. Người mà nếu không có ông, thì có lẽ đã không có cái chợ này. Ông tên là Quách Đàm.

Ông Quách Đàm sinh năm một nghìn tám trăm sáu mươi ba, là người gốc Triều Châu, sang lập nghiệp ở Chợ Lớn. Báo kể lại, trước khi tới đây, ông từng giàu có bên Hồng Kông, rồi làm ăn thất bại, mất sạch, phải làm lại từ đầu.

Và cái đầu đó, nó thấp lắm bạn ơi. Theo lời một nhà nghiên cứu lịch sử, hồi mới tới, ông đi mua ve chai, mua chai lọ cũ trong mấy con hẻm Sài Gòn, Chợ Lớn. Tối thì ngủ nhờ dưới mái hiên nhà người ta. Một tờ báo hồi năm một nghìn chín trăm hai mươi bảy còn kể, ông từng đi ở đợ, làm cu li, bán hủ tiếu.

Bạn thử hình dung coi. Một người từng giàu, giờ đi lượm chai lọ, ngủ ngoài hiên. Nhiều người tới đó là buông luôn rồi. Mà ông thì không.

Từ mua ve chai, ông chuyển qua buôn da trâu, buôn bong bóng cá. Rồi từ từ, ông có nhà máy xay lúa, có đất đai, có đồn điền cao su, có cả mấy chiếc tàu buôn chạy qua Singapore, Hồng Kông. Từ một người ngủ nhờ mái hiên, ông thành một trong những người giàu có nhất đất Chợ Lớn thời đó.

Nói thiệt, chuyện làm giàu thì xưa nay nhiều người làm được. Cái làm Vương muốn kể về ông, là chuyện sau đó.

Khoảng những năm hai mươi của thế kỷ trước, thành phố muốn cất một cái chợ mới, lớn hơn cái chợ Chợ Lớn cũ, vì cái chợ cũ đã chật lắm rồi. Mà khổ nỗi, đất quanh đó người ta đòi giá cao quá. Lúc đó, ông Quách Đàm đứng ra, hiến không cho thành phố một khu đất còn lớn hơn. Không lấy tiền. Ông chỉ xin một điều: được đặt một bức tượng của mình ở đó.

Rồi ngôi chợ được xây lên. Năm một nghìn chín trăm ba mươi, chợ Bình Tây hoàn thành.

Mà bạn biết không, ông Quách Đàm không kịp thấy cái chợ đó. Ông mất năm một nghìn chín trăm hai mươi bảy, ba năm trước khi chợ xong. Ông được chôn gần chùa Giác Lâm.

Vương đứng đây, nghĩ tới chuyện đó mà thấy lạ. Mình thường nghĩ, làm việc gì thì phải được thấy kết quả. Trồng cây thì phải được ăn trái. Bỏ tiền ra thì phải được nghe người ta cảm ơn. Vậy mà có những người làm một việc lớn, rồi đi, không kịp thấy nó thành hình. Ông Quách Đàm hiến đất, mà không kịp đứng ở cái sân chợ này, không kịp nghe tiếng người ta mua bán ở đây.

Mà nhờ cái việc ông làm, gần một trăm năm nay, biết bao nhiêu người đã có chỗ buôn bán, có chỗ kiếm sống, nuôi con ăn học. Bây giờ chợ Bình Tây là một chợ đầu mối lớn của cả vùng Chợ Lớn. Hàng khô, bánh kẹo, đồ gia dụng, vải vóc, từ đây tỏa đi khắp các tỉnh miền Tây, miền Đông. Có những sạp hàng truyền từ đời ông bà xuống đời cháu.

Vương nghĩ, đó mới là cái giàu thật. Không phải là mình có bao nhiêu tiền. Mà là sau khi mình đi rồi, còn bao nhiêu người được sống tốt hơn nhờ cái mình để lại.

Chuyện ông Quách Đàm cũng làm Vương nhớ tới cái chặng đầu đời của ông: mua ve chai, ngủ nhờ mái hiên. Ai đang ở cái chặng thấp nhất của đời mình, đang mất hết, đang phải làm lại từ đầu, thì chuyện này là một lời nhắc. Cái hôm nay mình đang khổ, chưa chắc đã là cái cuối cùng. Miễn là mình còn chịu làm, chịu đi tiếp.

Còn những ai đang có của ăn của để, thì có lẽ chuyện ông là một câu hỏi nhẹ nhàng: mai mốt mình đi rồi, mình muốn để lại cái gì cho người ở lại?

Nếu bạn có dịp vô Chợ Lớn, ghé chợ Bình Tây một bữa. Đi chậm thôi, ngó lên mái ngói, ngó vô mấy sạp hàng cũ. Rồi nhớ tới một ông già từng ngủ nhờ mái hiên, đã hiến cả khu đất này mà không kịp thấy nó thành chợ.

Bạn có kỷ niệm gì với chợ Bình Tây, với Chợ Lớn không? Kể cho Vương nghe với nghen.

Những điều Vương kể về ông Quách Đàm hôm nay, mình lấy từ báo Znews.