Đạp Xe Kể Sài Gòn · Tập 1

Đạp Xe Ngang Chợ Bến Thành, Nghe Cái Chợ Kể Chuyện Hai Trăm Năm – Gặp Nhau Dưới Đồng Hồ

Cửa Nam chợ Bến Thành, Quận 1

Chào bạn, sáng nay Vương đạp xe vô trung tâm. Đường còn mát, nắng mới lên. Vương đang đạp vòng qua cái bùng binh trước cửa Nam chợ Bến Thành. Ngước lên là thấy cái tháp đồng hồ. Bạn ở Sài Gòn chắc cũng từng hẹn ai đó một câu: "Gặp nhau dưới đồng hồ chợ Bến Thành nghen."

Sáng nay mình dừng lại đây một chút. Vương kể bạn nghe chuyện của cái chợ này. Một cái chợ mà nhiều người đi ngang mỗi ngày, mà chưa chắc đã biết nó từng đi qua những gì.

Bạn biết cái tên "Bến Thành" từ đâu ra không? Chữ "bến" là bến sông. Chữ "thành" là thành Gia Định. Hồi xưa, chợ không nằm ở đây đâu. Nó nằm bên bờ sông Bến Nghé, ngay cạnh một cái bến mà lính và dân đi ra đi vô thành Gia Định. Người ta đi thuyền tới, lên bến, rồi họp chợ luôn ở đó. Bến của thành, nên gọi là chợ Bến Thành. Cái tên nó giản dị vậy thôi, mà theo cái chợ suốt gần hai trăm năm.

Rồi tới mấy năm một nghìn tám trăm ba mươi ba tới ba mươi lăm, có cuộc nổi dậy của Lê Văn Khôi. Sau đó thành Gia Định bị phá. Thành không còn, thì cái bến cũng vắng, cái chợ cũng tiêu điều theo.

Tháng hai năm một nghìn tám trăm năm mươi chín, quân Pháp đánh vô Sài Gòn. Chợ Bến Thành bị cháy rụi hoàn toàn.

Bạn thấy không, cái chợ mà mình hẹn hò, ăn chè, mua vải bây giờ, từng có lúc chỉ còn là đống tro bên bờ sông.

Năm sau, năm một nghìn tám trăm sáu mươi, người Pháp cất lại chợ ngay chỗ cũ. Cột gạch, khung sắt, mái lợp ngói. Rồi chợ được sửa đi sửa lại nhiều lần.

Tới khoảng năm một nghìn chín trăm mười hai, người ta bắt đầu xây cái chợ mới, ở đúng chỗ mình đang đứng đây. Khoảng năm một nghìn chín trăm mười bốn thì xong. Và từ đó tới giờ, hơn một trăm năm, cái chợ vẫn đứng ở đây, với cái tháp đồng hồ ở cửa Nam, thành biểu tượng của cả cái chợ, có khi là của cả Sài Gòn.

Bạn để ý coi, cái tháp đồng hồ này hay ở chỗ nào. Hồi chưa có điện thoại di động, muốn hẹn ai thì phải hẹn ở một chỗ mà ai cũng biết, ai cũng tìm ra. Không có chỗ nào chắc ăn bằng cái đồng hồ chợ Bến Thành. Người dưới quê lên, người ở xa tới, chỉ cần nói "dưới đồng hồ chợ Bến Thành" là ai cũng chỉ đường được. Có biết bao nhiêu cuộc hẹn đã bắt đầu ở đây. Hẹn bạn bè đi chơi, hẹn người thương đi ăn, hẹn người nhà lên thành phố. Có người đứng chờ ở đây cả tiếng đồng hồ, cứ ngước lên coi cây kim chạy, rồi ngó xuống coi người ta tới chưa.

Bây giờ ai cũng có điện thoại, nhắn một cái tin là xong. Vậy mà người ta vẫn hẹn nhau dưới đồng hồ. Vương nghĩ, vì cái đồng hồ đó không chỉ chỉ giờ. Nó giữ giùm mình một cái thói quen đẹp của người Sài Gòn: hẹn nhau ở một chỗ quen, để gặp nhau cho đàng hoàng.

Bạn để ý mấy cái cửa chợ coi. Phía trên có mấy bức phù điêu. Năm một nghìn chín trăm năm mươi hai, khi sửa chợ, người ta gắn lên bốn cửa mười hai bức phù điêu, do một trường dạy mỹ nghệ ở Biên Hòa làm. Mỗi lần đi ngang, nhớ ngước lên coi. Bạn đi ngang thì thử dừng lại ngó một chút, coi mỗi bức vẽ cái gì. Nghĩ cũng hay, người xưa làm cái chợ mà cũng làm cho nó đẹp, cho nó có hồn.

Chợ có bốn cửa, mỗi cửa nhìn ra một hướng. Cửa Nam là cửa chính, có cái tháp đồng hồ. Nếu bạn có dịp, thử đi một vòng quanh chợ, đi chậm thôi, ngó lên mấy cái cửa, ngó vô mấy dãy hàng bên hông. Mỗi cửa một kiểu đông, một kiểu ồn, mà cái nào cũng là Sài Gòn.

Rồi bước vô trong chợ. Bên trong vẫn y như bao nhiêu năm nay: hàng vải, hàng giày dép, hàng khô, hàng trái cây. Và khu ăn uống, cái khu mà nhiều người mê nhất. Ngồi cái ghế nhựa thấp, kêu một tô bún, một ly chè, ngó người ta qua lại. Người mua, người bán, khách Tây, khách ta, ai cũng có chỗ của mình ở đây.

Mà nói thiệt, đi chợ Bến Thành vui nhất là đi buổi sáng sớm. Lúc đó chợ mới mở, người bán đang bày hàng, mùi cà phê, mùi bánh, mùi trái cây thơm lừng. Chưa đông khách du lịch, mình đi thong thả, nghe người ta chào nhau, hỏi thăm nhau. Cái chợ lúc đó giống như một cái xóm thức dậy.

Có một điều Vương thích ở chợ Bến Thành, là cái tình của người bán. Mình mới đứng ngó thôi là đã nghe "vô coi đi em, không mua không sao". Trả giá qua lại, mà cười với nhau. Cái đó, siêu thị không có, trung tâm thương mại cũng không có. Chỉ có ở chợ.

Ngày hai mươi tháng mười một năm hai nghìn không trăm hai mươi bốn, chợ Bến Thành được thành phố xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật. Nghĩa là từ giờ, cái chợ này không chỉ là chỗ mua bán nữa, mà là một phần ký ức của thành phố, được giữ gìn.

Vương nghe tin đó mà mừng. Vì có những nơi, mình không cần nó thay đổi nhiều. Chỉ cần nó còn đó. Để mai mốt, con cháu mình lớn lên, vẫn có một chỗ để hẹn: "Gặp nhau dưới đồng hồ chợ Bến Thành nghen."

Sài Gòn thay đổi nhanh lắm. Có những con đường Vương đạp xe mỗi ngày mà mấy năm sau quay lại đã không nhận ra. Nên mỗi lần đạp ngang một nơi còn giữ được hồn xưa như vầy, Vương lại muốn dừng lại một chút, kể cho bạn nghe. Để mình nhớ, và để mình thương thành phố này thêm một chút.

Nếu bạn là người Sài Gòn, hay từng sống ở Sài Gòn, bạn có kỷ niệm gì với chợ Bến Thành không? Bạn kể cho Vương nghe với nghen.

Những điều Vương kể về lịch sử chợ hôm nay, mình lấy từ báo Tuổi Trẻ và báo Pháp Luật Thành phố Hồ Chí Minh.