Những người viết nên Tình Ca · Tập 75

Thái Thịnh – Từ ca đoàn Biên Hòa đến Duyên phận

Một câu hỏi lúc cuối năm

Cuối năm hai nghìn không trăm lẻ bảy, có một người viết nhạc ngồi trước tờ giấy trắng với một câu hỏi rất cụ thể. Người ta vừa đặt ông viết một bài hát. Bài ấy phải dành riêng cho một giọng ca, và giọng ca ấy là Như Quỳnh.

Câu hỏi của ông, sau này báo Tin Tức còn ghi lại, chỉ đơn giản thế này: viết bài gì để cho hợp với giọng hát của Như Quỳnh?

Nghe thì dễ. Nhưng bạn phải biết người viết nhạc ấy là ai. Lúc đó, ông được biết tới như một nhạc sĩ của nhạc trẻ. Những bản tình ca chậm, buồn, hát trong phòng trà, trên băng đĩa của các ca sĩ trẻ. Còn Như Quỳnh là một giọng ca của dòng nhạc trữ tình, quen với điệu bolero.

Báo Tiền Phong kể, ông đã cân nhắc trước khi nhận lời. Rồi ông chọn bolero. Theo lời ông kể với báo, ông chọn vì đó là dòng nhạc Như Quỳnh hát hay nhất, và cũng vì lúc ấy bài bolero mới được viết ra rất ít.

Bài hát được viết xong. Nhưng rồi nó không được hát. Như Quỳnh vì lý do riêng không tham gia chương trình như dự kiến. Bài hát được cất lại. Nó nằm đó, gần ba năm.

Mãi tới khoảng đầu năm hai nghìn không trăm mười, bài hát mới được Như Quỳnh cất tiếng lần đầu trên sân khấu. Tên bài là Duyên phận. Và mười năm sau, riêng bản Như Quỳnh hát đã vượt mốc một trăm triệu lượt xem trên YouTube, tức trang chia sẻ video trên mạng.

Người nhạc sĩ đã ngồi tự hỏi trước tờ giấy trắng hôm ấy là Thái Thịnh. Để hiểu vì sao một người viết nhạc trẻ lại viết được một bài bolero như vậy, mình phải quay về rất xa, về một ca đoàn nhà thờ ở Biên Hòa.

Cậu ca trưởng mười sáu tuổi

Thái Thịnh tên thật là Trần Quang Vinh. Ông sinh ngày một tháng bảy năm một nghìn chín trăm sáu mươi sáu, ở Biên Hòa, thuộc Đồng Nai bây giờ.

Thuở nhỏ, ông học ở trường Thánh Giá. Năm mười hai tuổi, cậu bé Vinh vào ca đoàn nhà thờ Thánh Gia. Báo Đồng Nai kể, cậu học nhạc với thầy Đinh Thanh Liêm. Có nguồn ghi thêm, cậu theo thầy học ở trường âm nhạc mà nay là Nhạc viện Thành phố Hồ Chí Minh.

Bạn thử hình dung một ca đoàn nhà thờ những năm ấy. Mấy chục người đứng thành hàng, có bè cao, bè trầm. Không ai hát một mình. Mỗi giọng phải biết lắng nghe giọng bên cạnh. Một đứa trẻ lớn lên trong ca đoàn sẽ học được một điều rất sớm: bài hát không phải của riêng người hát, mà của cả những người đang nghe.

Mười sáu tuổi, cậu đã làm ca trưởng. Tức là người đứng trước ca đoàn, giữ nhịp, dẫn các bè vào đúng chỗ. Cũng từ đó, cậu bắt đầu viết thánh ca, những bài hát dâng trong thánh lễ.

Mình nghĩ chi tiết này đáng để nhớ. Người viết nhạc đầu tiên của Thái Thịnh không viết cho mình. Cậu viết cho cả một tập thể cùng hát. Câu nhạc phải dễ thuộc, chữ phải rõ, để ông bà, cô chú trong nhà thờ cầm tờ giấy là hát theo được.

Năm một nghìn chín trăm tám mươi sáu, chàng trai hai mươi tuổi lập một ban nhạc tên là Hoa Nắng. Theo báo Đồng Nai, ban nhạc góp phần gây dựng phong trào nhạc trẻ ở địa phương. Rồi ông làm việc cùng Đoàn ca múa nhạc Đồng Nai và Đài Phát thanh và Truyền hình Đồng Nai.

Cái tên Hoa Nắng nghe rất hợp với tuổi hai mươi. Một bông hoa nhỏ, nắng nhẹ, tươi và không cầu kỳ. Những đêm tập nhạc của một ban nhạc trẻ tỉnh lẻ, chắc cũng giống như bao ban nhạc khác. Đàn mượn, loa cũ, nhưng ai cũng háo hức.

Rồi ông mang nhạc của mình lên Thành phố Hồ Chí Minh. Bài hát đầu tay đưa ông tới với người nghe thành phố là Xa em, do Cẩm Ly hát. Từ đó, người ta biết tới ông bằng nghệ danh Thái Thịnh.

Từ một cậu ca trưởng giữ nhịp cho cả ca đoàn, giờ ông bắt đầu viết cho từng giọng hát riêng. Và những giọng hát ấy sẽ mang tình ca của ông đi rất xa.

Những tình khúc buồn của nhạc trẻ

Thập niên chín mươi là những năm nhạc trẻ nở rộ. Băng cát xét, rồi đĩa nhạc, bán ở khắp các tiệm. Trong những năm ấy, có một bài hát của Thái Thịnh được người ta hát đi hát lại. Đó là Để nhớ một thời ta đã yêu.

Báo VnExpress gọi đó là một bản hit của thập niên chín mươi. Bài hát kể chuyện hai người yêu nhau mà phải xa nhau. Rất nhiều ca sĩ đã thu âm bài này. Theo tờ báo, nó góp phần làm nên tên tuổi cho cả Bằng Kiều lẫn Lệ Quyên.

Rồi tới những bài khác. Giọt nước mắt muộn màng. Em mong chờ anh. Không phải em. Tình tuyệt vọng. Giới hạn nào cho chúng ta. Nếu em được chọn lựa. Ta đã từng yêu. Chỉ đọc tên thôi, bạn đã thấy cái màu chung của nhạc Thái Thịnh. Buồn, tiếc nuối, và thường là sau một lần chia tay.

Nhạc Thái Thịnh phần lớn là những bản ballad, tức là tình ca chậm của nhạc trẻ. Phần đầu bài thường kể nhỏ, như người ta nói với nhau trong một căn phòng. Rồi tới điệp khúc thì câu nhạc mở lên cao, cảm xúc dồn lại. Người hát có chỗ để bung giọng, người nghe có chỗ để thở dài.

Ca sĩ Đàm Vĩnh Hưng, người hát nhiều bài của ông, từng nhận xét với báo rằng nhạc Thái Thịnh được viết kỹ lưỡng. Ca từ mềm, ý sâu, mà giai điệu lại dễ nghe. Mình nghĩ cái dễ nghe ấy có gốc từ những năm ca đoàn. Viết sao cho người ta cầm lời là hát theo được.

Có một giọng hát gắn bó với nhạc ông lâu dài hơn cả. Đó là Lệ Quyên. Cô hát Nếu em được chọn lựa, Để nhớ một thời ta đã yêu, Ta đã từng yêu, và những bài ấy thành những bài gắn với tên cô. Báo Thanh Niên viết, đầu năm hai nghìn không trăm mười sáu, cô làm hẳn một album chín bài toàn nhạc Thái Thịnh, đặt tên là Còn trong kỷ niệm.

Vì sao nhạc ông buồn như vậy? Trong một đêm nhạc năm hai nghìn không trăm mười sáu, Lệ Quyên nói với khán giả, theo báo Thanh Niên ghi lại, rằng chính những đổ vỡ trong tình yêu đã khiến anh Thịnh viết nên những ca khúc hit. Rồi cô đùa, mong ông cứ thất tình hoài, để còn có bài hay mà hát.

Câu đùa làm cả phòng trà cười. Nhưng nó cũng nói một điều thật. Nhiều nguồn ghi rằng Thái Thịnh viết từ chính những chuyện tình của mình. Ông không viết về nỗi buồn của ai xa lạ. Ông viết về nỗi buồn ông đã đi qua.

Những năm sau đó, ông sống xa quê. Theo lời ông kể với báo Đồng Nai, bài Muộn màng được viết vào năm hai nghìn không trăm mười, khi ông đang ở xa. Ca sĩ Dương Triệu Vũ hát và làm video cho bài ấy.

Một người viết tình ca buồn của nhạc trẻ, viết đã quen tay. Vậy mà tới một ngày, ông được đặt viết một bài bolero. Chuyện đó, mình kể tiếp.

Bài bolero đầu tiên

Trở lại với cuối năm hai nghìn không trăm lẻ bảy. Theo các báo, chương trình đặt hàng ông có chủ đề về người phụ nữ Việt Nam. Ông được yêu cầu viết về thân phận người phụ nữ trong tình yêu, cho riêng giọng Như Quỳnh.

Báo Tin Tức kể, ông lấy cảm hứng từ cái nết công, dung, ngôn, hạnh của người con gái Việt ngày xưa. Bài hát kể về một cô gái hiền, ngoan, chấp nhận lấy người chồng do cha mẹ sắp đặt. Ông kể với báo Zing rằng câu chuyện là hư cấu. Hình ảnh cô gái ấy vốn đã có trong văn chương, phim ảnh và âm nhạc từ rất lâu.

Ông cũng nói với Zing rằng ông viết bài này đo ni đóng giày cho giọng Như Quỳnh. Nghĩa là từng câu, từng chỗ luyến láy đều nghĩ sẵn theo cái giọng ấy. Như một người thợ may áo, đo trước rồi mới cắt.

Bolero là một điệu nhạc chậm. Theo lời Thái Thịnh, gốc của nó ở tận Nam Mỹ, rồi các nhạc sĩ Việt Nam làm cho nó giản dị lại, gần với người nghe của mình. Nhịp đàn đều đều như tiếng bước chân, tiếng ghi ta thánh thót, và giọng hát được thong thả kể chuyện. Bolero hợp với những câu chuyện có đầu có đuôi, có cô gái, có làng quê, có cha mẹ.

Bạn nghe lại Duyên phận mà để ý. Bài hát không có câu nào gào lên. Cô gái trong bài cũng không trách móc ai. Cô chỉ kể, nhỏ nhẹ, về một cuộc đời đã được sắp đặt. Cái buồn của bài nằm ở chỗ đó. Người ta càng cam chịu, người nghe càng thương.

Rồi bài hát nằm chờ. Có báo kể bài không được giao cho ai khác. Có báo lại kể từng có ý giao cho một ca sĩ bolero khác, rồi lại cất đi. Chỉ biết rằng gần ba năm sau, khi Như Quỳnh trở lại chương trình, bài hát mới về đúng với giọng hát nó được viết ra để chờ.

Bài hát được đón nhận nhanh tới mức chính tác giả bất ngờ. Báo Tin Tức cho biết, chỉ hơn một năm sau khi đưa lên mạng, bản Như Quỳnh hát đã gần bảy mươi triệu lượt xem. Google, trang tìm kiếm trên mạng, xếp Duyên phận vào mười bài hát người Việt tìm nhiều nhất năm hai nghìn không trăm mười bảy. Thư và tin nhắn gửi về, phần lớn là của phụ nữ.

Còn chính Thái Thịnh nói gì? Ông nói một câu mà mình thấy rất thật. Ông kể với báo rằng, với tư cách tác giả, ông thấy đây không phải là bài hát xuất sắc. Ông nghĩ người ta thương bài vì nó dễ hát, dễ thuộc, và có lẽ vì nó gợi nhớ những kỷ niệm. Chuyện dựng vợ gả chồng như ngày xưa giờ đâu còn nhiều.

Có nhiều em nhỏ cũng hát bài này. Ông bảo không sao cả, vì bài hát chỉ là một câu chuyện giản dị. Ông cũng nói với báo Tiền Phong rằng, theo ông, Như Quỳnh vẫn là người hát Duyên phận hay nhất.

Sau đó, ông được mời viết tiếp. Bài thứ hai tên là Lênh đênh phận buồn, người ta còn gọi là Duyên phận hai. Ông kể với báo An Ninh Thủ Đô, nếu bài trước là nỗi lòng cô gái thảo hiền chấp nhận cuộc hôn nhân sắp đặt, thì bài sau viết tiếp câu chuyện của người phụ nữ cam chịu một cuộc hôn nhân không hạnh phúc. Ông gọi bài hát là tiếng lòng của người phụ nữ.

Một người viết nhạc trẻ, lần đầu viết bolero, mà viết ra một bài cả nước hát theo. Nhưng ông chưa bao giờ đứng trên sân khấu hát nhạc mình. Cho tới một đêm.

Đêm nhạc của riêng mình

Tối mười ba tháng mười năm hai nghìn không trăm mười bốn, ở một phòng trà tại Thành phố Hồ Chí Minh, có một đêm nhạc mang tên Để nhớ một thời ta đã yêu. Đó là đêm nhạc đầu tiên dành riêng cho sáng tác của Thái Thịnh.

Đêm ấy có Đàm Vĩnh Hưng, Lệ Quyên, Hồ Ngọc Hà, Lê Hiếu, Minh Thư, Phạm Quỳnh Anh. Lệ Quyên hát cả Duyên phận. Hồ Ngọc Hà hát Nếu em được chọn lựa. Nhưng điều đặc biệt nhất, theo báo VnExpress, là lần đầu tiên khán giả được nghe chính Thái Thịnh hát trên sân khấu. Ông song ca cùng Lê Hiếu, cùng Minh Thư, và hát Tình tuyệt vọng cùng Đàm Vĩnh Hưng.

Trước đêm nhạc, ông nói với báo VnExpress một câu. Với tôi, âm nhạc là không gian rất riêng để mình có thể kể chuyện, tâm sự và yêu.

Mình đọc câu ấy mấy lần. Kể chuyện, tâm sự, và yêu. Ba điều đó cũng chính là cách người ta nói với nhau trong một đêm khuya, khi đã đủ tin nhau. Nhạc của ông là như vậy. Không cao giọng, không lý lẽ. Chỉ là kể cho một người nghe.

Một tháng sau, cũng năm ấy, ông làm thêm một đêm nhạc với toàn giọng nam. Bùi Anh Tuấn hát một bài mới của ông, Đà Lạt ngày xa nhau, kể chuyện hoài niệm của một đôi tình nhân ở thành phố sương. Thái Thịnh khen với báo rằng, Tuấn biết cách thể hiện được chiều sâu của bài hát.

Năm hai nghìn không trăm mười sáu, Lệ Quyên ra album Còn trong kỷ niệm. Trong đó có hai bài bolero của ông là Đoạn tuyệt và Duyên phận. Ca sĩ Quang Lê nghe xong nói với báo VnExpress rằng anh nổi da gà, và khen Thái Thịnh giỏi cả nhạc trẻ lẫn bolero.

Cuối năm hai nghìn không trăm mười chín, Thái Thịnh lại về, dự một đêm nhạc cũng mang tên Để nhớ một thời ta đã yêu. Vẫn là cái tên ấy, sau mấy chục năm. Như thể cả một đời viết nhạc của ông gói lại trong mấy chữ: để nhớ.

Nhìn lại, mình thấy một sợi chỉ chạy suốt. Cậu bé mười hai tuổi trong ca đoàn học cách lắng nghe giọng hát bên cạnh. Chàng ca trưởng mười sáu tuổi viết bài cho cả nhà thờ cùng hát. Người nhạc sĩ ngồi trước tờ giấy trắng, tự hỏi viết gì cho hợp với một giọng ca. Lúc nào ông cũng viết cho người khác hát.

Có lẽ vì vậy mà bài hát của ông dễ thuộc. Không phải vì nó đơn giản. Mà vì nó được viết từ phía người hát, người nghe. Viết sao cho một cô gái ở quê, một em nhỏ, một người mẹ đang nấu cơm, cũng hát theo được.

Nếu tối nay bạn nghe lại Duyên phận, hay Để nhớ một thời ta đã yêu, mình nhờ bạn để ý một điều. Đừng chỉ nghe nỗi buồn. Hãy nghe cái cẩn thận trong từng chữ, như có ai đó đã ngồi rất lâu, nghĩ xem bạn sẽ hát câu này thế nào cho dễ. Đó là người nhạc sĩ đã bắt đầu từ một ca đoàn nhỏ ở Biên Hòa.

Tình Ca. Ở đây có bình an.