Những người viết nên Tình Ca · Tập 70

Đức Huy – Bốn mươi năm tập một cây đàn

Cây đàn mười hai dây

Tháng năm năm hai nghìn hai mươi bốn, ở Hà Nội. Trên sân khấu, một ông cụ bảy mươi bảy tuổi ôm một cây đàn ghi ta mười hai dây. Đàn mười hai dây là loại đàn có từng cặp dây đi đôi với nhau, gảy lên nghe ngân và sáng như có hai cây đàn cùng chơi một lúc.

Báo VnExpress kể rằng đó là lần đầu tiên ông biểu diễn bằng cây đàn mười hai dây trên sân khấu. Sau gần bốn mươi năm tập. Bốn mươi năm, mới dám ôm nó ra trước khán giả.

Ông cụ đó là nhạc sĩ Đức Huy. Đêm nhạc hôm ấy đánh dấu sáu mươi năm ông làm nghề. Ông nói với tờ báo một câu, rằng ông nghĩ đây là năm đẹp nhất cuộc đời mình.

Ông là người còn sống, nên mình chỉ kể những gì ông và báo chí đã nói công khai. Mà thật ra, ông nói khá nhiều, nói rất thẳng, đôi khi hơi tếu. Nghe ông nói chuyện, mình có cảm giác ngồi với một ông chú khó tính mà vui tính, hỏi gì cũng trả lời thật.

Theo báo Dân Việt, ông sinh năm một nghìn chín trăm bốn mươi bảy, ở Nam Định, quê gốc ở Sơn Tây, Hà Nội. Báo VnExpress thì ghi gọn là quê Hà Nội. Ông kể với báo Tuổi Trẻ rằng ông rời Hà Nội khi mới chừng sáu, bảy tuổi. Vậy mà cả đời, ông vẫn giữ nguyên giọng nói Hà Nội. Hỏi vì sao, ông nói ông cũng chẳng biết vì sao.

Mình thấy chi tiết đó dễ thương. Một người đi qua bao nhiêu thành phố, ở cả mấy chục năm bên kia nửa vòng trái đất, mà giọng nói vẫn còn y như hồi con nít. Có những thứ người ta không cố giữ, mà nó tự ở lại.

Người anh họ và mấy hợp âm đầu tiên

Ông mê nhạc từ năm mười hai, mười ba tuổi. Hồi đó gia đình ông sống ở Đà Lạt. Người dạy ông những hợp âm đầu tiên là người anh họ, nhạc sĩ Nguyễn Vũ. Mình đã có một tập kể về nhạc sĩ Nguyễn Vũ, người viết những bài tình ca mà nhiều người còn nhớ.

Báo VnExpress ghi rằng người anh họ chỉ cho ông vài hợp âm. Báo Dân Việt thì kể rằng chính anh Nguyễn Vũ thấy em có năng khiếu, rồi kèm cặp từ năm em mười lăm tuổi. Một thành phố sương mù, một người anh biết đàn, một cậu em mê nhạc. Vậy là đủ để một con đường bắt đầu.

Năm một nghìn chín trăm sáu mươi ba, khi còn đi học, ông vào làm nhạc công cho một ban nhạc trẻ. Báo VnExpress ghi rằng năm mười sáu, mười bảy tuổi, ông vào một ban nhạc có tiếng ở Sài Gòn. Ba năm sau, ông mới đi học sáng tác.

Mình để ý cái thứ tự đó. Chơi đàn trước, viết nhạc sau. Giống nhiều nhạc sĩ cùng thế hệ, ông học nghề bằng đôi tay trước, rồi mới học bằng tờ giấy. Ngồi trong ban nhạc, chơi bài của người khác mỗi đêm, tai ông quen dần với cái gì làm người ta muốn nghe lại.

Năm hai nghìn mười bốn, ông nói với báo Pháp Luật một điều mà mình nghĩ ai làm nghề viết cũng nên nghe. Ông cho rằng những bài hát đầu tiên của một người thường được yêu thích nhất. Vì về sau, người viết dễ bị áp lực phải hay hơn chính mình. Ông nói ông hay viết đi viết lại nhiều lần, tới khi nào ưng mới thôi.

Giữa thập niên bảy mươi, ông sang Mỹ sinh sống. Và từ đây là một quãng đời rất khác.

Mười năm không viết một bài

Báo Dân Việt kể rằng những ngày đầu ở Mỹ, ông làm trong một nhà hàng Việt. Rồi ông tìm lại được với âm nhạc, đi chơi đàn và hát cho một ban nhạc ở khu phố người Hoa của thành phố San Francisco. Ông còn đi học nhạc lý căn bản và hòa âm ở một trường cao đẳng của thành phố đó.

Ông kể với báo Gia đình và Xã hội rằng đó là giai đoạn tinh thần ông xuống thấp nhất. Phải làm quen với một nếp sống mới, một văn hóa mới. Ông nói ông mất chừng mười năm không sáng tác.

Mười năm. Với một người viết nhạc, mười năm không viết là một quãng dài lắm. Mình nghĩ ai từng phải bắt đầu lại ở một nơi xa lạ đều hiểu cái cảm giác đó. Không phải hết yêu nghề. Mà là chưa tìm ra chỗ để đặt cái nghề đó vào cuộc sống mới.

Đầu thập niên tám mươi, theo báo Dân Việt, ông đi hát trên những con tàu du lịch suốt bốn, năm năm. Tàu đi qua đảo Tahiti ở Thái Bình Dương, qua vùng biển Caribe, qua Jamaica, Mexico. Một người con Hà Nội, đứng hát trên boong tàu giữa biển xa, cho những người khách chẳng biết tiếng Việt.

Năm một nghìn chín trăm tám mươi bảy, ông tạm nghỉ hát để đi học nhiếp ảnh. Ở Miami, một người bạn chỉ cho ông cách chơi đàn ghi ta mười hai dây. Báo VnExpress kể lại chuyện đó trong bài viết về đêm nhạc năm hai nghìn hai mươi bốn. Tính từ đó, đúng là gần bốn mươi năm ông mới ôm cây đàn ấy lên sân khấu.

Mình thấy cái cây đàn mười hai dây là một hình ảnh đẹp cho quãng đời này. Nó được trao cho ông đúng lúc ông đang đi tìm lại mình. Ông tập nó lặng lẽ, không cần ai biết. Rồi mãi tới gần tám mươi tuổi mới đem ra cho người ta nghe.

Rồi ông viết lại. Và khi đã viết lại, thì viết rất nhiều.

Và con tim đã vui trở lại

Ông trở lại sân khấu, song ca cùng ca sĩ Thảo My. Báo Dân Việt ghi rằng giai đoạn này ông viết những bài như Và tôi cũng yêu em, Đừng xa em đêm nay, Một tình yêu, Người tình trăm năm. Những bài hát ấy làm tên tuổi ông được biết rộng rãi, cả ở trong nước lẫn với khán giả ở xa.

Ông còn mở một phòng thu âm. Ông kể với báo Dân Việt rằng phòng thu mở được chừng mười năm thì máy vi tính phát triển, việc làm ăn khó khăn dần. Cái nghề ghi âm thay đổi nhanh quá, người làm nghề chạy theo không kịp.

Rồi tới bài hát mà mình nghĩ nhiều người nghe tên là nhớ ngay: Và con tim đã vui trở lại. Ông nói với báo Tuổi Trẻ rằng bài hát đó là câu chuyện về chỗ những lúc buồn và những lúc vui rồi cũng đều qua. Đặt bài hát đó cạnh mười năm không viết được một bài, mình thấy cái tên bài hát như một lời tự nói với mình.

Nghe bài hát này, mình để ý chữ và ở đầu tên bài. Và con tim đã vui trở lại. Chữ và đó làm cho câu hát nghe như nối tiếp một câu chuyện đã có từ trước. Như người ta kể xong một đoạn buồn, rồi mới nói tiếp, và rồi thì lòng cũng vui lại. Ông còn một bài khác cũng bắt đầu bằng chữ ấy, bài Và tôi cũng yêu em.

Bài Và tôi cũng yêu em là bài ông thương nhất. Ông nói với báo Tuổi Trẻ rằng đó là chuyện của chính ông, trong đó không có gì giả. Còn bài Như đã dấu yêu, ông nói được viết từ những gì ông quan sát ở những người quanh mình. Ông nói ông sáng tác như là ông sống, ông thở.

Báo Gia đình và Xã hội ghi rằng ca sĩ hát nhiều nhạc Đức Huy nhất trước đây là Ngọc Lan. Rồi sau này là Bằng Kiều, với những bài như Cơn mưa phùn, Cánh chim biển. Bằng Kiều có lần gọi ông là người làm ra bài hát ăn khách của Việt Nam.

Nghe nhạc tình Đức Huy, mình thấy giai điệu rất dễ hát, lời ca nói thẳng, ít vòng vo. Ông không thích cái kiểu tình dang dở mới là đẹp. Ông nói với báo Pháp Luật rằng tình yêu có muôn mặt, nỗi buồn chỉ là một mặt của nó thôi. Có lẽ vì vậy mà nhạc ông nhiều bài nghe tươi, có nắng, chứ không chỉ toàn mưa.

Năm hai nghìn lẻ năm, ông kể với VnExpress rằng ông viết nhạc bất cứ lúc nào rảnh, có khi trên máy bay, có khi sau những buổi diễn khuya. Ông tự nhận mình cẩn thận, khó tính. Ai nói giọng ông kém đi, ông đáp gọn: gừng càng già càng cay.

Thức dậy lúc bốn giờ sáng

Năm hai nghìn lẻ bốn, ông về Việt Nam sống, và ra album Và con tim đã vui trở lại. Năm hai nghìn lẻ bảy, ông làm đêm nhạc riêng đầu tiên, cũng mang tên bài hát ấy, ở Thành phố Hồ Chí Minh. Ông còn ngồi ghế giám khảo cho mấy chương trình truyền hình về ca hát, nhảy múa.

Khi trở lại viết, ông viết những bài như Yêu em dài lâu, Đường xa ướt mưa. Ông nói với báo Tuổi Trẻ rằng bài Yêu em dài lâu nói về niềm tin của ông, rằng tình yêu lâu dài là có thật, và nó nằm ngay trong hiện tại. Không phải ở ngày mai, không phải ở ngày xưa. Ở bây giờ.

Bây giờ ông sống một nếp sống rất lạ với tuổi của mình. Ông kể với báo Gia đình và Xã hội rằng ông đi ngủ sớm, khoảng ba giờ rưỡi, bốn giờ sáng là thức dậy, tập thể dục, tập hơi thở. Ông nói ông cần yên tĩnh, cần ở một mình mới sáng tác được. Ý tưởng thì ông giữ trong đầu. Ông nói lâu lắm rồi ông không biết buồn.

Ông bỏ hẳn mạng xã hội, ít khi dùng điện thoại. Ông kể với báo Tuổi Trẻ rằng điện thoại của ông do mấy đứa con giữ, có khi cả tháng ông không gọi cho ai. Ông nói ông đang thực tập sống an bình. Ông có một gia đình nhỏ, hai đứa con còn đi học.

Có một câu ông nói với báo Gia đình và Xã hội mà mình thấy rất thật: ông sợ nhất là làm chiều lòng người khác. Một người làm nghề giải trí sáu mươi năm, mà sợ nhất là chiều lòng người. Nghe thì ngược, mà nghĩ kỹ thì đúng. Bài hát nào viết để chiều lòng ai, thường không sống được lâu.

Rồi tới đêm nhạc tháng năm năm hai nghìn hai mươi bốn ở Hà Nội. Bằng Kiều, Mỹ Linh, Quốc Thiên và nhiều ca sĩ trẻ hát nhạc của ông. Báo VnExpress kể rằng hát xong một bài, ông thường không nhớ bài tiếp theo là bài gì, có khi phải quay sang hỏi ban nhạc. Rồi ông ôm cây đàn mười hai dây lên hát.

Mình nghĩ tới người bạn ở Miami năm nào, chỉ cho ông cách chơi cây đàn này. Rồi nghĩ tới bốn mươi năm ông tập một mình. Rồi nghĩ tới cái đêm ở Hà Nội, cái thành phố ông rời đi từ hồi sáu, bảy tuổi, giờ ông về đứng giữa nó mà hát, giọng nói vẫn y nguyên.

Điều còn lại cho mình hôm nay, có lẽ là chuyện không cần vội. Mười năm không viết được, rồi cũng viết lại. Bốn mươi năm tập một cây đàn, rồi cũng có ngày đem ra hát. Buồn rồi cũng qua, và con tim, như tên bài hát của ông, rồi cũng vui trở lại.

Lần tới, nếu có nghe lại Và con tim đã vui trở lại, mình thử nghe chữ và ở đầu câu. Nó nhắc mình rằng mọi niềm vui đều đến sau một điều gì đó. Và điều gì đó, rồi cũng qua.

Tình Ca. Ở đây có bình an.