Những người viết nên Tình Ca · Tập 61

Từ Huy – Nhịp trống lân của tuổi trẻ

Một câu hỏi cuối năm

Cuối năm một nghìn chín trăm chín mươi bốn, ở Sài Gòn, có một người đàn ông tóc bồng bềnh, đeo kính cận, ngồi tự hỏi một câu rất lạ. Tết là ngày thiêng liêng nhất của người Việt. Vậy mà sao chưa có bài hát nào nói thẳng về ngày Tết? Có bao nhiêu bài về mùa xuân, về hoa, về tình yêu. Nhưng một bài hát gọi đúng tên ngày Tết, để cả nhà cùng hát, thì hình như chưa có.

Theo báo Đại Đoàn Kết, từ câu hỏi ấy, ông bắt tay vào viết. Ông chọn nhịp trống lân làm âm hưởng chính. Cái nhịp tùng tùng cắc, tùng tùng cắc mà đứa trẻ Việt nào cũng nghe thấy khi đoàn lân đi qua đầu ngõ. Ông muốn bài hát mang không khí hân hoan của ngày hội, và điệp khúc thì láy đi láy lại chữ Tết, như tiếng reo của đám trẻ con khi thấy ông Địa phe phẩy cây quạt.

Bài hát ấy là Ngày Tết Quê Em. Người viết là nhạc sĩ Từ Huy. Hơn ba mươi năm rồi, Tết nào bài hát cũng vang lên, trong siêu thị, ngoài chợ hoa, trên sân khấu, trong lớp mẫu giáo. Nhiều người ví nó như bài chúc mừng năm mới của người Việt.

Báo Đại Đoàn Kết còn ghi lại một câu ông từng nói: mùa xuân thì bất tận, đời người thì hữu hạn. Mình đọc câu ấy và thấy thương. Bởi người nói câu đó đã ra đi khi mới ngoài năm mươi tuổi. Còn bài hát của ông thì vẫn trở về, mỗi năm một lần, đúng hẹn như mùa xuân.

Chàng trai Gò Nổi

Từ Huy tên thật là Tạ Từ Huy. Giấy khai sinh ghi ông sinh ngày mười lăm tháng mười năm một nghìn chín trăm bốn mươi tám, ở Gò Nổi, Điện Bàn, Quảng Nam. Nhưng các nguồn ghi khác nhau. Báo Sài Gòn Giải Phóng ghi năm sinh của ông là bốn mươi bốn, và nhạc sĩ Thanh Tùng, bạn thân của ông, cũng nói ông lớn hơn tuổi trên giấy tờ. Mình xin ghi theo giấy khai sinh, và kể để bạn biết như vậy.

Gò Nổi là một vùng bãi bồi giữa những nhánh sông Thu Bồn, đất phù sa, nổi tiếng với nghề trồng dâu nuôi tằm và những làng quê hiền hòa. Một cậu bé lớn lên ở đó, rồi đi học xa. Ông học trường Cao đẳng Mỹ thuật Huế, rồi học Đại học Văn khoa Sài Gòn. Nghĩa là trước khi là nhạc sĩ, ông đã là một người vẽ và một người làm thơ.

Ông làm thơ từ rất sớm. Thơ ông xuất hiện nhiều trên các tạp chí ở Sài Gòn trong những năm bảy mươi. Ông có hai tập thơ là Hình Như Là Hình Như và Suối Tơ Vàng. Ông từng nói thơ và nhạc hòa quyện với nhau. Mình nghĩ điều đó nghe rất rõ trong nhạc ông, những câu hát nào cũng mềm như một câu thơ.

Ở trường Văn khoa, ông gặp bà Ngọc Lan, người sau này thành vợ ông. Bà từng kể rằng ông không học nhạc qua trường lớp chính quy, mà sáng tác bằng năng khiếu trời cho. Bà cũng kể bài Ngày Em Đến là ông viết cho bà, viết về hạnh phúc của chính mình. Một bài hát vui, trẻ trung, mà đến giờ những cặp đôi vẫn chọn hát trong ngày cưới.

Phải tới nửa sau những năm bảy mươi, khi đã gần ba mươi tuổi, ông mới thật sự bước vào con đường viết ca khúc. Hai bài đầu tay của ông là Mùa Xuân Tình Yêu và Những Lời Em Hát. Mình để ý, ngay từ bài đầu tiên, ông đã viết về mùa xuân. Như thể người con của vùng bãi bồi ấy sinh ra để hát về những ngày nắng mới.

Bạn bè tả ông là người lãng du. Ông sống đơn giản, ít để ý tới thời gian, thích đi và thích viết, đi tới rất nhiều vùng quê. Một người bạn từng nói ông coi cuộc sống như một cuộc dạo chơi. Và chính những chuyến dạo chơi ấy đã thành chất liệu cho những bài hát tươi sáng nhất của ông.

Người tình của tuổi học trò

Có một thế hệ học sinh những năm tám mươi, chín mươi lớn lên cùng nhạc Từ Huy. Có người gọi ông là người tình của tuổi học trò. Bài Mong Đợi Ngậm Ngùi gắn với biết bao trang lưu bút, bao mối tình đầu chưa kịp nói. Bài Quê Hương Tuổi Thơ Tôi thì được hát trong lớp, ngoài sân trường, trong những buổi sinh hoạt hè.

Báo Đại Đoàn Kết nhận xét nhạc ông không chạy theo lối ủy mị, mà hướng tới những âm hình tươi sáng, khỏe khoắn. Ông dùng tiết tấu pop rock, tức là thứ nhịp mạnh, rộn ràng của nhạc trẻ, như trong Ngày Em Đến hay Điều Kỳ Lạ Của Em. Bài Hãy Đàn Lên thì đúng như tên gọi, nghe là muốn cầm cây đàn mà hát theo.

Có một câu chuyện dễ thương về bài Một Thoáng Quê Hương. Theo nhạc sĩ Thanh Tùng kể trên báo Tuổi Trẻ, năm một nghìn chín trăm tám mươi chín, Từ Huy ở trong ban tổ chức một cuộc thi người đẹp áo dài. Ông mang tới cho Thanh Tùng một bài hát mới viết được khoảng một nửa. Chỉ trong một đêm, Thanh Tùng viết tiếp phần nhạc, phần lời và cả phần hòa âm.

Bản gốc của Từ Huy tả tà áo dài trắng. Thanh Tùng đổi thành áo dài nhiều màu sắc. Bài hát ra đời từ hai bàn tay như thế, rồi được hát trong rất nhiều cuộc thi áo dài về sau. Mình thích câu chuyện này vì nó cho thấy tình bạn giữa những người làm nhạc. Một người mở lời, một người viết tiếp, không ai tính toán là bài của ai.

Ông còn viết Đà Lạt Mộng Mơ, từ những hình ảnh thơ mộng mà ông gặp trên cao nguyên. Ông viết Cơn Mưa Chiều Chủ Nhật, Chiều Thứ Bảy, Lời Yêu Thương, Ngày Tháng Phiêu Bồng. Tên bài nào cũng như một trang nhật ký của tuổi trẻ. Báo Tuổi Trẻ thì nhận xét ông viết không nhiều, viết chậm, nhưng âm nhạc là cả cuộc đời ông.

Rồi tới Ngày Tết Quê Em, bài hát mà mình đã kể ở đầu. Nhóm hát đầu tiên là tam ca Áo Trắng, gồm ba chị em Tuyết Ngân và cặp song sinh Minh Thư, Minh Tú. Ba cô gái trong tà áo trắng, giọng trong veo, hát về một ngày Tết rộn ràng. Sau đó, rất nhiều ca sĩ và các em thiếu nhi hát lại.

Bài hát vẽ lại cả một bức tranh Tết. Hoa đua nở khắp quê hương. Trẻ con mặc áo mới, chờ xem pháo hoa. Người từ Bắc chí Nam trở về đoàn tụ. Phố xá đông vui, người đi sắm Tết, người đi chùa dâng hương. Ai cũng chúc nhau một năm an vui, nhà nông được mùa, nhà buôn đắt hàng.

Mình nghĩ đây là lý do bài hát sống mãi. Nó không buồn, không nhớ nhung da diết. Nó vui một cách trong sáng, như chính ngày Tết trong mắt một đứa trẻ. Và nó gọi đúng tên một điều mà người Việt nào cũng mong: được về nhà. Một người xa quê nghe bài này, giữa phố lạ, chắc sẽ thấy nghèn nghẹn. Vì trong tiếng trống lân rộn ràng ấy là hình ảnh mâm cơm chiều ba mươi, là mái nhà mình.

Mình còn để ý một điều. Trước bài hát này, nhạc Xuân của người Việt phần nhiều chậm rãi, bâng khuâng, nhiều hoài niệm. Ngày Tết Quê Em thì khác. Nó nhanh, nó nảy, nó có tiếng trống, có tiếng reo. Nó hợp với những chiếc loa ở chợ, với đám trẻ con nắm tay nhau nhảy vòng tròn, với những chuyến xe cuối năm chở đầy người về quê. Có lẽ vì thế mà mỗi lần nghe, người ta không chỉ nhớ Tết, mà còn thấy muốn đứng dậy đi sắm Tết.

Theo báo Nhân Dân, năm hai nghìn không trăm hai mươi hai, bài hát còn có thêm một bản song ngữ. Bản tiếng Anh tên là Tết In My Homeland, nghĩa là Tết ở quê hương tôi. Bản ấy do một dự án dạy trẻ em hát song ngữ thực hiện, với tiếng dương cầm mộc mạc và hai giọng hát trẻ. Vậy là bài hát của một người con Gò Nổi đã được trẻ em nhiều nơi hát lên, bằng cả hai thứ tiếng.

Những người bạn

Từ Huy sống giữa bạn bè. Ông từng làm họa sĩ trình bày cho báo Phụ Nữ Thành phố Hồ Chí Minh, rồi làm thư ký tòa soạn tờ Thế Giới Âm Nhạc. Ông lập Câu lạc bộ Nhạc sĩ, để giới thiệu bài hát mới của các nhạc sĩ trẻ và giọng hát của các ca sĩ trẻ. Ông trực tiếp điều hành Quán Nhạc Sĩ, nơi anh em làm nghề ghé vào ngồi với nhau.

Năm một nghìn chín trăm chín mươi ba, ông cùng sáu người bạn lập nên một nhóm nhạc sĩ, lấy tên rất giản dị là Những Người Bạn. Nhạc sĩ Vũ Hoàng, người em út trong nhóm, kể ông viết đủ thứ, từ nhạc lễ hội tới tình ca. Ông cũng là một người hăng hái trong việc đòi quyền lợi tác quyền cho anh em nhạc sĩ, để bài hát của họ không bị dùng mà không trả công.

Báo Tuổi Trẻ tả ông những năm sau này hay ngồi ở Hội Âm nhạc, uống với bạn, nói chuyện với bạn. Khi uống, ông ít nói, hay cười. Ông nhớ những chuyện vui và không giữ lại những chuyện buồn. Nhạc sĩ Thanh Tùng gọi ông là một nhạc sĩ trẻ con, dù ở tuổi nào cũng hết lòng với âm nhạc.

Đầu tháng chín năm hai nghìn không trăm lẻ sáu, sau một buổi gặp gỡ bạn bè ở Đà Lạt, ông bị xuất huyết não. Ông được cấp cứu ở Đà Lạt, rồi chuyển về Sài Gòn. Sáng ngày mười tháng chín năm ấy, ông mất ở bệnh viện Chợ Rẫy. Ông được an táng ở nghĩa trang Gò Dưa, Thủ Đức.

Đà Lạt, thành phố ông từng viết thành bài hát mộng mơ, lại là nơi ông gặp bạn bè lần cuối. Mình nghĩ tới điều đó mà thấy đời người thật giống một câu thơ, có vần, có nhịp, rồi có lúc dừng.

Năm năm sau, năm hai nghìn không trăm mười một, bạn bè làm một đêm nhạc tưởng nhớ ông ở Nhà Văn hóa Thanh Niên. Ca sĩ Mỹ Lệ hát Hãy Đàn Lên theo lối rock, khán giả vỗ tay theo nhịp. Ca sĩ Hiền Thục mặc áo dài trắng hát Quê Hương Tuổi Thơ Tôi. Và người con trai cả của ông, Tạ Nguyên Phúc, đứng lên hát Mùa Xuân Tình Yêu, một trong những bài hát đầu tay của cha.

Mình dừng lại rất lâu ở chi tiết ấy. Bài hát đầu tiên người cha viết là về mùa xuân. Bài hát được hát nhiều nhất của ông cũng là về mùa xuân, về ngày Tết. Và rồi chính con trai ông hát lại mùa xuân ấy để nhớ cha. Mùa xuân thì bất tận, như ông nói. Đời người thì hữu hạn. Nhưng bài hát thì được truyền tay, từ người này sang người khác.

Tết năm nay, khi nghe tiếng trống lân đầu ngõ, khi siêu thị bật Ngày Tết Quê Em lần thứ một trăm trong ngày, mình mong bạn đừng thấy nhàm. Hãy nghĩ tới một người đàn ông tóc bồng bềnh, cuối năm chín mươi bốn, ngồi tự hỏi sao chưa ai viết một bài hát gọi đúng tên ngày Tết. Rồi ông viết. Và từ đó, Tết nào mình cũng có bài hát ấy để về nhà.

Tình Ca. Ở đây có bình an.