Những người viết nên Tình Ca · Tập 59
Nguyễn Ngọc Thiện – Người nha sĩ gọi mùa xuân
Tối hai mươi tám Tết
Tối hai mươi tám Tết, những ngày đầu năm một nghìn chín trăm chín mươi tư. Trên đường Lê Thánh Tôn và đường Lê Lợi ở trung tâm Sài Gòn, người đi sắm Tết đông nghẹt. Đèn các cửa hàng sáng trưng. Và từ cửa hàng này sang cửa hàng khác, cùng vang lên một bài hát.
Bài ấy là Ngày Tết Quê Em của nhạc sĩ Từ Huy, do nhóm Tam Ca Áo Trắng hát. Giữa dòng người hôm ấy có hai người đàn ông đi dạo cùng nhau. Một người chính là Từ Huy. Người kia là bạn ông, một bác sĩ nha khoa hơn bốn mươi tuổi, cũng viết nhạc, tên là Nguyễn Ngọc Thiện.
Nhiều năm sau, ông Thiện kể với báo Người Lao Động rằng lúc ấy ông biết là băng bán được, và bài hát của bạn mình đã thành công. Mình thích cái cách ông nhớ về buổi tối đó. Không có chút ganh tị nào, chỉ là niềm vui của một người thấy bạn mình được cả phố hát theo.
Nhưng buổi tối ấy cũng gieo vào lòng ông một ý định. Ông muốn có một bài hát Tết để dựng thành băng hình ca nhạc cho mùa xuân năm sau. Báo Người Lao Động kể rằng hãng băng hình định dùng Ngày Tết Quê Em, nhưng hai bên không thống nhất được giá. Còn ông kể với báo Thể Thao và Văn Hóa rằng ông không đặt được ai viết, nên tự mình ngồi viết.
Bài hát ra đời năm một nghìn chín trăm chín mươi lăm, mang tên Mùa Xuân Ơi. Có một chi tiết dễ thương. Theo báo Người Lao Động, ông cố ý tránh chữ Tết trong tên bài, để bạn bè khỏi trách là mình bắt chước ý của Từ Huy. Vậy mà chữ Tết vẫn chạy vào bài hát, rộn ràng như tiếng pháo đầu ngõ.
Người hát đầu tiên cũng là nhóm Tam Ca Áo Trắng. Từ đó đến nay đã hơn ba mươi năm. Cứ mỗi độ cuối năm, ở chợ, ở siêu thị, ở sân trường, người ta lại nghe Mùa Xuân Ơi. Trẻ con hát. Người lớn hát. Người ở xa quê nghe thấy là biết Tết sắp về.
Câu chuyện hôm nay, mình kể về người viết bài hát ấy. Một người cầm dụng cụ nha khoa ban ngày, cầm cây đàn ban đêm, và cả đời chỉ muốn đem niềm vui cho người khác.
Cậu học trò thổi harmonica
Nguyễn Ngọc Thiện sinh ngày hai mươi tháng mười một năm một nghìn chín trăm năm mươi mốt, ở Sài Gòn. Có một bài báo ghi ông sinh năm năm mươi hai, còn phần lớn các nguồn ghi năm năm mươi mốt. Mẹ ông quê ở Vĩnh Long. Ông kể với báo Giáo Dục và Thời Đại rằng tính trầm lặng của mình có lẽ là thừa hưởng từ quê mẹ.
Từ hồi tiểu học, ông đã mê nhạc. Ông thổi harmonica, tức là cây kèn nhỏ thổi bằng miệng, rồi chơi đàn guitar. Ông nói ông học sáng tác từ một người bạn. Hồi học trung học ở trường Pétrus Ký, thầy hiệu trưởng từng khuyên ông nên giữ lấy con đường âm nhạc.
Nhưng gia đình lại mong ông theo một nghề vững vàng hơn. Theo các bài báo, ông từng định học luật để có thời gian chơi nhạc, rồi thi vào một trường kỹ thuật mà không đỗ. Các nguồn ghi ngành ông thi khác nhau, có nơi ghi ngành điện tử, có nơi ghi ngành cơ khí. Cuối cùng, ông thi vào ngành y, như gia đình mong muốn.
Thời sinh viên y khoa, ông nổi tiếng là người hát hay, đàn giỏi. Những buổi ngồi đàn hát với bạn bè dần thành những bài hát đầu tiên, được sinh viên trong trường và cả trường bạn yêu thích. Bài hát đầu tiên làm nhiều người biết tên ông là Ơi Cuộc Sống Mến Thương. Các nguồn ghi năm ra đời khác nhau, có báo ghi năm bảy mươi sáu, khi ông là sinh viên năm cuối, có báo ghi năm bảy mươi chín.
Ra trường, ông làm đủ thứ việc gắn với âm nhạc và chữ nghĩa, có lúc làm biên tập âm nhạc cho một hãng phim, có lúc làm minh họa ảnh, làm xuất bản. Năm một nghìn chín trăm tám mươi tư, ông về làm bác sĩ nha khoa ở Bệnh viện Răng Hàm Mặt Trung ương ở Thành phố Hồ Chí Minh.
Cũng năm ấy, ông thi vào Nhạc viện Thành phố Hồ Chí Minh, học khoa sáng tác dưới sự hướng dẫn của nhạc sĩ Thế Bảo. Bệnh viện cho ông vừa làm vừa học. Đến năm một nghìn chín trăm tám mươi chín, ông tốt nghiệp. Một người đàn ông ngoài ba mươi tuổi, ban ngày khám răng, buổi tối ôm sách nhạc lý. Mình thấy trong đó một sự bền bỉ rất hiền lành.
Người nha sĩ hát cho trẻ con
Ở bệnh viện, ông được giao lo việc vận động chải răng và phòng sâu răng, rồi dần lên làm trưởng khoa. Ông kể với báo Giáo Dục và Thời Đại rằng nghề nha khoa của ông chủ yếu là chăm sóc cho trẻ em. Mà ai từng dắt con đi nhổ răng đều biết, trẻ con sợ ghế nha sĩ đến mức nào.
Theo báo Tuổi Trẻ, ông nói những em bé bị sâu răng rất khó thuyết phục, nên ông phải dành thời gian làm bạn với các em trước đã. Ông còn nghiên cứu những thứ rất cụ thể, như đầu kim tiêm gây tê, một loại vật liệu và cách trám răng ít gây đau, mà đến nay vẫn được dùng rộng rãi.
Rồi ông làm cái việc mà chỉ một nha sĩ biết viết nhạc mới nghĩ ra. Ông viết bài Bé Tập Chải Răng. Báo Tuổi Trẻ kể có phụ huynh nói rằng con họ không chịu đánh răng, không chịu ăn, nếu không được mở bài hát ấy. Mình đọc chi tiết này mà bật cười, rồi thấy thương. Một bài hát nhỏ, mà làm được việc mà cả trăm lời dặn của cha mẹ không làm được.
Khoảng năm một nghìn chín trăm chín mươi lăm, cùng năm với Mùa Xuân Ơi, ông viết Ngày Đầu Tiên Đi Học. Ban đầu ông viết cho một ca sĩ nhí, sau chuyển cho ca sĩ Ngọc Linh, và bài hát trở nên quen thuộc với biết bao lứa học trò. Ông còn có những bài như Xúc Xắc Xúc Xẻ, Cô Bé Dỗi Hờn, và những tình ca như Nếu Em Là Người Tình, Chia Tay Tình Đầu.
Vì sao nhạc của ông hầu như bài nào cũng vui? Ông giải thích với báo Dân Việt rằng từ trước đến nay ông vẫn thích làm những gì vui tươi, tích cực. Nghề nha sĩ cho ông gặp rất nhiều nỗi đau. Gặp một hàm răng đang bệnh, ông phải làm sao cho người ta hết đau. Và âm nhạc, với ông, cũng là một cách làm cho người ta bớt đau như thế.
Mình thấy câu ấy giải thích được rất nhiều về Mùa Xuân Ơi. Nó không phải bài của một người không biết buồn. Nó là bài của một người ngày nào cũng gặp nỗi đau của người khác, nên càng muốn mang đến cho họ một chút rộn ràng. Niềm vui ở đây là một món quà, chứ không phải sự hồn nhiên vô tư lự.
Trong những ngày dịch bệnh ở Sài Gòn, khi gần chín mươi bác sĩ ở nơi ông từng làm việc tình nguyện đi chống dịch, ông viết bài Đôi Mắt Cười. Một người đã nghỉ hưu, vẫn ngồi viết nhạc để động viên đồng nghiệp cũ. Cái chất thầy thuốc và cái chất nhạc sĩ ở ông, đến lúc ấy vẫn đi chung một đường.
Mỗi năm một bài xuân
Năm một nghìn chín trăm chín mươi mốt, ông cùng sáu nhạc sĩ lập một nhóm tên là Những Người Bạn. Trong nhóm có Trịnh Công Sơn, Từ Huy, Thanh Tùng, Tôn Thất Lập, Trần Long Ẩn và Nguyễn Văn Hiên. Năm một nghìn chín trăm chín mươi ba, nhóm làm một băng nhạc tên là Chúc Xuân, mỗi người viết một bài về mùa xuân. Vậy là trước cái tối hai mươi tám Tết trên phố, ông đã quen viết cho mùa xuân cùng bạn bè.
Trở lại với Mùa Xuân Ơi. Ông kể với báo Thể Thao và Văn Hóa rằng bài hát có hai đoạn, đoạn sau phát triển từ đoạn trước. Báo Giáo Dục và Thời Đại tả bài có tiết tấu vui tươi, mang âm hưởng nhạc dân tộc. Câu nhạc ngắn, lặp lại, dễ nhớ, như tiếng trống lân gõ nhịp ngoài đầu hẻm. Một em bé nghe vài lần là hát theo được.
Có lẽ vì thế mà bài hát được đưa vào sách giáo khoa âm nhạc lớp bảy. Thử nghĩ mà xem, một bài hát viết cho một cuốn băng hình ca nhạc Tết, giờ lại được học trò cả nước tập hát trong lớp. Bạn bè ông gọi ông là nhạc sĩ của mùa xuân, cũng không có gì lạ.
Ông kể ông thích Tết vì được nhìn người khác chuẩn bị đón Tết. Ông vui khi thấy những chậu hoa được chở ngoài đường. Mình hình dung ngay cảnh ấy ở Sài Gòn những ngày cuối năm. Những chiếc xe máy chở chậu mai, chậu cúc, chậu vạn thọ chất cao. Chợ hoa bày dọc bến sông. Nhà nhà lau bàn thờ, bày mâm ngũ quả, gói bánh chưng, bánh tét.
Ông còn nói ông có ấn tượng với Sài Gòn từ mùng một đến mùng năm Tết, khi thành phố yên ả và đẹp như thơ. Người Sài Gòn hiểu cái cảm giác ấy. Những con đường mọi ngày kẹt xe bỗng vắng hẳn. Nắng đầu năm vàng nhạt. Ai còn ở lại thành phố thì thong thả đi chùa, đi thăm nhà nhau. Còn ai về quê thì mang theo bài hát Tết trên những chuyến xe đêm.
Ông nói với báo Thể Thao và Văn Hóa rằng Tết cổ truyền đã ăn sâu vào tâm thức mỗi người Việt, kể cả những người ở xa xứ. Mình nghĩ điều đó đúng. Người con đi làm ở xa, những ngày cuối năm nghe vang lên một bài Tết quen thuộc, tự nhiên thấy lòng nôn nao muốn về. Mùa Xuân Ơi là một trong những bài làm người ta nôn nao như thế.
Sau Mùa Xuân Ơi, ông còn viết thêm nhiều bài xuân khác, như Xuân Ca, Nắng Xuân, Đón Tết, Tết Đến Rồi, Mùa Xuân Lộc Mới. Gần đây có Chúc Xuân, phổ thơ của Lâm Xuân Thi, và Chào Xuân. Ông nói ông muốn mỗi năm viết một bài hát về mùa xuân.
Có một câu ông nói làm mình nhớ mãi. Ông bảo ông sợ vui lắm, vì sống mãi trong tâm trạng vui thì dễ tự bằng lòng, mà bằng lòng rồi thì không viết được nữa. Một người viết bao nhiêu bài vui cho thiên hạ, lại sợ chính mình vui quá. Mình nghĩ đó là sự khiêm tốn của người làm nghề, luôn muốn còn một bài nữa để viết.
Năm nay, khi nghe Mùa Xuân Ơi vang lên ở đâu đó, mình mong bạn nhớ tới một buổi tối hai mươi tám Tết trên đường Lê Lợi. Hai người bạn đi giữa phố đông, một người mừng vì bài hát của bạn mình được cả phố mở. Và từ niềm vui ấy, thêm một bài hát nữa ra đời, để mỗi mùa xuân người Việt lại có thêm một cớ để mỉm cười.
Tình Ca. Ở đây có bình an.