Những người viết nên Tình Ca · Tập 39

Song Ngọc – Những kỷ niệm của dĩ vãng

Cậu bé đánh trống cho chị

Có một cậu bé chừng mười sáu, mười bảy tuổi, ngồi phía sau sân khấu của một đoàn hát. Trước mặt cậu là bộ trống. Phía trước nữa là người chị gái đang cất giọng hát. Mỗi nhịp trống cậu gõ là để giữ cho giọng chị đi đúng đường. Người chị ấy về sau là ca sĩ Kiều Oanh. Còn cậu bé ngồi sau bộ trống, là Song Ngọc.

Song Ngọc tên thật là Nguyễn Ngọc Thương. Ông sinh tháng Mười Hai năm một nghìn chín trăm bốn mươi ba, ở làng Mỹ Phước, Long Xuyên, tỉnh An Giang. Một vùng sông nước miền Tây, nhà cửa ven kênh rạch, chiều chiều có tiếng đờn ca vọng ra từ những mái nhà.

Ông mê nhạc từ rất sớm. Năm, sáu tuổi, ông đã tập đàn mandoline, một loại đàn nhỏ có tám dây, tiếng trong và lanh lảnh. Lớn lên chút nữa, ông được người thân trong một đội văn nghệ ở tỉnh chỉ thêm cho vài nhạc cụ, tập thêm cách ca hát.

Đến tuổi mười sáu, mười bảy, ông đánh trống cho chị gái hát trong đoàn Dân Nam. Rồi ông đánh trống cho những ban nhạc khác như Hương Sa, Khánh Băng. Ông học nhạc ở đời trước khi học nhạc trên trang sách, học bằng tai, bằng tay, bằng những đêm diễn.

Cũng khoảng mười ba tuổi, ông mê đọc tiểu thuyết của Nhất Linh, Khái Hưng, những nhà văn của nhóm Tự Lực Văn Đoàn. Ông kể rằng lối văn ấy, câu chữ ấy đã thấm vào cách ông chọn lời cho bài hát sau này. Nhẹ, trong, có chút buồn của người thành thị mà vẫn rất gần gũi.

Rồi khi lên Sài Gòn học trung học, ông đã có chút vốn nhạc lý. Có tài liệu nói ông còn học thêm với nhạc sĩ Nghiêm Phú Phi. Và trong những năm ấy, ông bắt đầu viết bài hát đầu tiên.

Bài hát ấy là một cơn mưa chiều.

Mưa chiều và một đêm phổ thơ

Năm một nghìn chín trăm năm mươi bảy, theo phần đông các nguồn, Song Ngọc viết bài đầu tay tên là Mưa Chiều. Khi ấy ông chưa tới mười lăm tuổi. Bài viết theo nhịp valse, tức là điệu luân vũ ba phách, chậm rãi đung đưa như một người đứng nhìn mưa qua khung cửa.

Bài hát được nhiều giọng ca lớn thời ấy như Thái Hằng, Thái Thanh hát. Một nhà xuất bản nhạc ở Sài Gòn mua bản quyền ngay trong năm. Một cậu học trò từ Long Xuyên lên, có bài hát được in thành tờ nhạc, được bày ở các sạp báo, là chuyện không nhỏ chút nào.

Cái tên Song Ngọc cũng có một câu chuyện nhỏ. Theo những bài viết về ông, đó là chữ lót Ngọc trong tên ông, ghép với chữ lót trong tên của một người bạn gái. Hai chữ Ngọc thành một đôi. Song Ngọc. Một cái tên vừa đẹp, vừa giữ lại một kỷ niệm tuổi trẻ.

Rồi đến Tiễn Đưa. Ông kể với một chương trình phát thanh rằng, một người bạn gửi cho ông một bài thơ của Nguyên Sa. Nguyên Sa là nhà thơ của những câu thơ tình rất trẻ, rất lãng mạn, thời ấy nhiều người chép vào sổ tay. Ông đọc, thấy hay quá, và phổ nhạc trọn bài chỉ trong một đêm.

Bài thơ gốc tên là Tiễn Biệt. Song Ngọc đặt tên bài hát là Tiễn Đưa, viết theo nhịp slow rock, một điệu chậm, mỗi phách chia làm ba nốt đều đều, như bước chân người đi tiễn. Ông tin rằng mình có lẽ là người đầu tiên phổ nhạc thơ Nguyên Sa.

Có một chuyện ông kể lại rất dễ thương. Khi ông tìm đến xin phép nhà thơ, Nguyên Sa chỉ đáp gọn một câu: thôi, khỏi. Tức là không cần xin. Vậy mà khi bài hát được in ra, tên Nguyên Sa vẫn được ghi rõ là tác giả bài thơ. Người viết nhạc trẻ ấy biết giữ phần của người làm thơ.

Về sau, ông còn phổ nhiều bài thơ khác của Nguyên Sa. Một tuyển tập nhạc của ông có tới mười bốn bài phổ thơ Nguyên Sa, như Ru Khúc Tháng Tám, Năm Ngón Tay, Ru Điệu Trăm Năm. Nguyên Sa viết lời tựa cho tuyển tập ấy, ví ông như một người thủy thủ của âm nhạc.

Nghe Tiễn Đưa, mình sẽ thấy giai điệu không cố làm lời thơ buồn hơn. Nó chỉ đi chậm, để từng chữ của Nguyên Sa có chỗ đứng. Đó là điều không dễ, khi người phổ thơ chỉ mới ở tuổi đôi mươi.

Từ những bài phổ thơ ấy, Song Ngọc bước sang những năm tháng viết nhạc nhiều nhất đời mình, có những người bạn cùng viết, và có cả một bút hiệu khác.

Những người bạn và một cố nhân

Một trong những người bạn viết nhạc gắn bó với Song Ngọc là nhạc sĩ Hoài Linh, hơn ông cả hai chục tuổi. Hoài Linh viết lời cho nhiều bài của ông, như Chiều Thương Đô Thị, Chúng Mình Ba Đứa. Một người lớn tuổi đặt lời, một người trẻ viết giai điệu. Nghe lại, mình vẫn thấy cái ăn ý của hai thế hệ.

Song Ngọc còn ký nhạc bằng nhiều tên khác nhau: Hàn Sinh, Nguyên Hà, Hoàng Ngọc Anh, Anh Tuyến. Có bài được nhiều người thuộc nhất, lại không mang tên Song Ngọc. Đó là Xin Gọi Nhau Là Cố Nhân, ông ký bút hiệu Hàn Sinh.

Chữ cố nhân nghe rất xưa. Cố nhân là người cũ, người mình từng thương mà nay đã xa. Cả cái tên bài hát như một lời xin rất nhẹ: thôi thì mình gọi nhau là người cũ. Không trách, không giận, chỉ lặng lẽ đặt tên lại cho một mối tình. Mình nghĩ đó là cách chia tay rất người Việt.

Năm một nghìn chín trăm sáu mươi sáu, ông lập gia đình. Người vợ ấy đã đi cùng ông suốt hơn nửa thế kỷ, qua bao thăng trầm. Về sau, hai ông bà có bốn người con và tám người cháu.

Khoảng đầu thập niên bảy mươi, những ngày ở Đà Lạt, ông ở nhờ nhà nhà văn Tô Kiều Ngân. Từ những ngày ấy có bài Tình Yêu Như Bóng Mây. Ngôi nhà thờ trong bài, ông kể, chính là nhà thờ Con Gà ở Đà Lạt, có con gà đồng trên đỉnh tháp chuông.

Nghe Tình Yêu Như Bóng Mây, mình thấy sương Đà Lạt, thấy dốc, thấy tiếng chuông chiều. Giai điệu đi rất trữ tình, lời rất giản dị. Ông không dùng chữ khó. Ông chỉ để một đám mây trôi qua, và bảo mình rằng tình yêu cũng vậy.

Những năm trước khi rời quê, ông có năm cuộn băng nhạc mang tên mình, với những cái tên như Chuyện Tình Và Kỷ Niệm, Những Ngày Xưa Yêu Dấu, Hoa Bướm Ngày Xưa. Chỉ nghe tên thôi, mình đã hiểu ông nhìn đời bằng con mắt của người hay nhớ.

Ông có lần nói, mỗi bài hát của ông là một kỷ niệm của dĩ vãng. Gắn với một nơi chốn, một con người. Ông tự nhận mình là người thích đi lang thang, và đi đến đâu, nơi ấy để lại một dấu vết trong bài hát.

Rồi những năm sau, cuộc đời đưa ông đến một thành phố rất xa sông nước Long Xuyên.

Viết bằng trái tim

Từ năm một nghìn chín trăm bảy mươi lăm, Song Ngọc sống ở thành phố Houston, bang Texas, bên nước Mỹ. Ông làm ăn buôn bán, có lúc thành đạt, có lúc thất bại, rồi lại gây dựng lại từ đầu. Nhưng cây đàn thì ông không bỏ.

Ở nơi mới, ông viết một bài mà nhiều người nhớ: Đàn Bà. Ông kể, bài hát bắt đầu từ một người bạn, người ấy nhờ ông viết một bài về một cuộc sống không có đàn bà. Từ một lời nhờ vả nửa đùa nửa thật, ông viết ra một bài hát về người phụ nữ, về những gì đàn ông nợ họ. Rồi có cả bài Đàn Ông nữa.

Ông vẫn viết đều. Theo những người viết về ông, cả đời ông có hơn ba trăm ca khúc, có nguồn nói tới bốn trăm, còn chừng một trăm bài chưa từng công bố. Ở xa, nhạc ông gắn với những giọng ca như Thanh Tuyền, Giao Linh, Trường Vũ, Elvis Phương.

Năm hai nghìn lẻ bốn, một chương trình ca nhạc lớn ở hải ngoại dành riêng một đêm để vinh danh ông, cùng với hai nhạc sĩ Huỳnh Anh và Nguyễn Hiền.

Ông là người theo đạo Công giáo. Nhưng khi nói về con đường nghệ thuật của mình, ông vẫn hay dùng chữ duyên, theo cách nói của nhà Phật. Với ông, viết nhạc là một cái duyên, đến thì mình nhận, không cưỡng cầu.

Năm hai nghìn mười lăm, ông phát hiện bệnh và phải mổ. Những năm cuối đời, tim ông yếu dần. Tối ngày mười bốn tháng Mười năm hai nghìn mười tám, ông mất tại một bệnh viện ở Houston, sau một ca mổ tim, ở tuổi bảy mươi lăm. Ông dặn lại gia đình không tổ chức lễ viếng, và xin được hỏa táng.

Có một câu ông nói trong một cuộc phỏng vấn, mà mình nghĩ là chìa khóa để nghe nhạc ông. Ông nói, nhạc nào cũng hay, riêng nhạc viết bằng trái tim thì dễ đi vào trái tim người nghe hơn.

Nhạc Song Ngọc không cầu kỳ. Giai điệu dễ nhớ, lời dễ hiểu, nhịp quen thuộc: một điệu valse, một điệu slow rock, một điệu boléro. Nhưng chính cái giản dị ấy mà một người học trò ở chợ quê có thể mua tờ nhạc về, tự tập đàn, tự hát, và thương bài hát cả đời.

Mình nghĩ đó là điều Song Ngọc để lại cho mình hôm nay. Rằng không cần nói lớn để được nhớ lâu. Rằng chia tay rồi, vẫn có thể gọi nhau một tiếng cố nhân cho dịu dàng. Và rằng bài hát nào viết bằng trái tim, thì sẽ tìm được đường về trái tim người nghe.

Cậu bé ngồi sau bộ trống năm nào, giữ nhịp cho chị hát, rồi cả đời giữ nhịp cho biết bao cuộc tình. Tình Ca. Ở đây có bình an.