Tình Ca kể chuyện · Bài học từ những người vĩ đại

Kazuo Inamori - Tấm lòng tử tế là con số nhân cho cả cuộc đời

Năm hai nghìn không trăm mười, hãng hàng không quốc gia Nhật Bản phá sản, nợ hơn hai mươi lăm tỷ đô la Mỹ. Người ta đi mời một ông cụ bảy mươi bảy tuổi về cứu. Ông chưa từng làm ngày nào trong ngành hàng không. Ông nhận lời, và tự quyết định không nhận một đồng lương nào. Hai năm sau, hãng ấy làm ăn có lãi trở lại.

Ông cụ đó tên là Kazuo Inamori. Nhưng chuyện mình muốn kể hôm nay không nằm ở tài cứu công ty. Nó nằm ở một phép tính nhỏ mà ông mang theo suốt đời, một phép tính mà mình nghĩ ai ở tuổi tụi mình cũng nên nghe một lần.

Chào bạn,

Kazuo Inamori sinh năm một nghìn chín trăm ba mươi hai, ở thành phố Kagoshima, miền nam nước Nhật. Tuổi nhỏ của ông chẳng có gì hứa hẹn. Ông thi vào trường trung học tốt nhất trong thành phố, và thi trượt. Ông phải vào học một trường khác để học bù.

Rồi năm mười ba tuổi, ông mắc bệnh lao, căn bệnh mà trong nhà đã có hai người chú và một người cô ra đi vì nó. Cậu bé phải nằm liệt giường. Trong những ngày ấy, cậu đọc một cuốn sách, tạm dịch là Chân lý cuộc sống, và và bắt đầu tin một điều, đại ý là: cuộc sống bên ngoài của mình là tấm gương phản chiếu tâm hồn bên trong.

Ông qua khỏi bệnh. Nhưng những năm tháng loạn lạc ấy, căn nhà của gia đình cũng cháy rụi. Để phụ cha mẹ, cậu thiếu niên đi bán túi giấy. Cái nghèo, cái bệnh, cái thua kém bạn bè, đến với ông cùng một lúc, ngay từ tuổi còn chưa biết râu là gì.

Ông vào học ngành hóa ứng dụng ở trường đại học của tỉnh nhà, ra trường năm một nghìn chín trăm năm mươi lăm. Thời đó nước Nhật thất nghiệp nhiều, tìm việc khó. Cuối cùng ông được nhận vào một công ty nhỏ làm đồ sứ cách điện ở thành phố Kyoto. Ông vùi đầu nghiên cứu một loại gốm mới, và làm được.

Nhưng rồi ông bất đồng với cấp trên về hướng phát triển kỹ thuật, và xin nghỉ. Năm một nghìn chín trăm năm mươi chín, hai mươi bảy tuổi, ông cùng mấy người bạn và đồng nghiệp lập ra một công ty gốm nhỏ ở Kyoto, với hai mươi tám người và một số vốn ít ỏi. Công ty ấy sau này là Kyocera, một tên tuổi lớn của nước Nhật.

Mấy năm đầu, có một chuyện làm ông thay đổi cách nghĩ về làm ăn. Một nhóm nhân viên trẻ vào công ty được ít lâu thì đến gặp ông, đòi được bảo đảm về tương lai. Họ căng thẳng, ông cũng căng thẳng. Ông phải ngồi lại với họ, nói cho ra lẽ.

Sau chuyện đó, ông hiểu ra rằng công ty không chỉ là chỗ để ông thử tài kỹ thuật của mình. Mục đích của nó là lo cho người làm được đủ đầy, cả vật chất lẫn tinh thần. Nhiều năm sau, ở hãng hàng không kia, ông lại nói với nhân viên đúng tinh thần ấy.

Từ đó, mỗi khi phải quyết định chuyện gì, ông hỏi mình một câu rất đơn giản. Không phải làm vậy có lời không, có lợi cho mình không. Mà là: làm như vậy có đúng với tư cách một con người không. Ông gọi đó là sống thật với chính mình, làm điều đúng đắn một cách đúng đắn.

Và đây là phép tính mình hứa kể bạn nghe. Ông viết rằng kết quả của cuộc đời và công việc bằng cách nghĩ, nhân với nỗ lực, nhân với năng lực. Sách tiếng Việt hay dịch là cách nghĩ, nhiệt huyết và năng lực. Nghe thì giống mấy câu khẩu hiệu treo tường. Nhưng ông giải thích kỹ lắm.

Năng lực, theo ông, phần lớn là trời cho. Thông minh hay không, khỏe mạnh hay không, mình không chọn được. Nỗ lực thì mình chọn được, muốn cố nhiều hay cố ít là tùy mình. Còn cách nghĩ, tức là tấm lòng, thái độ sống, thì quan trọng nhất. Vì nó có thể là số dương, mà cũng có thể là số âm.

Ông viết, đại ý là: nếu cách nghĩ của mình tiêu cực, thì năng lực càng lớn, nỗ lực càng nhiều, kết quả lại càng tệ. Một người rất giỏi, rất chăm, mà lòng dạ hẹp hòi, ganh ghét, thì cái giỏi ấy chỉ làm hại người, hại mình nhiều hơn mà thôi.

Năm một nghìn chín trăm tám mươi tư, ông lập thêm một công ty viễn thông, sau này thành một trong những hãng điện thoại lớn của Nhật. Cùng năm ấy, ông bỏ tiền riêng lập một quỹ và một giải thưởng quốc tế mang tên thành phố Kyoto, mỗi năm trao cho những người có đóng góp lớn cho nhân loại. Ông còn tự nguyện đứng ra lập một trường tư thục nhỏ, dạy những người chủ doanh nghiệp trẻ về cách làm người, cách làm ăn.

Rồi tới năm bảy mươi bảy tuổi, cái tuổi người ta đã ngồi nhà chơi với cháu, ông nhận lời về vực dậy hãng hàng không đang phá sản. Không lương. Ông không mang theo phép màu tài chính nào. Ông mang theo cái câu hỏi cũ: thế nào là đúng với tư cách một con người. Hai năm sau, hãng có lãi, và được niêm yết trở lại.

Tháng tám năm hai nghìn không trăm hai mươi hai, Kazuo Inamori ra đi tại nhà riêng ở Kyoto, thọ chín mươi tuổi. Ở Việt Nam, nhiều cuốn sách của ông đã được dịch, như cuốn tạm gọi là Nghĩ thiện, kể về những thất bại của ông và cách ông vượt qua.

Bạn ơi, mình kể chuyện ông Inamori vì cái phép tính kia đúng với tuổi già lắm. Ở tuổi mình, năng lực thì đã giảm. Mắt kém, tai nghễnh ngãng, chân chậm. Sức để nỗ lực cũng không còn như xưa. Nhưng có một thứ vẫn nguyên trong tay mình, đó là cách nghĩ, là tấm lòng.

Một người già hay cằn nhằn, hay trách con cháu, hay nhắc chuyện cũ để hơn thua, thì dù còn tiền, còn sức, nhà cửa vẫn lạnh. Còn một người già biết cười, biết cảm ơn, biết bỏ qua, thì dù yếu đi, con cháu vẫn muốn về ngồi bên. Cái tấm lòng ấy chính là con số nhân cho cả phần đời còn lại.

Mình cũng hay nghĩ tới con cháu. Mình không cho chúng được trí thông minh, cũng không làm thay chúng phần cố gắng. Nhưng mình có thể để lại cho chúng một cách nghĩ. Thấy ông bà sống tử tế, biết nhường nhịn, biết giữ chữ tín, đứa nhỏ sẽ mang cái số dương ấy theo suốt đời.

Lần tới, khi định nói một câu nặng lời với ai đó trong nhà, bạn thử dừng lại vài giây, hỏi mình câu hỏi của ông Inamori: nói vậy có đúng với tư cách một con người không. Mình tin chỉ cần câu hỏi ấy thôi, nhiều chuyện trong nhà sẽ nhẹ đi.

Ông Inamori từng thi trượt, từng bệnh nặng, từng mất nhà. Nhưng ông giữ cho cách nghĩ của mình luôn là số dương. Mình với bạn, tóc đã bạc, vẫn còn kịp làm điều đó.

Tình Ca. Ở đây có bình an.