Tình Ca kể chuyện · Bài học từ những người vĩ đại

Fred Rogers - Mỗi người đều đáng được thương đúng như chính mình

Năm một nghìn chín trăm chín mươi bảy, tại một lễ trao giải truyền hình lớn ở nước Mỹ, có một ông cụ gầy gầy gần bảy mươi tuổi bước lên nhận giải thưởng cho cả sự nghiệp. Hội trường đầy những ngôi sao. Ông không kể công. Ông chỉ nhờ mọi người dành ra mười giây lặng im, để nghĩ về những người đã thương mình, đã mong điều tốt nhất cho mình.

Mười giây ấy, cả hội trường sang trọng bỗng lặng đi. Những người quen đứng trước ống kính, quen nói, quen cười, giờ ai cũng lặng lẽ nhớ về một người nào đó của riêng mình. Ông cụ đó tên là Fred Rogers. Trẻ con nước Mỹ mấy chục năm liền gọi ông là chú Rogers.

Chào bạn,

Fred Rogers sinh năm một nghìn chín trăm hai mươi tám, ở thị trấn nhỏ Latrobe, bang Pennsylvania, nước Mỹ. Nhà khá giả, nhưng cậu bé Fred thì không vui lắm. Cậu hay bị hen suyễn, dị ứng, nhiều mùa phải ở trong nhà. Cậu lại mập hơn bạn bè, nhút nhát, ít nói. Đám trẻ trong xóm trêu chọc, gọi cậu bằng cái tên chế giễu là Freddy mập.

Những ngày một mình, cậu chơi với mấy con rối, và tập đàn dương cầm từ năm năm tuổi. Cây đàn theo ông suốt đời. Nhưng người làm cậu bé thấy mình có giá trị nhất là ông ngoại. Ông ngoại hay nói với cậu, đại ý là: Freddie à, con làm cho ngày hôm nay của ông thật đặc biệt. Và ông còn nói một câu mà sau này cả đời Fred mang theo: ông thương con đúng như con đang là.

Bạn thử nghĩ coi, một đứa trẻ bị bạn bè chê mập, chê nhát, về nhà được nghe câu ấy. Không phải thương con vì con học giỏi, không phải thương con khi nào con ngoan. Mà thương con đúng như con đang là. Mình tin câu nói đó đã cứu cả một tuổi thơ.

Lớn lên, Fred học âm nhạc ở một trường đại học tại bang Florida, ra trường năm một nghìn chín trăm năm mươi mốt. Năm đó, về nhà cha mẹ, lần đầu ông thấy một chiếc ti vi. Ông không thích những gì mình thấy. Ông cho rằng người ta đang làm cho trẻ con những chương trình kém cỏi, chưa tử tế với các em. Sau này ông nói, đại ý là ông bước vào nghề truyền hình chính vì ông ghét nó đến vậy.

Ông ghét, nhưng ông cũng thấy cái máy ấy có thể làm điều tốt, nếu biết dùng. Ông vào làm cho một đài truyền hình ở New York, rồi về thành phố Pittsburgh, làm cho một đài truyền hình cộng đồng. Ở đó, ông đứng sau tấm màn, điều khiển những con rối cho một chương trình thiếu nhi. Ông còn học thêm về tâm lý trẻ em với một nhà giáo dục tận tâm, người làm cố vấn cho ông mấy chục năm.

Ông cũng học thêm và được phong làm mục sư, nhưng chưa từng coi sóc một nhà thờ nào. Sân khấu của ông vẫn là chiếc máy quay, và người ông muốn phục vụ là những đứa trẻ ngồi trước màn hình.

Năm một nghìn chín trăm sáu mươi tám, chương trình của ông, tạm dịch là Khu xóm của chú Rogers, bắt đầu phát khắp nước Mỹ. Nó kéo dài tới năm hai nghìn linh một. Mở đầu mỗi tập bao giờ cũng giống nhau. Chú Rogers bước vào nhà, vừa hát vừa cởi áo khoác, mặc chiếc áo len cài khuy, thay đôi giày da bằng đôi giày vải.

Những chiếc áo len ấy, cái nào cũng do chính mẹ ông đan. Có lần trên sóng truyền hình, ông kể rằng đan áo là một trong những cách mẹ ông nói với ai đó rằng bà thương họ. Một chiếc áo len đỏ của ông sau này được viện Smithsonian, một viện bảo tàng lớn của nước Mỹ, giữ lại làm hiện vật.

Chương trình của ông chậm lắm. Chậm đến mức người lớn xem có khi sốt ruột. Ông cho đàn cá ăn, dọn dẹp đồ đạc gọn gàng, nói chuyện với các em về nỗi sợ, về cơn giận, về cách sống hòa thuận với người khác, và về chuyện thấy quý chính mình. Ông nhìn thẳng vào ống kính, nói chậm rãi, như đang ngồi trước mặt từng đứa trẻ. Ông viết khoảng hai trăm bài hát cho chương trình.

Người vợ của ông, bà Joanne, kể rằng ông có một sự kiên nhẫn mà bà rất ngưỡng mộ nhưng không sao bắt chước được. Bà cũng nói ông là người rất nhạy cảm, nước mắt luôn sẵn trong lòng ông. Một người đàn ông không ngại mình mềm lòng, ở thời ấy, là chuyện hiếm.

Ông sống giản dị và đều đặn. Gần như sáng nào ông cũng đi bơi. Suốt mấy chục năm, ông giữ cân nặng chừng một trăm bốn mươi ba pao, tức khoảng sáu mươi lăm ký. Ông vui vẻ giải thích với một nhà báo rằng con số ấy có nghĩa là tôi thương bạn, vì trong tiếng Anh, câu đó có ba chữ, lần lượt một, bốn và ba chữ cái.

Có một lời mẹ ông dặn mà ông hay nhắc lại. Hồi nhỏ, mỗi khi cậu Fred sợ hãi vì nghe tin dữ trên báo, mẹ bảo, đại ý là: con hãy tìm những người đang giúp đỡ. Con sẽ luôn thấy có người đang giúp đỡ. Mấy chục năm sau, mỗi khi xảy ra chuyện buồn, người ta lại chia sẻ cho nhau câu nói ấy.

Tập cuối cùng của chương trình lên sóng năm hai nghìn linh một. Ít lâu sau, ông phát bệnh nặng ở dạ dày. Đầu năm hai nghìn linh ba, ông ra đi nhẹ nhàng tại nhà mình ở Pittsburgh, năm bảy mươi bốn tuổi. Nhiều thế hệ người Mỹ lớn lên cùng ông, giờ đã là cha mẹ, ông bà, vẫn nhớ giọng nói chậm rãi và chiếc áo len ấy.

Bạn ơi, mình kể chuyện chú Rogers vì mình nghĩ tới tuổi tụi mình, ai cũng đang làm ông ngoại, bà nội của một đứa nhỏ nào đó. Con cháu bây giờ bị so sánh nhiều lắm. Điểm thi, cân nặng, con nhà người ta. Có khi chính mình cũng buột miệng chê. Mà một đứa trẻ, như cậu bé Freddy năm xưa, chỉ cần một người lớn nói: ông thương con đúng như con đang là.

Và câu đó cũng đúng với người già. Với người bạn đời đã chậm chạp, hay quên. Với người anh em đã không còn giỏi giang như xưa. Với chính mình, khi soi gương thấy tóc bạc, lưng còng. Mình không cần phải hơn ai mới đáng được thương.

Còn mười giây lặng im kia, mình nghĩ mình nên làm thử. Tối nay, trước khi ngủ, bạn nhắm mắt mười giây thôi. Nhớ về một người đã thương bạn, đã mong bạn nên người. Nếu người ấy còn, mai gọi cho họ một tiếng. Nếu người ấy đã đi xa, thì sống tử tế thêm một ngày, coi như lời cảm ơn gửi tới họ.

Chậm lại một chút, nhìn người trước mặt lâu hơn một chút, và cho họ biết họ quý giá đúng như họ đang là. Chú Rogers đã làm điều đó suốt ba mươi mấy năm trước ống kính. Mình với bạn, làm được trong căn nhà nhỏ của mình.

Tình Ca. Ở đây có bình an.