Tình Ca kể chuyện · Bài học từ những người vĩ đại

Anh em nhà Wright - Anh em một lòng, từng bước nhỏ cũng thành đường bay

Sáng ngày mười bảy tháng mười hai năm một nghìn chín trăm linh ba, trên bãi cát lạnh buốt gió ở Kitty Hawk, bờ biển phía đông nước Mỹ, có một người đàn ông nằm sấp giữa hai tầng cánh vải. Cỗ máy rung lên, chạy dọc một thanh ray gỗ, rồi nhấc khỏi mặt đất. Nó bay được mười hai giây, chừng ba mươi sáu mét. Người anh trai đứng lại trên cát, nhìn theo em mình.

Mười hai giây thôi, ngắn hơn lúc mình rót một ly cà phê. Nhưng đó là lần đầu tiên một cỗ máy có động cơ, chở theo người, tự bay lên và được người lái điều khiển. Và điều mình thương nhất là nó không thuộc về một người. Nó là công của hai anh em.

Chào bạn,

Hôm nay mình kể bạn nghe về anh em nhà Wright, Wilbur và Orville, hai người thợ sửa xe đạp ở thành phố Dayton, nước Mỹ. Wilbur là anh, sinh năm một nghìn tám trăm sáu mươi bảy. Orville nhỏ hơn bốn tuổi. Nhà có bảy người con, nhưng chỉ năm người lớn lên được. Cha hay đi xa vì công việc, mẹ ở nhà là người khéo tay, giỏi toán, sửa được đủ thứ đồ.

Người ta kể rằng bà mẹ từng tự vẽ và đóng cho các con một chiếc xe trượt tuyết chạy nhanh hơn của bọn trẻ hàng xóm. Bà dạy các con rằng, đại ý là, vẽ cho đúng thì làm ra mới đúng. Còn người cha, một lần đi xa về, mang cho hai đứa nhỏ một món đồ chơi bằng giấy và tre, chạy bằng dây thun, thả ra là nó vù lên trần nhà. Sau này hai anh em đều nhắc rằng niềm mê bay bắt đầu từ món quà nhỏ ấy.

Nhưng đời không trải thảm cho họ. Năm mười tám tuổi, Wilbur bị một cây gậy đập vào mặt trong một trận chơi trên băng, gãy mấy cái răng. Vết thương lành, nhưng lòng anh thì chùng xuống. Anh thu mình lại, ở nhà gần ba năm. Trong những năm đó, Wilbur chăm người mẹ đang bệnh nặng, và đọc hết sách trong tủ của cha. Năm một nghìn tám trăm tám mươi chín, mẹ mất vì bệnh lao.

Cũng năm ấy, hai anh em bắt tay làm ăn chung. Đầu tiên là mở một xưởng in nhỏ, ra cả tờ báo địa phương. Báo thì thất bại, vì thị trường đã quá đông. Rồi họ mở tiệm bán và sửa xe đạp, sau tự đóng xe mang tên mình. Tiệm xe nuôi họ sống, và cũng cho họ đôi bàn tay quen với từng con ốc, từng sợi xích, từng chiếc nan hoa.

Năm một nghìn tám trăm chín mươi chín, Wilbur ngồi viết một lá thư gửi viện Smithsonian, một viện nghiên cứu lớn của nước Mỹ, xin tài liệu về chuyện bay. Trong thư anh tự giới thiệu mình là một người đam mê, chứ không phải kẻ gàn dở. Bạn thấy không, một người thợ ba mươi hai tuổi, chẳng bằng cấp gì, mà biết chỗ để hỏi, và dám hỏi. Viện gửi lại mấy tập sách mỏng và một danh mục sách nên đọc.

Một năm sau, trong lá thư đầu tiên gửi cho một kỹ sư lớn tuổi đi trước trong nghề bay, Wilbur viết một câu mà mình rất thích. Đại ý là: người ta có thể bay mà không cần động cơ, nhưng không thể bay nếu thiếu hiểu biết và tay nghề. Hai anh em không đi tìm phép màu. Họ đi tìm hiểu biết, từng chút một.

Rồi những mùa thu liên tiếp, họ chở tàu lượn bằng gỗ và vải ra Kitty Hawk, nơi gió thổi đều và cát mềm để ngã. Họ ở lều, ăn uống kham khổ, ngã rồi sửa, sửa rồi lại ngã. Mùa năm một nghìn chín trăm linh một là một mùa thất bại. Chiếc tàu lượn bay kém xa con số họ tính trên giấy.

Trên chuyến tàu về nhà, Wilbur buồn lắm. Bảy năm sau, đứng trước một hội những người mê bay ở nước Pháp, chính anh kể lại rằng năm đó anh đã nói với em mình, con người chưa thể bay trong vòng năm mươi năm nữa. Rồi anh nói tiếp, đại ý là từ đó anh không tin vào những lời tiên đoán của chính mình nữa.

Người anh nản, thì người em ở bên. Về đến Dayton, họ không bỏ. Họ làm một cái ống thổi gió nhỏ ngay trong tiệm xe đạp, dài chừng hai mét, rồi kiên nhẫn thử hơn hai trăm kiểu cánh khác nhau. Họ ghi chép từng con số. Những con số cũ trong sách người đi trước hóa ra sai, và họ tự đo lại từ đầu.

Đến mùa đông năm một nghìn chín trăm linh ba, cỗ máy có động cơ đã sẵn sàng. Ai lái trước? Hai anh em tung đồng xu. Wilbur thắng. Nhưng lần thử ấy, máy chúi xuống chỉ sau ba giây, hỏng nhẹ. Họ lặng lẽ sửa mấy ngày. Đến sáng mười bảy tháng mười hai, tới lượt Orville. Và mười hai giây kia đã xảy ra.

Hôm đó họ bay bốn lần, thay phiên nhau. Lần cuối cùng, Wilbur bay được năm mươi chín giây, gần hai trăm sáu mươi mét. Chiều hôm ấy, hai anh em đánh điện về nhà báo tin cho cha. Không có tiệc tùng gì lớn. Chỉ là hai người con trai muốn người cha biết trước tiên.

Có một điều mình để ý. Suốt đời, hai anh em luôn chia đều công lao, không ai nhận phần hơn. Wilbur có lần nói, đại ý rằng từ hồi còn bé, anh và Orville đã sống cùng nhau, chơi cùng nhau, làm cùng nhau, và thật ra là nghĩ cùng nhau. Cả hai đều không lập gia đình. Họ sống chung một mái nhà với cô em gái út và người cha già.

Năm một nghìn chín trăm mười hai, Wilbur mất vì bệnh thương hàn, khi mới bốn mươi lăm tuổi. Người cha ghi vào sổ tay mấy chữ, đại ý là một đời ngắn ngủi mà để lại biết bao điều. Orville sống thêm ba mươi sáu năm nữa, đến năm bảy mươi sáu tuổi. Ông kịp thấy những chiếc máy bay vượt đại dương, chở người đi khắp thế giới.

Một phi công nổi tiếng thế hệ sau từng nhận xét về họ, đại ý là anh em nhà Wright biết giữ thành công đi cùng sự khiêm nhường, giữ khoa học đi cùng sự giản dị. Mình nghĩ cái giản dị ấy sinh ra từ tiệm xe đạp, từ cái bàn ăn chung, từ thói quen cãi nhau cho ra lẽ rồi lại cùng nhau làm tiếp.

Bạn ơi, ở tuổi mình, chuyện anh chị em trong nhà nhiều khi còn khó hơn chuyện chế máy bay. Lúc cha mẹ già yếu, ai chăm. Lúc chia mảnh đất, ai được phần hơn. Một lời nói nặng, có khi mười năm không nhìn mặt nhau. Hai anh em Wright cũng cãi nhau, nhưng họ cãi để tìm cái đúng, không phải để thắng nhau.

Mình học được ở họ hai điều. Thứ nhất, anh em một lòng thì người này ngã có người kia đỡ. Khi Wilbur nản, đã có Orville. Khi Orville bay, đã có anh đứng dưới nhìn theo. Thứ hai, chẳng có gì lớn mà không đi từ những bước nhỏ. Một lá thư xin tài liệu. Một cái ống thổi gió tự làm. Một lần ngã trên cát. Rồi mười hai giây.

Nếu hôm nay trong nhà bạn có một người anh, một người em lâu rồi chưa gọi, mình mong bạn thử nhấc điện thoại. Không cần nói chuyện lớn. Chỉ hỏi một câu, dạo này khỏe không. Biết đâu đó là mười hai giây đầu tiên, để hai người lại cùng nhau bay tiếp quãng đời còn lại.

Tình Ca. Ở đây có bình an.