Tình Ca kể chuyện · Bài học từ những người vĩ đại

Mozart - Sống vui từng ngày, vì ngày mai không ai hứa trước

Một ngày đầu tháng Tư năm một nghìn bảy trăm tám mươi bảy, ở thành Vienna, có một người đàn ông ba mươi mốt tuổi ngồi viết thư cho cha. Ông vừa hay tin cha mình ở quê đang bệnh nặng. Trong thư, ông viết những dòng mà hơn hai trăm năm sau người ta vẫn còn đọc. Đại ý là: tối nào trước khi đi ngủ, con cũng nghĩ rằng, dù con còn trẻ, biết đâu ngày mai con không còn nữa. Vậy mà không một ai quen biết con có thể nói rằng con là người buồn rầu hay cáu bẳn.

Chào bạn,

Người viết lá thư ấy là Wolfgang Amadeus Mozart, nhà soạn nhạc người Áo, người mà nhiều người trong chúng ta chỉ cần nghe vài nốt nhạc là nhận ra. Hôm nay mình muốn kể bạn nghe về ông, không phải về thiên tài, mà về cách một con người sống vui trong một cuộc đời rất ngắn và không hề dễ dàng.

Mozart sinh ngày hai mươi bảy tháng Giêng năm một nghìn bảy trăm năm mươi sáu, ở thành Salzburg, nước Áo. Nhà ông ở tầng ba một ngôi nhà trên con phố nhỏ giữa trung tâm thành phố, nay đã thành nhà lưu niệm. Cha ông là ông Leopold, một nhạc công vĩ cầm và cũng là nhà soạn nhạc. Ông có một người chị tên Nannerl, đánh đàn rất giỏi.

Từ khoảng năm tuổi, cậu bé Wolfgang đã tập đàn phím và tập viết nhạc. Sáu tuổi, cậu theo cha và chị đi biểu diễn cho các bậc vua chúa ở Munich, ở Vienna. Bảy tuổi, cậu đã đàn ở Paris, ở London. Bạn thử hình dung, một đứa trẻ ngồi xe ngựa lắc lư hàng tháng trời trên những con đường đất của châu Âu, có lúc ốm liệt giường giữa đường. Tuổi thơ ấy rực rỡ thật, nhưng cũng rất vất vả.

Lớn lên, Mozart làm việc cho triều đình ở quê, nhưng ông thấy mình bị gò bó, muốn được tự do sáng tác. Năm một nghìn bảy trăm tám mươi mốt, hai mươi lăm tuổi, ông quyết định rời Salzburg lên Vienna, tự đứng trên đôi chân của mình. Ông dạy đàn, viết nhạc, tổ chức các buổi hòa nhạc để sống. Đó là một bước đi liều lĩnh vào thời ấy, khi người làm nhạc thường phải dựa vào một ông chủ.

Năm sau, ông cưới bà Constanze Weber. Hai vợ chồng có sáu người con, nhưng chỉ hai đứa lớn lên được. Bốn đứa kia mất khi còn đỏ hỏn, có bé chỉ sống được một giờ. Bạn và mình đều là người từng làm cha làm mẹ, chắc hiểu nỗi đau ấy nặng đến mức nào.

Vậy mà đọc thư Mozart gửi vợ, mình chỉ thấy một người chồng hay đùa và rất thương vợ. Mùa hè năm cuối đời, bà Constanze đi tắm suối khoáng chữa bệnh ở xa. Ông viết thư dặn bà đừng tắm nhiều quá kẻo mệt. Ông gọi bà là người vợ bé bỏng quý nhất của anh, và nói anh đang mong tin em đến cồn cào. Rồi ông còn chêm vào một câu đùa tinh nghịch với cậu học trò, như một đứa trẻ.

Quay lại lá thư gửi cha năm ấy. Ông Leopold là người thầy, người dẫn đường của con suốt từ thuở nhỏ. Nhưng khi nghe cha bệnh, Mozart viết cho cha bằng tất cả sự dịu dàng. Ông nói rằng mấy năm nay ông đã quen nghĩ đến cái chết như một người bạn, nên nó không còn làm ông sợ nữa, mà lại cho ông sự bình an. Chính vì nghĩ tới nó mỗi tối, nên ông càng sống vui mỗi ngày.

Cuối tháng Năm năm ấy, ông Leopold qua đời ở Salzburg. Đường xa, Mozart không kịp về. Lá thư tháng Tư là lá thư cuối cùng ông gửi cho cha mà còn giữ được đến bây giờ.

Những năm sau đó, tiền bạc của Mozart ngày càng túng thiếu. Ông có lúc phải viết thư vay tiền bạn bè. Vợ ông bệnh, cần tiền chữa. Ông đi xa biểu diễn mà về cũng không khá hơn. Vậy mà chính trong những năm ấy, ông viết ra những bản nhạc trong trẻo, tươi vui nhất của đời mình.

Mùa thu năm một nghìn bảy trăm chín mươi mốt, vở nhạc kịch Cây sáo thần của ông ra mắt ở Vienna và được khán giả đón nhận nồng nhiệt. Trong thư gửi vợ, ông viết một câu mình rất thích. Đại ý là: điều làm anh vui nhất là những tràng vỗ tay lặng im. Tức là cái lặng người của khán giả khi họ thật sự xúc động, quý hơn mọi tiếng hò reo.

Cũng trong một lá thư mùa thu ấy, ông kể đã mời ông Salieri, nhà soạn nhạc của triều đình, đi xem vở diễn. Theo lời Mozart, ông Salieri chăm chú xem từ đầu đến cuối, không có đoạn nào mà không khen hay. Mình nhắc chuyện này vì nhiều người xem phim ảnh lại tin rằng Salieri ghen ghét, thậm chí đầu độc Mozart. Các nhà sử học nói đó chỉ là lời đồn đại, rồi được kịch và phim thêu dệt thêm. Trong đời thật, hai người là đồng nghiệp, có cạnh tranh, nhưng vẫn ngồi chung một buổi diễn và vẫn biết khen nhau.

Cuối năm ấy, Mozart ngã bệnh. Ông đang viết dở một bản nhạc cầu hồn mà có người đặt hàng bí mật. Ông mất ngày năm tháng Mười Hai năm một nghìn bảy trăm chín mươi mốt, mới ba mươi lăm tuổi. Đứa con út còn chưa đầy năm. Ông được chôn trong một ngôi mộ đơn sơ, không bia, đến nay không ai biết chính xác nằm ở đâu. Bản nhạc cầu hồn ấy do người học trò viết tiếp cho xong.

Ba mươi lăm năm, mà ông để lại hơn sáu trăm tác phẩm. Âm nhạc của ông bây giờ vang lên ở khắp nơi, trong phòng hòa nhạc, trong bệnh viện, trong những căn nhà nhỏ có người đang ru con. Người ta nghe Mozart thấy vui, thấy sáng, mà ít ai biết người viết ra nó đã đi qua bao nhiêu mất mát.

Bây giờ mình muốn nói chuyện của chúng ta. Ở cái tuổi tóc đã bạc, chuyện sống chết không còn là chuyện xa xôi. Nhiều người lớn tuổi nghĩ tới nó thì sợ, thì buồn, rồi né đi. Mozart chọn một cách khác. Ông nhìn thẳng vào nó mỗi tối, và chính vì thế mà ông càng quý từng ngày, càng vui với người bên cạnh.

Cách nghĩ ấy, mình thấy rất gần với ông bà mình ngày xưa: sống nay biết nay. Biết ngày mai không ai hứa trước, thì hôm nay đừng để dành lời thương. Gọi điện cho đứa con ở xa. Nắm tay người bạn đời lúc ngồi xem ti vi. Nói với cháu một câu khen. Đừng đợi đến lúc cầm bút viết thư mà người nhận đã không còn đọc được.

Cũng đừng để tiền bạc, bệnh tật lấy mất tiếng cười của mình. Mozart nghèo, mất con, vợ bệnh, mà vẫn đùa với vợ trong thư, vẫn viết những giai điệu tươi vui. Niềm vui của ông không phải vì đời dễ, mà vì ông chọn mang nó cho người quanh mình. Một gương mặt hiền vui của ông bà trong nhà là món quà lớn cho con cháu.

Và cũng như Mozart thích những tràng vỗ tay lặng im, mình ở tuổi này cũng không cần ai tung hô nữa. Chỉ cần một bữa cơm có đủ người, một đứa cháu ngồi im nghe mình kể chuyện, vậy là đủ. Còn với những người từng hơn thua với mình, nếu được, hãy như Mozart, mời họ ngồi chung một buổi, và nhận một lời khen của họ cho nhẹ lòng.

Tối nay, trước khi ngủ, nếu bạn có nghĩ tới ngày mai, mong bạn nghĩ như Mozart. Không phải để buồn, mà để sáng mai thức dậy, mình cười với người đầu tiên mình gặp.

Tình Ca. Ở đây có bình an.