Tình Ca kể chuyện · Bài học từ những người vĩ đại

Walt Disney - Nơi người già và con trẻ cùng vui

Một buổi sáng ở thành phố Los Angeles bên nước Mỹ, có một người cha ngồi trên băng ghế trong công viên, nhìn hai cô con gái nhỏ cưỡi ngựa gỗ trên vòng đu quay. Tụi nhỏ cười vang. Còn ông thì ngồi một mình bên ngoài, chỉ biết nhìn. Và ông nghĩ: sao không có một chỗ nào mà cha mẹ với con cái cùng chơi chung, cùng vui chung được nhỉ?

Ý nghĩ nhỏ ấy nằm im trong lòng ông nhiều năm trời. Rồi tới năm năm mươi ba tuổi, cái tuổi mà nhiều người bắt đầu tính chuyện nghỉ ngơi, ông mới biến nó thành sự thật. Người cha ngồi trên băng ghế ấy là Walt Disney, người đã vẽ nên chú chuột Mickey mà con cháu mình ngày nay đứa nào cũng biết.

Chào bạn,

Walt Disney sinh ngày năm tháng Mười Hai năm một nghìn chín trăm linh một, ở thành phố Chicago, nước Mỹ. Lúc nhỏ, gia đình ông dọn về một trang trại ở thị trấn Marceline, bang Missouri. Ở đó có gà, có ngựa, có đồng cỏ, và cậu bé Walt bắt đầu mê vẽ. Người ta kể có một ông bác sĩ già trong xóm trả tiền cho cậu vẽ con ngựa của ông. Về sau Walt nói những năm ở trang trại là quãng đời hạnh phúc nhất tuổi thơ mình.

Rồi nhà dọn lên thành phố Kansas City. Cha ông nhận đi giao báo, và hai anh em Walt phải phụ một tay. Bốn giờ rưỡi sáng đã phải dậy, đi bỏ báo từng nhà trước giờ học. Chiều tan trường lại đi giao tờ báo buổi chiều. Hơn sáu năm trời như vậy. Cậu bé mệt tới mức hay ngủ gục trong lớp, điểm số chẳng ra sao. Nhưng cái tật mê vẽ thì không bỏ, cuối tuần cậu vẫn đi học thêm lớp vẽ.

Năm mười chín tuổi, Walt mở một xưởng làm phim hoạt hình nhỏ ở Kansas City, đặt tên là Laugh-O-Gram, nghĩa nôm na là những bức thư gây cười. Phim làm ra mà không đủ tiền nuôi xưởng. Chưa tới hai năm sau, xưởng phá sản. Chàng trai hai mươi mốt tuổi trắng tay.

Tháng Bảy năm một nghìn chín trăm hai mươi ba, ông xách va li lên miền Tây nước Mỹ, tới vùng Hollywood, nơi anh trai Roy đang dưỡng bệnh. Hai anh em hùn nhau mở một xưởng phim nhỏ. Ở đó ông gặp cô Lillian, một người tô màu cho phim, rồi hai người cưới nhau. Mọi chuyện bắt đầu khá lên. Ông tạo ra một nhân vật chú thỏ tên là Oswald, khán giả rất thích.

Rồi năm hai mươi sáu tuổi, cú đánh thứ hai tới. Ông lên New York xin người phát hành phim tăng thêm tiền làm phim. Người ta không những từ chối, mà còn âm thầm lôi kéo gần hết họa sĩ của ông sang làm cho họ. Mà theo hợp đồng, chú thỏ Oswald cũng thuộc về hãng phát hành. Vậy là trong một chuyến đi, ông mất cả nhân vật mình tạo ra, mất luôn gần hết những người cùng làm.

Có một chuyện hay được kể là ông nghĩ ra chú chuột ngay trên chuyến tàu về nhà. Các nhà nghiên cứu nói chuyện đó có lẽ là thêm thắt cho đẹp. Sự thật đơn giản hơn. Ông có người bạn thân là họa sĩ Ub Iwerks, một trong số ít người ở lại với ông. Hai người ngồi vẽ đi vẽ lại, thử con bò, con ngựa, con ếch, rồi cuối cùng chọn một chú chuột. Ông định đặt tên là Mortimer. Bà Lillian chê nghe kiểu cách quá, bảo gọi là Mickey đi.

Tháng Mười Một năm một nghìn chín trăm hai mươi tám, phim chú chuột Mickey lái tàu hơi nước ra mắt ở New York. Đây là một trong những phim hoạt hình đầu tiên có tiếng động và âm nhạc khớp với hình. Khán giả mê mẩn. Từ đó, chính Walt Disney lồng tiếng cho Mickey suốt gần hai mươi năm.

Chưa hết đâu bạn. Mấy năm sau, ông quyết làm một bộ phim hoạt hình dài, kể chuyện nàng Bạch Tuyết và bảy chú lùn. Người trong nghề cười, gọi đó là “sự điên rồ của Disney”, đoán chắc ông sẽ phá sản lần nữa. Phim tốn gấp ba số tiền dự tính. Nhưng khi ra mắt cuối năm một nghìn chín trăm ba mươi bảy, nó trở thành một trong những bộ phim thành công nhất thời ấy.

Rồi tới cái công viên. Ông vay mượn, làm cả một chương trình truyền hình để gom tiền xây dựng. Tháng Bảy năm một nghìn chín trăm năm mươi lăm, công viên mở cửa ở miền Nam bang California. Ngày đầu tiên tệ lắm. Trời nóng hầm hập, khách đông nghẹt, nhiều người leo rào vào không vé. Trò chơi hư, quán ăn hết đồ, đường kẹt xe dài. Báo chí sau này gọi đó là ngày Chủ nhật đen tối.

Nhưng ông không bỏ. Ông sửa từng chút một. Ông còn làm cho mình một căn phòng nhỏ ngay trên trạm cứu hỏa trong công viên, để ở lại đó, đi tới đi lui coi chỗ nào cần sửa. Công viên ấy, sau này người ta làm thêm ở nhiều nước khác, có một cái gần ngay quê nhà Louis Braille bên nước Pháp.

Ngày khai trương, ông đọc một lời chào mà mình rất thích. Nhất là câu này, đại ý: nơi đây, tuổi già được sống lại những kỷ niệm đẹp của ngày xưa, và tuổi trẻ được nếm trải thử thách cùng hứa hẹn của tương lai. Bạn để ý không, ông nhắc tới tuổi già trước. Cái công viên ấy, ngay từ đầu, không chỉ dành cho trẻ con.

Mười một năm sau, tháng Mười Hai năm một nghìn chín trăm sáu mươi sáu, Walt Disney mất vì bệnh ung thư phổi, thọ sáu mươi lăm tuổi. Ông là người hút thuốc rất nhiều từ thời trẻ. Mình kể chi tiết này không phải để chê ông, mà để mình với bạn nhớ giữ lá phổi của mình.

Giờ mình nói chuyện tụi mình. Câu chuyện của Walt Disney có hai điều mình muốn bạn mang về. Điều thứ nhất, ông phá sản năm hai mươi mốt, mất trắng năm hai mươi sáu, bị chê điên năm ba mươi mấy, và tới năm mươi ba mới mở được nơi mình mơ. Mà ngày đầu còn hỏng bét. Vậy thì bạn với mình, ở tuổi sáu mươi, bảy mươi, có ước mơ nhỏ nào còn dang dở, đâu đã muộn. Học đàn, trồng một vườn rau, đi thăm một nơi chưa từng tới.

Điều thứ hai, mình thấy quan trọng hơn. Bạn có nhớ hình ảnh người cha ngồi một mình trên băng ghế, nhìn con chơi không? Nhiều ông bà mình bây giờ cũng vậy. Dắt cháu đi công viên, rồi ngồi ngoài cầm giỏ, cầm áo, nhìn. Lần tới, bạn thử đứng dậy, chơi cùng tụi nhỏ một ván. Đá trái banh, thả con diều, kể một chuyện cổ tích bằng giọng ông kẹ. Tụi nhỏ sẽ nhớ cái buổi chiều đó cả đời.

Niềm vui không có tuổi. Walt Disney đã xây cả một công viên để nói điều đó. Còn bạn với mình, chỉ cần một buổi chiều, một cái sân nhỏ, và một chút can đảm để làm trẻ con thêm lần nữa.

Tình Ca. Ở đây có bình an.