Tình Ca kể chuyện · Bài học từ những người vĩ đại

Soichiro Honda - Thất bại là người thầy, và biết lui đúng lúc để nói lời cảm ơn

Có một người đàn ông dặn lại trước khi mất rằng: đừng làm đám tang lớn cho tôi. Ông nói, đại ý: cả đời tôi làm xe, sao tôi lại có thể gây kẹt xe vào ngày đám tang của chính mình được. Ông chỉ xin một điều: khi tôi mất, hãy đăng lên báo khắp thế giới một lời nhắn của tôi, rằng cảm ơn mọi người rất nhiều.

Người đàn ông ấy là Soichiro Honda. Cái tên mà ở nước mình, nhiều người lớn tuổi vẫn quen miệng gọi cho chiếc xe máy: chiếc Honda.

Chào bạn,

Mình đoán trong nhà bạn, hoặc ít nhất trong ký ức của bạn, từng có một chiếc xe Cub. Có thể là chiếc xe ba chở mẹ đi chợ, chiếc xe đưa con đi học, chiếc xe chở cả gia đình về quê ăn Tết. Hôm nay mình kể bạn nghe về người làm ra nó, và về những lần ông thất bại trước khi làm được.

Soichiro Honda là người Nhật, sinh ngày mười bảy tháng mười một năm một nghìn chín trăm linh sáu, ở làng Komyo, tỉnh Shizuoka. Cha ông là thợ rèn, sau mở tiệm sửa xe đạp. Mẹ ông làm nghề dệt vải. Cậu bé lớn lên giữa tiếng búa, mùi dầu mỡ và những chiếc xe đạp hỏng. Ông không thích học trên lớp, chỉ thích máy móc.

Một ngày, có một chiếc ô tô chạy lạch xạch qua làng. Cậu bé đứng nhìn mê mẩn. Về sau ông kể, đại ý: tôi không hiểu sao nó lại tự chạy được. Câu hỏi ấy theo ông suốt đời.

Năm mười lăm tuổi, ông lên thành Tokyo làm thợ học việc ở một tiệm sửa ô tô. Những ngày đầu, người ta chẳng cho ông đụng vào máy móc gì cả. Ông làm việc nhà và trông con cho chủ. Nhưng ông vẫn chịu khó, vẫn để mắt học lỏm. Có lần ông được cử một mình đi sửa một chiếc xe cứu hỏa ở xa. Người ở trạm cứu hỏa nhìn cậu thợ trẻ măng, không tin cậu làm nổi. Cậu sửa xong, chiếc xe chạy ngon lành, và họ phải đổi giọng. Sáu năm sau, ông về quê mở tiệm sửa xe riêng ở thành Hamamatsu, và được người ta khen là nhà sáng chế của vùng.

Ngoài ba mươi tuổi, ông muốn làm lớn hơn. Ông mở một xưởng làm séc măng, cái vòng nhỏ bao quanh pít tông trong động cơ. Ông làm ngày làm đêm, có lúc ngủ luôn ở xưởng. Ông gửi năm mươi chiếc séc măng đầu tiên cho hãng xe Toyota. Họ đem thử, chỉ có ba chiếc đạt. Bốn mươi bảy chiếc bị trả lại.

Một ông chủ xưởng ngoài ba mươi tuổi, tiền bạc gần cạn, bị chê ngay đơn hàng đầu. Nhiều người sẽ bỏ cuộc. Ông thì làm một việc rất khiêm tốn: quay lại trường học. Ông xin vào nghe giảng ở một trường kỹ thuật buổi tối, học về kim loại, ngồi lì trong phòng thí nghiệm. Ông còn đi khắp các trường đại học, các nhà máy thép để hỏi han. Phải mất hai năm, những chiếc séc măng của ông mới đạt chuẩn.

Rồi những năm tháng loạn lạc ập đến. Nhà máy của ông bị phá hủy, rồi một trận động đất lớn làm sập nốt phần còn lại. Ông bán những gì còn sót lại, rồi nghỉ ngơi gần một năm, ngồi nghĩ xem thời mới cần gì.

Ông nhận ra người ta cần đi lại mà xăng thì khan hiếm. Ông mua về khoảng năm trăm chiếc động cơ nhỏ loại dùng cho máy phát điện, tháo ra, sửa lại, lắp vào xe đạp, chạy thử từng chiếc. Xe chạy kêu bành bạch, người ta đặt tên vui là xe bành bạch. Năm một nghìn chín trăm bốn mươi tám, ông lập công ty mang tên mình. Lúc ấy ông đã bốn mươi hai tuổi.

Ông có một người bạn đồng hành tên là Takeo Fujisawa, lo chuyện tiền bạc, buôn bán, để ông yên tâm lo máy móc. Cả hai đều nói về người kia, đại ý: anh ấy có những thứ mà tôi không có. Mình thấy câu đó đẹp. Biết mình thiếu gì, và quý người bù vào chỗ thiếu ấy.

Công ty cũng có lúc suýt sụp. Khoảng năm một nghìn chín trăm năm mươi tư, một mẫu động cơ hỏng làm hàng bán không chạy. Từ cái khó ấy, ông nghĩ ra một chiếc xe thật giản dị, dễ đi. Đó là chiếc Super Cub, ra đời năm một nghìn chín trăm năm mươi tám. Ông muốn người phụ nữ mặc váy cũng lên xe dễ dàng, muốn người giao hàng có một tay rảnh để giữ đồ, nên bỏ tay côn, thay bằng cần số ở chân. Ông gọi nó là phát minh làm ông tự hào nhất.

Người ta ghi lại rằng ông từng nói, đại ý: với tôi, thành công chỉ đến sau những thất bại lặp đi lặp lại và những lần tự ngẫm lại mình. Thành công chỉ là một phần trăm công việc, đến từ chín mươi chín phần trăm còn lại gọi là thất bại.

Năm một nghìn chín trăm bảy mươi ba, khi công ty đang ăn nên làm ra, ông và người bạn Fujisawa cùng rút lui, nhường ghế cho lớp trẻ. Ông sáu mươi sáu tuổi. Hai ông còn hứa với nhau không ép con trai mình vào công ty. Ông không giữ ghế, không giữ quyền cho dòng họ, mà trao lại cho người giỏi.

Ông mất ngày năm tháng tám năm một nghìn chín trăm chín mươi mốt, thọ tám mươi bốn tuổi. Đúng như lời dặn, công ty không làm đám tang lớn. Họ tổ chức một buổi gặp mặt để cảm ơn, kéo dài ba ngày, ở trụ sở và các nhà máy, để không ai phải chen chúc, không con đường nào bị kẹt. Khoảng sáu mươi hai nghìn người đã đến.

Bạn ơi, mình rút ra từ ông ba điều. Điều thứ nhất, thất bại không xấu hổ. Bốn mươi bảy chiếc séc măng bị trả về đã dạy ông nhiều hơn mọi lời khen. Tuổi mình cũng vậy, có làm ăn thua lỗ, có lần nói sai với con, cũng đừng tự dằn vặt mãi. Ngồi ngẫm lại, học lấy một điều, rồi làm lại.

Điều thứ hai, học không bao giờ muộn. Ông chủ xưởng ngoài ba mươi tuổi còn vào lớp học buổi tối. Mình bây giờ học một điều mới, có chậm một chút, có hỏi con cháu một chút, cũng chẳng sao.

Điều thứ ba, biết lui đúng lúc, và sống trọn chữ cảm ơn. Có những người lớn tuổi giữ chặt mọi việc trong nhà, không chịu buông, không tin con cháu. Ông Honda đã rời ghế khi còn khỏe, còn đang thành công, và đến lúc ra đi, điều ông muốn nói với thế giới chỉ là hai chữ cảm ơn.

Lần tới, khi bạn dắt chiếc xe máy ra khỏi nhà, nghe tiếng máy nổ quen thuộc, hãy nhớ tới cậu bé con ông thợ rèn và bốn mươi bảy chiếc séc măng bị trả về. Và nếu được, hôm nay hãy nói lời cảm ơn với một người đã cùng mình đi qua đường đời.

Tình Ca. Ở đây có bình an.