Tình Ca kể chuyện · Bài học từ những người vĩ đại

Vincent van Gogh - Thương người và thấy cái đẹp trong những điều bình thường

Đầu năm một nghìn tám trăm chín mươi, ở thành Paris, người em trai tên Theo vừa có con trai đầu lòng. Vợ chồng Theo đặt tên cho cháu bé theo tên người anh cả: Vincent. Ở miền nam nước Pháp xa xôi, người anh nhận tin, mừng lắm. Ông không có tiền mua quà. Ông chỉ có cây cọ và mấy tuýp màu. Ông vẽ những cành hạnh nhân đang nở hoa trắng trên nền trời xanh thật trong, để treo trên giường đứa cháu mới chào đời.

Bức tranh ấy đến nay vẫn còn, dịu dàng như một lời chúc. Người vẽ nó là Vincent van Gogh.

Chào bạn,

Nhắc tới Van Gogh, nhiều người nghĩ ngay tới những bức hoa hướng dương vàng rực, hay bầu trời đêm đầy sao xoáy tròn. Người ta cũng hay kể về một nghệ sĩ nghèo khổ, cô đơn, ốm đau. Điều đó có thật. Nhưng hôm nay mình muốn kể về một Van Gogh khác: một người rất biết thương người, và một người em đã thương anh mình suốt đời.

Vincent van Gogh là họa sĩ người Hà Lan, sinh ngày ba mươi tháng ba năm một nghìn tám trăm năm mươi ba ở làng Zundert, con trai một vị mục sư. Lúc trẻ, ông làm nhân viên cho một công ty buôn tranh ở thành La Haye rồi thành London. Sau đó ông sang nước Anh dạy học không lương. Ông thử nhiều nghề, nghề nào cũng dang dở.

Có một quãng, ông đến vùng mỏ than nghèo khó ở nước Bỉ để làm người truyền giảng, giúp đỡ những gia đình thợ mỏ. Ở đó ông làm một việc mà ít ai làm được. Ông nhường chỗ trọ của mình cho một người vô gia cư, còn mình dọn ra một túp lều nhỏ, ngủ trên rơm. Rồi ông cũng bị cho thôi việc. Người ta thấy ông kỳ quặc. Mình thì thấy ông có một trái tim quá lớn so với túi tiền của mình.

Khoảng hai mươi bảy tuổi, sau bao lần thất bại, ông về nhà cha mẹ và quyết định trở thành họa sĩ. Một người gần ba mươi tuổi, không trường lớp, không tiền bạc, bắt đầu học vẽ từ đầu. Và người đứng phía sau ông suốt từ đó là cậu em trai Theo.

Theo làm nghề buôn tranh, sau này làm quản lý một phòng tranh ở Paris. Lương không nhiều, nhưng tháng nào Theo cũng dành một phần gửi cho anh, để anh yên tâm vẽ. Hai anh em viết thư cho nhau suốt đời. Ngày nay còn giữ được hơn chín trăm lá thư, trong đó hơn sáu trăm lá Vincent gửi cho Theo. Phần lớn những gì người đời biết về ông là nhờ những lá thư ấy.

Trong một lá thư từ hồi còn trẻ, ông dặn em, đại ý: hãy cứ đi bộ thật nhiều và yêu thiên nhiên, vì đó là cách thật sự để ngày càng hiểu nghệ thuật hơn. Mình đọc câu ấy mà thấy như một lời khuyên cho tuổi già: cứ đi bộ, cứ nhìn trời, nhìn cây.

Ông vẽ những người bình thường nhất. Bức tranh lớn đầu tiên của ông vẽ một gia đình nông dân ngồi quanh ngọn đèn dầu, ăn bữa khoai tây bằng chính đôi tay đã đào khoai ngoài ruộng. Gọi là Những người ăn khoai tây. Màu tối, người gầy guộc, nhưng có một sự tôn trọng rất sâu dành cho những người lao động lam lũ.

Rồi ông lên Paris sống cùng Theo, gặp gỡ các họa sĩ trẻ, và màu tranh của ông sáng dần lên. Năm một nghìn tám trăm tám mươi tám, ông xuống thị trấn Arles ở miền nam nước Pháp, thuê một căn nhà nhỏ sơn vàng. Ở đó, ông vẽ hoa hướng dương, vẽ cánh đồng, vẽ cái giường, cái ghế, đôi giày cũ của mình. Những thứ ai cũng có, ai cũng thấy, qua mắt ông bỗng trở nên đẹp lạ. Ông vẽ rất nhiều chân dung chính mình, vì không có tiền thuê người ngồi làm mẫu. Nghèo đến vậy, mà trong thư gửi em gái, ông vẫn hào hứng kể về màu xanh da trời, màu hồng, màu cam, màu vàng tươi của miền nam nắng ấm.

Cũng trong năm ấy, ông viết cho Theo một câu mà mình rất muốn bạn nhớ, đại ý: anh cảm thấy không có gì nghệ thuật hơn là yêu thương con người.

Nhưng đời ông không êm. Ông mang trong mình những cơn bệnh của tâm trí, lúc đến lúc đi. Có lúc ông tự nguyện vào nằm ở một nhà thương nhỏ ở vùng quê, và ngay cả ở đó ông vẫn vẽ: những hàng cây bách, những vườn ô liu, và bầu trời đêm đầy sao mà bây giờ cả thế giới đều biết. Theo vẫn viết thư, vẫn gửi tiền, vẫn động viên anh.

Mùa hè năm một nghìn tám trăm chín mươi, ở một làng nhỏ gần Paris, Vincent ra đi khi mới ba mươi bảy tuổi. Theo đã kịp đến, ngồi bên anh những giờ phút cuối. Chỉ khoảng nửa năm sau, Theo cũng mất. Nhiều năm sau đó, vợ của Theo đưa hai anh em về nằm cạnh nhau trong nghĩa trang nhỏ của ngôi làng ấy, giữa những cánh đồng lúa mì.

Lúc sinh thời, ông bán được rất ít tranh. Chính người vợ góa của Theo, bà Jo, đã giữ gìn hàng trăm bức tranh, dù có người khuyên bỏ đi, rồi cho in những lá thư của hai anh em. Nhờ bà, thế giới mới biết đến ông. Cả đời ông để lại khoảng hai nghìn một trăm tác phẩm, phần lớn vẽ trong hai năm cuối. Đứa cháu tên Vincent năm nào về sau góp phần lập nên bảo tàng mang tên bác mình ở Amsterdam.

Bạn ơi, mình rút ra từ ông hai điều. Điều thứ nhất là cái đẹp không ở đâu xa. Nó nằm trong bữa cơm đạm bạc, trong luống rau sau nhà, trong chậu hoa ngoài hiên, trong đôi dép cũ đã theo mình bao năm. Tuổi mình mắt có kém đi, nhưng nếu chịu nhìn chậm lại, mình sẽ thấy đời còn đẹp lắm.

Điều thứ hai là tình thân. Không có Theo, chắc không có Van Gogh. Trong nhà mình, ai cũng từng có lúc là Vincent, yếu đuối, chật vật, cần người đỡ. Và ai cũng có thể là Theo, một lá thư, một cuộc gọi, một chút tiền gửi lặng lẽ, một lời nói rằng anh đừng lo, có em đây. Nếu bạn có một người anh, người chị, người em đang khó, hôm nay gọi cho họ một tiếng nhé.

Và nếu có lúc chính mình thấy lòng nặng trĩu, đừng giữ một mình. Hãy nói với người thân, như Vincent đã viết cho Theo suốt đời. Được lắng nghe đôi khi là liều thuốc dịu nhất.

Lần tới, khi bạn nhìn thấy một cành hoa nở, hãy nhớ tới bức tranh hạnh nhân trắng trên nền trời xanh, món quà của một người bác nghèo gửi đứa cháu mới sinh. Thương người, và thấy được cái đẹp bình thường. Có lẽ đó là thứ nghệ thuật mà ai trong chúng ta cũng làm được.

Tình Ca. Ở đây có bình an.