Tình Ca kể chuyện · Bài học từ những người vĩ đại

Louis Pasteur - Sau mất mát và bạo bệnh, vẫn kiên nhẫn làm điều có ích

Tháng bảy năm một nghìn tám trăm tám mươi lăm, một người mẹ dắt đứa con trai chín tuổi tìm đến một phòng thí nghiệm ở Paris. Cậu bé tên Joseph Meister, vừa bị một con chó dại cắn mười bốn vết. Thời ấy, ai đã lên cơn dại thì gần như không có đường sống. Người đàn ông trong phòng thí nghiệm có một loại thuốc mới, mới chỉ thử trên chó, chưa từng tiêm cho người. Ông lại không phải là bác sĩ. Ông phải chọn: làm, hay không làm.

Chào bạn,

Người đàn ông ấy là Louis Pasteur, nhà khoa học người Pháp. Và lúc đứng trước cậu bé, ông đã sáu mươi hai tuổi, một bên người yếu đi sau cơn tai biến từ mười mấy năm trước. Hôm nay mình muốn kể bạn nghe về ông. Vì đời ông có một bài học rất thật với những người có tuổi: sau mất mát, sau bạo bệnh, mình vẫn có thể kiên nhẫn làm điều có ích.

Louis Pasteur sinh ngày hai mươi bảy tháng mười hai năm một nghìn tám trăm hai mươi hai, ở thị trấn Dole, miền đông nước Pháp. Cha ông làm nghề thuộc da, ít học. Ông thầy hiệu trưởng thấy cậu có năng khiếu, khuyên cậu thi vào trường Sư phạm Cao cấp ở Paris. Năm một nghìn tám trăm bốn mươi ba, cậu đỗ vào trường, học hóa học và vật lý, rồi lấy bằng tiến sĩ.

Năm một nghìn tám trăm bốn mươi chín, ông cưới bà Marie Laurent, con gái ông hiệu trưởng trường đại học ở Strasbourg. Hai ông bà có năm người con. Rồi nỗi đau đến dồn dập. Năm một nghìn tám trăm năm mươi chín, cô con gái đầu Jeanne mất. Năm một nghìn tám trăm sáu mươi lăm, bé út Camille mất. Năm sau nữa, cô Cécile cũng mất. Năm đứa con, chỉ hai người sống tới tuổi trưởng thành.

Mình đọc đến đó mà lòng chùng xuống. Ai từng mất người thân đều hiểu, đôi khi chỉ một lần mất mát thôi đã đủ làm người ta buông hết. Vậy mà Pasteur vẫn đi làm, vẫn ngồi bên kính hiển vi. Mình không biết ông đã khóc bao nhiêu đêm. Sách vở không ghi điều đó. Chỉ biết ông chưa bao giờ rời công việc tìm hiểu những sinh vật nhỏ bé gây bệnh cho con người.

Hồi còn làm trưởng khoa khoa học ở thành phố Lille, năm một nghìn tám trăm năm mươi tư, ông nói với sinh viên một câu mà đến nay người ta vẫn nhắc. Câu ấy đại ý thế này: trong việc quan sát, may mắn chỉ mỉm cười với tâm trí đã được chuẩn bị. Nghĩa là không ai tự dưng gặp may. Phải chăm chỉ, phải để ý, phải sẵn sàng, thì khi cơ hội đến mới nhận ra nó.

Ở Lille, ông tìm hiểu vì sao rượu, bia bị chua, bị hỏng. Ông thấy thủ phạm là những vi sinh vật rất nhỏ. Năm một nghìn tám trăm sáu mươi lăm, ông đăng ký một cách bảo quản rượu bằng cách đun nóng vừa phải, tránh không khí. Về sau, cách ấy được dùng cho sữa và nhiều thức ăn khác, và người ta đặt tên theo tên ông. Hộp sữa mình uống mỗi sáng hôm nay cũng mang dấu ấn của ông.

Cùng năm đó, ông được nhờ cứu nghề nuôi tằm ở miền nam nước Pháp đang bị một thứ bệnh tàn phá. Ông lao vào việc, kiên nhẫn tìm cho ra thứ vi sinh vật gây bệnh cho con tằm. Và đúng giữa lúc đang làm việc cật lực, năm một nghìn tám trăm sáu mươi tám, khi mới bốn mươi lăm tuổi, ông bị tai biến. Nửa người bên trái của ông bị liệt.

Nhiều người sẽ nghĩ, đến đây là hết. Mất ba người con, lại thêm liệt nửa người. Nhưng ông vẫn tiếp tục. Ông không còn nhanh nhẹn như trước, phải nhờ học trò và cộng sự làm thay đôi tay của mình. Năm một nghìn tám trăm bảy mươi tám, ông tìm ra cách làm thuốc phòng bệnh dịch tả ở gà bằng vi khuẩn đã làm yếu đi. Từ đó, ông tiếp tục tìm cách làm thuốc phòng bệnh dại.

Và rồi đến ngày người mẹ dắt cậu bé Joseph tới. Pasteur hỏi ý kiến hai vị bác sĩ quen. Sau này ông kể rằng mình quyết định làm, dù trong lòng vô cùng lo lắng, vì thấy cậu bé gần như chắc chắn sẽ chết nếu không chữa. Người mẹ đồng ý. Các bác sĩ đứng bên cạnh khi tiêm, vì ông không phải là bác sĩ. Cậu bé được tiêm mười ba mũi. Và cậu không lên cơn dại. Cậu sống.

Tin ấy lan đi khắp nơi. Người ta góp tiền xây cho ông một viện nghiên cứu ở Paris. Ngày mười bốn tháng mười một năm một nghìn tám trăm tám mươi tám, Viện Pasteur khánh thành. Ông làm viện trưởng đến cuối đời. Còn cậu bé Joseph năm xưa, lớn lên, được nhận vào làm người trông coi ở chính viện ấy suốt nhiều chục năm.

Ở đây có một sợi dây nối tới nước mình. Một người trẻ tên Alexandre Yersin, người gốc Thụy Sĩ, từng xin vào làm ở phòng thí nghiệm của Pasteur ở Paris. Về sau ông sang Việt Nam, năm một nghìn tám trăm chín mươi lăm lập phòng thí nghiệm ở Nha Trang, nay là Viện Pasteur Nha Trang. Trước đó, ở Sài Gòn cũng đã có một viện mang tên Pasteur. Ông nói được tiếng Việt, chữa bệnh không lấy tiền cho người nghèo, và được người dân Nha Trang gọi bằng cái tên dân dã là ông Năm.

Năm một nghìn tám trăm tám mươi bảy, Pasteur lại bị thêm một cơn tai biến nữa. Sức ông yếu dần. Ông mất ngày hai mươi tám tháng chín năm một nghìn tám trăm chín mươi lăm, ở tuổi bảy mươi hai, gần Paris. Ông được an táng ngay trong Viện Pasteur, nơi công việc của ông vẫn tiếp tục cho tới hôm nay.

Bạn ơi, mình kể chuyện ông không phải để nói về vi trùng hay thuốc men. Mình nghĩ tới những người quanh mình. Có bác hàng xóm bị tai biến, nửa người yếu hẳn, ngồi nhà buồn bã nói mình thành đồ bỏ rồi. Có cô bạn mất người con, suốt mấy năm trời không thiết làm gì. Những nỗi đau ấy là thật, và chẳng ai được quyền bảo họ phải mau quên.

Nhưng đời Pasteur cho mình thấy một điều. Ông không vượt qua nỗi đau bằng cách quên nó. Ông mang nó theo, và vẫn làm từng việc nhỏ mỗi ngày. Bị liệt một bên thì nhờ đôi tay của người khác. Đi chậm hơn thì đi chậm, nhưng không dừng. Sau cơn tai biến, ông còn sống thêm gần ba mươi năm, và đó lại là những năm ông giúp được nhiều người nhất.

Với người có tuổi chúng ta, điều có ích đâu cần lớn lao. Có thể là tập lại từng bước đi sau cơn bệnh. Có thể là kể chuyện cho đứa cháu, chăm một chậu cây, gọi điện hỏi thăm một người bạn đang buồn. Câu nói của ông về sự chuẩn bị cũng đáng để mình ngẫm. Giữ sức khỏe, sắp xếp việc nhà cho gọn, giữ lòng mình bình tĩnh, để khi cơ hội tốt hay khi khó khăn đến, mình đều sẵn sàng.

Một người cha mất ba đứa con, một người đàn ông liệt nửa người, đã cứu được một cậu bé và mở đường cứu biết bao người khác. Mong bạn, dù đang mang nỗi đau nào, vẫn giữ cho mình một việc nhỏ có ích mỗi ngày. Chậm cũng được. Miễn là đừng dừng.

Tình Ca. Ở đây có bình an.