Tình Ca kể chuyện · Bài học từ những người vĩ đại

Florence Nightingale - Chăm người bệnh bằng những điều nhỏ mà ân cần

Nửa đêm, trong một bệnh viện rộng mênh mông, những dãy giường bệnh kéo dài tít tắp. Mọi người đã ngủ, chỉ còn tiếng rên khe khẽ. Có một người phụ nữ mảnh khảnh cầm ngọn đèn nhỏ, lặng lẽ đi qua từng giường. Bà dừng lại bên người này, kéo lại tấm chăn cho người kia, nhìn xem ai còn thức vì đau. Một phóng viên người Anh thấy cảnh ấy và viết về bà. Từ đó, người ta gọi bà là người phụ nữ cầm đèn.

Chào bạn,

Người phụ nữ ấy là Florence Nightingale, một nữ điều dưỡng người Anh, người được xem là mẹ của ngành điều dưỡng hiện đại. Hôm nay mình muốn kể bạn nghe về bà. Nhưng mình không định kể nhiều về những ngày ở bệnh viện xa xôi ấy. Mình muốn kể về một cuốn sách nhỏ bà viết cho những người bình thường như chúng ta, những người đang chăm cha mẹ già, chăm vợ, chăm chồng lúc ốm đau.

Florence sinh ngày mười hai tháng năm năm một nghìn tám trăm hai mươi, ở thành phố Florence, nước Ý, trong một chuyến đi xa của cha mẹ. Cha mẹ đặt tên con theo tên thành phố ấy. Gia đình bà là người Anh, giàu có và danh giá. Bà lớn lên ở những dinh thự đồng quê nước Anh, được học hành đến nơi đến chốn, có một người chị gái tên là Parthenope.

Năm mười sáu tuổi, ở khu vườn nhà, bà có một trải nghiệm mà bà tin là tiếng gọi dành cho đời mình. Bà muốn sống để phục vụ người khác. Nhưng phải nhiều năm sau, bà mới hiểu tiếng gọi ấy là chăm sóc người bệnh. Khi bà nói ra, cả nhà phản đối. Thời ấy, nghề điều dưỡng bị coi là việc thấp kém, không dành cho con gái nhà gia giáo. Bà phải đợi, phải nhẫn nại thuyết phục, suốt mấy năm trời.

Năm một nghìn tám trăm năm mươi, bà tìm đến một cơ sở chăm sóc người bệnh ở Kaiserswerth, nước Đức, rồi quay lại học nghề ở đó. Năm một nghìn tám trăm năm mươi ba, bà nhận việc trông coi một nhà chăm sóc phụ nữ ốm yếu ở phố Harley, thành London. Cha bà rốt cuộc cũng chấp nhận, và cho con một khoản tiền hằng năm để theo nghề mình chọn.

Năm một nghìn tám trăm năm mươi tư, bà cùng mấy chục nữ điều dưỡng tình nguyện đi sang một bệnh viện lớn ở Scutari, bên kia biển, nơi có rất nhiều người bị thương và bị bệnh nằm chờ. Mình chỉ nhắc chừng đó về hoàn cảnh ấy. Điều đáng nói là những gì bà làm ở đó. Bà cho lau rửa, giặt giũ, lo cái ăn, lo chăn màn. Những người lính đầu tiên còn gọi đùa bà là người phụ nữ cầm búa, vì có lần bà phá khóa kho để lấy thuốc cho người bệnh.

Ban ngày bà lo giấy tờ, ban đêm bà đi thăm từng giường. Bà còn ngồi viết thư giùm những người bệnh không tự viết được, gửi về cho gia đình họ. Mình nghĩ, đó mới là ngọn đèn thật sự. Không phải ánh lửa trong tay, mà là cảm giác của người nằm trên giường: có người đang nhớ đến mình.

Rồi chính bà cũng ngã bệnh nặng. Khi về lại nước Anh, sức khỏe bà suy kiệt. Từ khoảng năm ba mươi bảy tuổi, bà thường xuyên phải nằm trên giường, có khi mấy chục năm gần như không ra khỏi nhà. Các nhà viết tiểu sử về sau cho rằng đó là một bệnh nhiễm trùng mạn tính bà mắc trong thời gian ấy. Một người cả đời chăm người bệnh, giờ thành người bệnh.

Nhưng bà không buông. Từ trên giường bệnh, bà viết thư, viết sách, làm thống kê, góp ý xây bệnh viện. Bà dùng những con số và biểu đồ để chứng minh rằng phần lớn người bệnh chết không vì vết thương, mà vì nơi nằm dơ bẩn, thiếu khí trời. Năm một nghìn tám trăm sáu mươi, bà lập trường đào tạo điều dưỡng tại bệnh viện Thánh Thomas ở London, một trong những trường điều dưỡng bài bản đầu tiên.

Năm một nghìn tám trăm năm mươi chín, bà viết cuốn sách mỏng tên là Ghi chép về điều dưỡng. Ngay lời nói đầu, bà viết rằng cuốn sách chỉ muốn gợi vài điều suy nghĩ cho những người phụ nữ đang trực tiếp chăm lo sức khỏe cho người khác. Bà nói, mỗi người phụ nữ đều là một người điều dưỡng. Hôm nay mình xin nói rộng ra: mỗi người con, mỗi người vợ, người chồng trong nhà đều có lúc là người điều dưỡng.

Bà viết rằng điều đầu tiên của việc chăm bệnh là giữ cho không khí người bệnh thở trong lành như không khí bên ngoài. Bà viết, một căn nhà tối tăm luôn là căn nhà kém lành mạnh. Bà viết, tiếng ồn không cần thiết là sự thiếu quan tâm tàn nhẫn nhất với người bệnh. Và bà còn dặn một điều mà mình đọc thấy giật mình: nói chuyện thì thầm ngay trong phòng người bệnh là điều tàn nhẫn.

Vì sao vậy? Vì người nằm đó sẽ căng tai ra nghe, sẽ lo rằng người ta đang giấu mình điều gì. Bà viết, đại ý: sự lo sợ, cái không chắc chắn, sự chờ đợi, nỗi sợ bị bất ngờ làm hại người bệnh hơn bất cứ sự gắng sức nào. Bà còn dặn đừng bao giờ để người bệnh bị đánh thức, dù cố ý hay vô tình. Và bà kể những người bệnh sốt mừng rỡ biết bao khi được tặng một bó hoa nhiều màu sắc. Theo bà, cái đẹp và sự đổi mới trước mắt người bệnh cũng là một cách giúp họ hồi phục.

Bà sống tới chín mươi tuổi, mất ngày mười ba tháng tám năm một nghìn chín trăm mười, tại nhà riêng ở London. Năm một nghìn chín trăm linh bảy, bà là người phụ nữ đầu tiên được nhận Huân chương Công trạng của nước Anh. Ngày nay, ngày sinh của bà, mười hai tháng năm, được chọn làm Ngày Quốc tế Điều dưỡng. Ở Việt Nam mình, các bệnh viện cũng kỷ niệm ngày này mỗi năm.

Bạn ơi, nhiều người trong chúng ta đã, đang, hoặc sẽ chăm một người thân nằm bệnh. Có khi là cha mẹ già. Có khi là người bạn đời. Có khi, đến một ngày, là chính mình nằm đó chờ người khác chăm. Và mình thấy những lời dặn của bà, viết từ hơn một trăm sáu mươi năm trước, vẫn đúng y nguyên trong căn nhà Việt Nam hôm nay.

Mở cửa sổ cho phòng có gió và nắng. Bớt tiếng ti vi ồn ào. Đừng đứng ngoài cửa xì xào về bệnh tình, mà hãy ngồi xuống, nói thật nhẹ nhàng với người bệnh. Đã hẹn mấy giờ đến thì đến đúng giờ, để người già khỏi ngóng. Để yên cho người bệnh ngủ. Cắm một bình hoa nhỏ bên giường, hay đưa ra cho họ một chậu cây xanh. Những việc ấy không tốn bao nhiêu tiền, nhưng là thuốc cho lòng.

Và nếu bạn là người đang được chăm, mình mong bạn nhớ rằng đòi hỏi những điều nhỏ ấy không phải là khó tính. Đó là điều một người phụ nữ rất thương người bệnh đã viết thành sách. Còn nếu bạn là người đang chăm, xin bạn cũng nhớ chăm cho chính mình. Bà Florence nằm trên giường bệnh hơn nửa đời người, mà vẫn biết giữ lửa cho việc mình làm.

Ngọn đèn của bà ngày xưa chỉ là một ngọn đèn nhỏ. Nhưng trong mỗi nhà, mình đều có thể làm người cầm đèn cho người thân lúc ốm đau. Đi qua bên giường, kéo lại tấm chăn, mở hé cánh cửa cho gió vào. Rồi ngồi xuống, nắm tay, cho người ấy biết rằng họ không một mình.

Tình Ca. Ở đây có bình an.