Tình Ca kể chuyện · Bài học từ những người vĩ đại

Benjamin Franklin - Mười ba thói quen nhỏ làm nên một con người lớn

Chúng ta thường mơ về một phiên bản tốt đẹp hơn của chính mình. Kiên nhẫn hơn, chăm chỉ hơn, ngăn nắp hơn, tử tế hơn. Nhưng rồi ta loay hoay không biết bắt đầu từ đâu, và thường thì sau vài ngày quyết tâm, ta lại đâu về đó. Có một con người, từ hơn ba trăm năm trước, đã nghĩ ra một cách rất giản dị và thông minh để mỗi ngày trở nên tốt hơn một chút. Và cách ấy, đến nay vẫn còn nguyên giá trị cho bất cứ ai muốn hoàn thiện chính mình. Hôm nay, tôi muốn kể bạn nghe về ông.

Chào bạn,

Người tôi muốn kể là Benjamin Franklin, một con người phi thường của nước Mỹ, sống từ năm 1706 đến năm 1790. Ông là một trong những người khai sinh ra nước Mỹ, đồng thời còn là một nhà khoa học, một nhà phát minh, một nhà văn, một nhà ngoại giao. Chính ông là người đã có những thí nghiệm nổi tiếng về điện và sấm sét. Một con người đa tài đến vậy, nhưng điều thú vị là Franklin không hề tin rằng mình sinh ra đã hoàn hảo. Trái lại, ông là người luôn ý thức về những khiếm khuyết của bản thân và miệt mài tìm cách sửa mình.

Khi mới khoảng hai mươi tuổi, Franklin đặt ra cho mình một dự án mà ông gọi là một kế hoạch táo bạo để đạt tới sự hoàn thiện về đạo đức. Ông ngồi xuống và liệt kê ra mười ba đức tính mà ông cho là quan trọng, những phẩm chất ông muốn rèn luyện cho mình. Trong đó có những điều như sự điều độ, sự ngăn nắp, tính tiết kiệm, sự chuyên cần, sự chân thành, sự công bằng, và sự khiêm tốn.

Nhưng điều khiến tôi tâm đắc nhất không phải là danh sách ấy, mà là cách ông thực hành nó. Franklin hiểu rằng nếu cố gắng sửa hết mọi thứ cùng một lúc, ông sẽ thất bại, vì sức người có hạn. Thế nên ông làm một điều rất khôn ngoan: ông chỉ tập trung vào một đức tính mỗi tuần. Tuần này, ông chú tâm rèn một điều, ví dụ như sự ngăn nắp. Hết tuần, ông chuyển sang đức tính tiếp theo. Với mười ba đức tính, ông đi hết một vòng trong mười ba tuần, và cứ thế lặp lại bốn vòng trong một năm. Mỗi ngày, ông còn ghi chép lại xem mình đã làm tốt hay chưa, để tự nhìn lại và điều chỉnh.

Bạn thấy không, đây là một bài học vô cùng thực tế. Franklin không cố trở thành thánh nhân trong một đêm. Ông chia mục tiêu lớn lao là hoàn thiện bản thân thành những bước nhỏ, mỗi lần chỉ tập trung vào một điều. Đây chính là điều mà ngày nay người ta hay nói đến, rằng những thay đổi lớn lao đều được tạo nên từ những thói quen nhỏ bé, được lặp đi lặp lại một cách kiên trì. Ta không thể thay đổi cả con người mình chỉ sau một quyết tâm bồng bột. Nhưng nếu mỗi ngày, mỗi tuần, ta kiên nhẫn rèn một điều nhỏ, thì qua năm tháng, ta sẽ ngạc nhiên khi thấy mình đã đi được một quãng đường rất xa.

Có một điều nữa ở Franklin mà tôi rất trân trọng. Ông kể lại rằng dù cố gắng đến đâu, ông cũng chưa bao giờ đạt tới sự hoàn hảo. Ông vẫn vấp, vẫn sai, vẫn có những đức tính mãi không rèn được như ý. Nhưng ông nói, chính nhờ nỗ lực ấy mà ông đã trở thành một con người tốt hơn và hạnh phúc hơn so với khi ông chưa từng thử. Hành trình hoàn thiện bản thân, với ông, không phải là để đạt tới một đích đến hoàn mỹ, mà là để mỗi ngày tiến gần hơn một chút tới con người mình muốn trở thành. Và ngay cả khi không bao giờ chạm tới sự hoàn hảo, thì bản thân cái nỗ lực ấy đã làm cho cuộc đời đẹp lên rồi.

Tôi nghĩ điều này gỡ bỏ một gánh nặng cho rất nhiều người trong chúng ta. Bởi nhiều khi ta không dám bắt đầu sửa mình, vì ta sợ mình sẽ không làm được trọn vẹn, sợ mình lại bỏ cuộc giữa chừng. Nhưng Franklin cho ta thấy rằng ta không cần phải hoàn hảo. Ta chỉ cần bắt đầu, và kiên trì với những bước nhỏ. Có vấp ngã cũng không sao, cứ đứng dậy và đi tiếp. Bản thân việc ta đang cố gắng trở nên tốt hơn đã là điều đáng quý rồi.

Franklin còn nổi tiếng với rất nhiều câu châm ngôn giản dị về cách sống. Một trong những câu mà nhiều người vẫn nhắc, đại ý là đi ngủ sớm và dậy sớm sẽ giúp con người khỏe mạnh, sung túc và khôn ngoan. Những lời khuyên của ông thường rất mộc mạc, xoay quanh sự chăm chỉ, tiết kiệm, điều độ và kỷ luật. Đó không phải là những triết lý cao siêu, mà là những nguyên tắc sống bình dị mà bất cứ ai cũng có thể áp dụng để cuộc đời mình vững vàng và tốt đẹp hơn.

Hôm nay, tôi mời bạn thử học theo cách của Franklin. Thay vì ôm đồm muốn thay đổi mọi thứ cùng lúc, bạn hãy chọn ra một điều, chỉ một điều thôi, mà bạn muốn cải thiện ở bản thân trong tuần này. Có thể là dậy sớm hơn một chút. Có thể là bớt nóng giận. Có thể là gọn gàng hơn, hay dành thời gian cho người thân nhiều hơn. Hãy tập trung vào điều ấy trong vài ngày, thật nhẹ nhàng, và để ý xem mình tiến bộ ra sao. Bạn sẽ thấy, chính những bước nhỏ kiên trì như thế, chứ không phải những quyết tâm to tát, mới là điều thật sự thay đổi được một con người.