Tình Ca kể chuyện · Bài học từ những người vĩ đại

Seneca - Ta không có ít thời gian để sống, mà là ta đã phí hoài quá nhiều

Chúng ta ai cũng từng than rằng cuộc đời sao mà ngắn ngủi. Mới đó mà đã hết một năm, mới đó mà tóc đã điểm bạc, mới đó mà con cái đã lớn khôn. Ta tiếc nuối thời gian trôi quá nhanh, và ước gì mình có thêm thời gian. Nhưng có một triết gia, từ gần hai ngàn năm trước, đã nói với chúng ta một điều khiến tôi giật mình suy nghĩ. Ông bảo, vấn đề không phải là ta có quá ít thời gian, mà là ta đã phung phí nó quá nhiều. Hôm nay, tôi muốn cùng bạn lắng lại bên lời nhắc ấy.

Chào bạn,

Người tôi muốn kể là Seneca, một triết gia thuộc trường phái Khắc kỷ của La Mã cổ đại, sống vào khoảng những năm đầu Công nguyên. Ông là một nhà tư tưởng, một nhà văn, và để lại nhiều tác phẩm bàn về cách sống sao cho khôn ngoan và an nhiên. Trong số đó, có một tiểu luận nổi tiếng mang tên Bàn về sự ngắn ngủi của đời người, mà những điều ông viết trong đó, đến nay vẫn đúng đến lạ lùng.

Seneca mở đầu bằng một ý mà tôi xin được nhắc thật chậm. Ông nói, không phải là chúng ta có một khoảng thời gian sống ngắn ngủi, mà là chúng ta đã lãng phí mất phần lớn của nó. Cuộc đời, nếu biết dùng cho đúng, thì thật ra đủ dài để làm được những điều lớn lao. Vấn đề là phần lớn chúng ta lại để cho nó trôi qua kẽ tay.

Hãy cùng tôi ngẫm về điều này. Seneca nhận xét rằng người ta thường rất keo kiệt với tiền bạc, của cải, đất đai. Ai động đến tài sản của ta, ta lập tức xót xa, gìn giữ. Vậy mà với thời gian, là thứ quý giá nhất, là thứ một khi mất đi không bao giờ lấy lại được, thì ta lại tiêu xài nó một cách hoang phí đến khó tin. Ta để cho người này lấy đi một buổi, người kia lấy đi một ngày, và vô số những điều vụn vặt lấy đi cả tháng cả năm của ta, mà ta chẳng hề tiếc. Ta cứ ngỡ mình còn nhiều thời gian lắm, để rồi cứ khất lần, cứ trì hoãn việc sống cho ra sống.

Seneca chỉ ra một điều rất sâu sắc, rằng nhiều người trong chúng ta cứ mải miết chuẩn bị để sống, mà quên mất việc thật sự sống. Ta nói, đợi khi nào xong việc này đã. Đợi khi nào kiếm đủ tiền đã. Đợi khi nào về hưu đã. Đợi khi nào con cái lớn đã. Ta cứ hẹn hạnh phúc và sự an nhiên về một ngày nào đó trong tương lai, một ngày mà có khi không bao giờ đến. Và trong lúc mải mê chờ đợi và chuẩn bị ấy, cuộc đời thật của ta, ở đây và bây giờ, lại đang lặng lẽ trôi qua mà ta không hề để ý.

Tôi nghĩ lời cảnh tỉnh này thật sự cần thiết cho chúng ta hôm nay, khi cuộc sống lại càng nhiều thứ kéo ta đi hơn bao giờ hết. Bao nhiêu giờ trong ngày của ta trôi qua trong những việc thật ra chẳng quan trọng. Lướt mãi trên màn hình điện thoại. Bận tâm về những chuyện không phải của mình. Lo lắng về những điều có khi chẳng bao giờ xảy ra. Hơn thua, ganh tị, giận hờn những điều rồi sẽ quên. Khi cộng tất cả những khoảnh khắc bị đánh rơi ấy lại, ta sẽ giật mình thấy mình đã đánh mất bao nhiêu là thời gian quý báu.

Nhưng tôi muốn thưa với bạn rằng, Seneca không nói điều này để làm ta hốt hoảng hay tự dằn vặt. Ngược lại, ông muốn nhắc ta một cách đầy yêu thương rằng thời gian của ta quý giá đến nhường nào, để ta biết trân trọng nó hơn. Ông không bảo ta phải lúc nào cũng tất bật làm việc cho kín lịch. Bởi nghỉ ngơi, thư thái, ở bên người mình thương, chiêm nghiệm về cuộc sống, đều là những cách dùng thời gian rất xứng đáng. Lãng phí thời gian không phải là nghỉ ngơi, mà là sống mà không thật sự có mặt, là để ngày tháng trôi qua trong sự vô thức và những điều không đáng.

Vậy thì, sống cho đáng với thời gian của mình nghĩa là gì? Tôi nghĩ, đó là biết phân biệt đâu là điều thật sự quan trọng với mình, và dành thời gian cho những điều ấy. Đó là dám nói không với những việc, những người chỉ làm hao tổn đời ta mà không mang lại ý nghĩa gì. Đó là thôi trì hoãn những điều tốt đẹp, và bắt đầu sống trọn vẹn ngay từ hôm nay, thay vì hẹn về một ngày mai mơ hồ. Và đó cũng là biết dừng lại để tận hưởng những khoảnh khắc bình dị đang có, một bữa cơm gia đình, một buổi chiều thảnh thơi, một câu chuyện với người thương, bởi chính những khoảnh khắc ấy, gộp lại, mới làm nên một cuộc đời.

Hôm nay, tôi mời bạn thử tự hỏi mình một câu mà Seneca đã đặt ra từ gần hai ngàn năm trước: mình đang thật sự sống, hay chỉ đang chờ đợi để sống? Có điều gì tốt đẹp mà bạn vẫn hẹn để dành cho một ngày nào đó, trong khi ngày ấy có thể bắt đầu ngay hôm nay không? Bạn không cần thay đổi tất cả. Chỉ cần dành lại cho mình một chút thời gian, cho một điều thật sự quan trọng với bạn, cũng đã là một cách trân trọng món quà cuộc sống rồi.