Tình Ca kể chuyện · Bài học từ những người vĩ đại

Hải Thượng Lãn Ông - Giữ cho tâm an thì thân tự khỏe

Mỗi khi đau ốm, chúng ta thường vội vã đi tìm thuốc, tìm cách chữa cho nhanh khỏi. Điều đó là cần thiết. Nhưng đã bao giờ bạn nghĩ rằng, có một thứ thuốc quý mà ta vẫn quên dùng mỗi ngày, đó chính là cách ta sống, cách ta ăn, cách ta nghỉ, và cách ta giữ cho lòng mình bình an chưa? Hơn hai trăm năm trước, một vị danh y của dân tộc ta đã để lại một triết lý sâu sắc về điều này. Ông không chỉ dạy cách chữa bệnh, mà còn dạy cách sống để không phải mắc bệnh. Hôm nay, tôi muốn kể bạn nghe về ông.

Chào bạn,

Người tôi muốn kể là cụ Lê Hữu Trác, mà nhân dân ta quen gọi bằng hiệu là Hải Thượng Lãn Ông. Cụ sinh năm 1724 tại vùng đất nay thuộc tỉnh Hưng Yên, và được tôn vinh là một trong những vị đại danh y vĩ đại nhất trong lịch sử y học nước nhà. Cụ để lại một bộ sách y học đồ sộ, mang tên Hải Thượng Y Tông Tâm Lĩnh, được xem là một di sản vô giá của nền y học cổ truyền Việt Nam. Cụ trân quý đến mức tổ chức UNESCO của thế giới cũng đã vinh danh cụ là một danh nhân văn hóa, ghi nhận những đóng góp lớn lao của cụ không chỉ cho y học, mà cho cả nền văn hóa và đạo đức của con người.

Điều tôi cảm phục đầu tiên ở cụ Hải Thượng Lãn Ông chính là cái tâm của người thầy thuốc, hay ta vẫn gọi là y đức. Cụ quan niệm rằng nghề y là một nghề cao quý, liên quan đến tính mạng con người, nên người làm thuốc phải có một tấm lòng nhân hậu đặt lên trên hết. Cụ căn dặn các thầy thuốc phải hết lòng vì người bệnh, không được vì giàu nghèo sang hèn mà phân biệt đối xử, không được vì lợi mình mà làm hại người. Có những đêm mưa gió, đường sá xa xôi, người bệnh nghèo đến cầu cứu, cụ vẫn lặn lội đến tận nơi để cứu chữa, không quản công sá. Tấm lòng ấy, cái y đức ấy, đến nay vẫn là một tấm gương sáng cho biết bao thế hệ thầy thuốc noi theo.

Nhưng điều tôi muốn cùng bạn dừng lại lâu hơn, là triết lý dưỡng sinh của cụ, tức là cách giữ gìn và nuôi dưỡng sức khỏe. Tôi xin thưa trước rằng những điều tôi chia sẻ đây là để chúng ta cùng tham khảo và lấy cảm hứng sống lành mạnh, chứ không phải lời khuyên y khoa; với sức khỏe và bệnh tật cụ thể của mình, bạn vẫn nên đến gặp bác sĩ.

Cụ Hải Thượng Lãn Ông tin vào một điều mà y học hiện đại ngày nay cũng ngày càng đồng tình: rằng phòng bệnh quan trọng hơn chữa bệnh. Thay vì đợi đến khi đổ bệnh rồi mới cuống cuồng tìm thuốc, cụ dạy ta hãy sống sao cho cơ thể luôn được cân bằng và khỏe mạnh ngay từ đầu. Và trong triết lý dưỡng sinh của cụ, có một điều mà tôi thấy vô cùng thấm thía, đó là mối liên hệ mật thiết giữa tâm và thân. Cụ cho rằng một tinh thần an ổn, thanh thản, là nền tảng cho một cơ thể khỏe mạnh. Khi lòng ta thường xuyên lo âu, giận dữ, buồn phiền, thì khí huyết trong người cũng rối loạn theo, và bệnh tật từ đó mà sinh ra. Ngược lại, khi ta giữ được cái tâm bình an, điều độ trong cảm xúc, thì thân thể cũng được nuôi dưỡng trong sự hài hòa.

Nghe đến đây, có lẽ bạn cũng thấy điều này thật gần với cuộc sống hôm nay. Chúng ta đang sống trong một thời đại đầy căng thẳng. Bao nhiêu người trong chúng ta mất ngủ vì lo lắng, đau dạ dày vì áp lực, mệt mỏi vì những cảm xúc tiêu cực dồn nén. Y học hiện đại cũng đã chỉ ra rằng căng thẳng kéo dài thật sự có hại cho sức khỏe. Vậy nên lời dạy của cụ Hải Thượng Lãn Ông từ mấy trăm năm trước hóa ra vẫn còn nguyên giá trị: muốn thân khỏe, trước hết hãy học cách giữ cho tâm an.

Triết lý dưỡng sinh của cụ cũng nhắc ta về sự điều độ trong mọi thứ. Ăn uống điều độ, đừng quá no cũng đừng để quá đói, đừng tham những thứ quá nhiều dầu mỡ hay rượu chè. Làm việc và nghỉ ngơi điều độ, đừng vắt kiệt sức mình nhưng cũng đừng lười nhác. Vận động vừa phải để khí huyết lưu thông. Sống thuận theo tự nhiên, theo nhịp của trời đất, của bốn mùa. Tất cả những điều ấy nghe thật giản dị, nhưng lại chính là nền tảng của một sức khỏe bền vững mà không một loại thuốc bổ đắt tiền nào thay thế được.

Tôi nghĩ bài học lớn nhất mà cụ Hải Thượng Lãn Ông để lại cho chúng ta là một cách nhìn rất toàn diện về sức khỏe. Sức khỏe không chỉ là chuyện của thân thể, mà là sự hài hòa giữa thân và tâm. Một người có thể uống đủ thứ thuốc bổ, nhưng nếu trong lòng lúc nào cũng bất an, giận dữ, thì cũng khó mà khỏe mạnh thật sự. Ngược lại, một nếp sống điều độ, một tâm hồn thanh thản, biết đủ và biết buông, chính là phương thuốc quý giá nhất, và lại hoàn toàn miễn phí, mà ai trong chúng ta cũng có thể tự kê cho mình mỗi ngày.

Hôm nay, tôi mời bạn nghĩ về sức khỏe của mình theo cách của cụ. Bên cạnh việc chăm sóc thân thể, bạn thử để ý xem lòng mình dạo này thế nào. Có đang quá nhiều lo toan không? Có đang dồn nén những cảm xúc nặng nề nào không? Đôi khi, chăm cho cái tâm được nhẹ nhõm, ngủ một giấc cho ngon, buông bớt một nỗi lo, ăn uống điều độ lại, cũng chính là cách ta đang chữa lành và nuôi dưỡng cho cả cơ thể mình.