Tình Ca kể chuyện · Bài học từ những người vĩ đại

Mahatma Gandhi - Muốn thế giới đổi thay, hãy bắt đầu từ việc thay đổi chính mình

Chúng ta thường nhìn ra thế giới và thấy có quá nhiều điều cần thay đổi. Người ta sao mà vô tâm, xã hội sao mà bất công, cuộc đời sao mà nhiều điều chưa ổn. Và ta mong, giá như mọi thứ khác đi, giá như mọi người tốt hơn. Nhưng có một con người bé nhỏ, gầy gò, chỉ khoác trên mình tấm vải đơn sơ, đã làm rung chuyển cả một đế chế và truyền cảm hứng cho cả thế giới, bằng một niềm tin rất giản dị: rằng muốn thay đổi thế giới, trước hết hãy thay đổi chính mình. Hôm nay, tôi muốn kể bạn nghe về ông.

Chào bạn,

Người tôi muốn kể là Mohandas Gandhi, người mà cả thế giới kính trọng gọi là Mahatma, nghĩa là tâm hồn vĩ đại. Ông sống từ năm 1869 đến năm 1948, và là người đã dẫn dắt nhân dân Ấn Độ giành lại độc lập từ tay thực dân. Nhưng điều làm nên sự vĩ đại của Gandhi không phải là vũ khí hay quyền lực. Trái lại, ông theo đuổi một con đường mà nhiều người khi ấy cho là viển vông: con đường đấu tranh bất bạo động. Ông tin rằng ta có thể chống lại cái sai, chống lại sự áp bức, mà không cần đến hận thù và bạo lực. Và bằng chính con đường ôn hòa ấy, ông đã làm nên một điều tưởng như không thể.

Có một câu nói rất nổi tiếng thường được gắn với tên Gandhi, đó là hãy là sự thay đổi mà bạn muốn thấy trên thế giới. Tôi xin được thành thật với bạn, rằng theo các nhà nghiên cứu, Gandhi chưa từng nói nguyên văn câu ấy. Đó là một cách diễn đạt lại, ra đời sau này. Nhưng điều ông thật sự nói, từ năm 1913, lại còn sâu sắc hơn. Ông viết, đại ý: chúng ta chỉ là tấm gương phản chiếu thế giới. Mọi khuynh hướng đang có ngoài thế giới đều có thể tìm thấy trong chính con người ta. Nếu ta có thể thay đổi chính mình, thì những khuynh hướng ngoài thế giới cũng sẽ thay đổi theo.

Hãy cùng tôi ngẫm về điều đó. Gandhi không bảo ta phải nhắm mắt làm ngơ trước những điều sai trái của cuộc đời. Ông chỉ nhắc ta một sự thật mà ta hay quên: nơi duy nhất ta thật sự có quyền năng để thay đổi, không phải là người khác, không phải là cả thế giới, mà chính là bản thân ta. Ta không thể bắt người khác bớt vô tâm, nhưng ta có thể tự mình sống tử tế hơn. Ta không thể ép xã hội phải công bằng ngay lập tức, nhưng ta có thể bắt đầu công bằng và trung thực trong chính những việc nhỏ của mình. Và Gandhi tin rằng, khi mỗi người tự sửa mình như thế, thì cả thế giới, vốn là tấm gương phản chiếu của những con người, cũng sẽ dần dần đổi thay theo.

Điều tôi cảm phục nhất ở Gandhi là ông không chỉ nói, mà ông sống đúng như những gì ông tin. Là một nhà lãnh đạo có ảnh hưởng to lớn, ông hoàn toàn có thể sống trong nhung lụa. Nhưng ông chọn sống vô cùng giản dị. Ông tự kéo sợi, tự dệt lấy tấm vải mặc trên người. Ông ăn uống đạm bạc, sống thanh bần, và không tích lũy của cải cho riêng mình. Sự giản dị ấy không phải là khổ hạnh hình thức, mà xuất phát từ một niềm tin sâu sắc rằng hạnh phúc thật sự không nằm ở việc sở hữu thật nhiều, mà ở việc sống thật đúng với những giá trị mình tin.

Tôi nghĩ bài học của Gandhi vô cùng gần gũi với mỗi chúng ta trong đời thường. Bởi ai trong chúng ta cũng có những lúc bực bội, than phiền về người khác, về hoàn cảnh, về thời cuộc. Ta tốn rất nhiều năng lượng để mong cho mọi thứ bên ngoài phải khác đi. Nhưng Gandhi nhẹ nhàng kéo ta trở về: thay vì chờ thế giới thay đổi, sao ta không bắt đầu từ chính mình? Nếu ta mong gia đình mình ấm áp hơn, ta hãy là người đầu tiên trao đi sự ấm áp. Nếu ta mong nơi làm việc của mình tử tế hơn, ta hãy là người đầu tiên cư xử tử tế. Nếu ta mong cuộc đời này bớt đi sự vô cảm, thì mỗi hành động quan tâm nhỏ của ta đã là một viên gạch xây nên điều đó.

Đây không phải là một gánh nặng, mà ngược lại, là một sự giải thoát. Bởi khi ta hiểu rằng mình không thể kiểm soát được người khác và cả thế giới, ta sẽ thôi vật vã trong sự bất lực và bực bội. Và khi ta nhận ra mình hoàn toàn có quyền làm chủ chính mình, làm chủ lời nói, hành động và thái độ của mình, ta sẽ thấy mình mạnh mẽ và an nhiên hơn rất nhiều. Sức mạnh thật sự, hóa ra, không nằm ở việc thay đổi được bao nhiêu người, mà ở việc ta sống trọn vẹn được con người tốt đẹp mà ta muốn trở thành.

Tất nhiên, thay đổi chính mình là việc khó, và cần cả một đời. Gandhi cũng không phải là một con người hoàn hảo; chính ông cũng thừa nhận mình có những lầm lỗi và luôn phải tự sửa mình mỗi ngày. Nhưng có lẽ đó mới chính là điều khiến ông gần gũi và đáng quý. Ông cho ta thấy rằng sống tốt không phải là đã hoàn hảo, mà là mỗi ngày kiên nhẫn cố gắng trở nên tử tế hơn một chút, đúng đắn hơn một chút, so với chính mình ngày hôm qua.

Hôm nay, tôi mời bạn thử một điều. Thay vì nghĩ về một điều bên ngoài mà bạn muốn nó khác đi, bạn hãy nghĩ về một điều nhỏ trong chính mình mà bạn có thể bắt đầu thay đổi. Một thói quen muốn bỏ. Một lời nói muốn dịu dàng hơn. Một cách cư xử muốn tử tế hơn. Bởi như Gandhi đã sống, mọi sự đổi thay lớn lao của thế giới đều bắt đầu từ sự đổi thay thầm lặng trong lòng mỗi con người.