Tình Ca kể chuyện · Bài học từ những người vĩ đại

Bạch Thái Bưởi - Từ cậu bé nghèo vớt củi đến vua tàu thủy đất Việt

Có một cậu bé nhà nghèo, cha mất sớm, từ thuở nhỏ đã phải theo mẹ lam lũ buôn bán khắp nơi để kiếm cái ăn. Không ai có thể ngờ rằng cậu bé ấy, mấy chục năm sau, lại trở thành một trong những doanh nhân lừng lẫy nhất nước ta, người được gọi bằng cái tên đầy kính nể: vua tàu thủy. Và điều khiến tôi cảm phục nhất ở ông không chỉ là sự giàu có, mà là cái cách ông làm giàu, bằng nghị lực, bằng sự tử tế, và bằng cả một tấm lòng với dân tộc mình. Hôm nay, tôi muốn kể bạn nghe về ông.

Chào bạn,

Người tôi muốn kể là cụ Bạch Thái Bưởi, một doanh nhân Việt Nam sống từ năm 1874 đến năm 1932. Cụ sinh ra trong một gia đình nghèo khó, tuổi thơ vất vả trăm bề. Nhưng trong con người ấy có một thứ mà cảnh nghèo không dập tắt được, đó là ý chí và khát vọng vươn lên. Cụ chịu khó học hỏi, quan sát, tích lũy kinh nghiệm qua nhiều công việc khác nhau, để rồi từng bước, từng bước một, gây dựng nên sự nghiệp của mình.

Bước ngoặt lớn đến vào khoảng năm 1909, khi cụ Bạch Thái Bưởi dấn thân vào lĩnh vực vận tải đường sông. Cụ thuê lại mấy chiếc tàu và mở những tuyến đường chở khách. Nhưng bạn biết không, thời ấy, ngành tàu thủy gần như nằm trong tay các thương nhân người Pháp và người Hoa, những người có vốn lớn, có tàu nhiều, có kinh nghiệm dày dạn. Một người Việt tay trắng dấn vào cuộc cạnh tranh ấy, chẳng khác nào trứng chọi đá. Nhiều người tin rằng cụ sẽ sớm thất bại.

Nhưng cụ Bạch Thái Bưởi đã làm một điều rất thông minh và cũng rất đẹp. Thay vì chỉ cạnh tranh bằng giá cả, cụ đánh thức lòng tự hào dân tộc trong lòng những người dân Việt. Trên những bến tàu của mình, cụ treo những lời kêu gọi đồng bào hãy ủng hộ tàu của người Việt Nam. Tinh thần ấy về sau được gói lại trong một câu nói nổi tiếng mà nhiều người vẫn nhắc, đại ý là người Việt thì hãy đi tàu của người Việt. Và điều kỳ diệu đã xảy ra. Người dân, vì cảm cái tâm và cái chí của cụ, vì muốn ủng hộ một người con đất Việt dám đứng lên, đã lũ lượt chọn đi tàu của cụ. Từ vài chiếc tàu thuê ban đầu, sự nghiệp của cụ lớn dần lên thành cả một hãng tàu hùng mạnh, với hàng chục con tàu xuôi ngược trên khắp các dòng sông.

Đỉnh cao của niềm tự hào ấy là vào năm 1919, khi xưởng của cụ hạ thủy một con tàu lớn do chính người Việt thiết kế và đóng nên. Vào thời mà người ta vẫn cho rằng người Việt không thể tự làm được những điều lớn lao, thì con tàu ấy như một lời khẳng định đầy kiêu hãnh: chúng ta hoàn toàn có thể, nếu chúng ta dám tin và dám làm.

Tôi muốn dừng lại để thưa với bạn một điều cho rõ ràng. Câu chuyện này không phải là một công thức làm giàu, càng không phải lời khuyên đầu tư. Mỗi thời mỗi khác, mỗi người mỗi hoàn cảnh. Điều tôi muốn cùng bạn giữ lại từ cuộc đời cụ Bạch Thái Bưởi là một tinh thần, một thái độ sống, mà tôi nghĩ thời nào cũng quý.

Điều thứ nhất là tinh thần tự lực. Cụ không có sẵn vốn liếng, không có sẵn hậu thuẫn, mọi thứ đều phải tự mình gây dựng từ hai bàn tay trắng. Cuộc đời cụ là minh chứng rằng xuất phát điểm nghèo khó không phải là dấu chấm hết cho một giấc mơ. Quan trọng là ta có dám bắt đầu, dám học hỏi, và dám kiên trì hay không.

Điều thứ hai, và tôi nghĩ là đẹp nhất, là cụ làm giàu mà không quên cái tâm và cái gốc của mình. Cụ giàu lên, nhưng không phải bằng cách chèn ép hay bất chấp. Cụ gắn sự thành công của mình với niềm tự hào và lợi ích của cộng đồng, của dân tộc. Đó là một lối làm ăn tử tế, có nghĩa, có tình. Nó nhắc ta rằng thành công thật sự và bền vững không chỉ đo bằng số tiền kiếm được, mà còn bằng cách ta kiếm được số tiền ấy, và bằng việc ta có mang lại điều gì tốt đẹp cho những người xung quanh hay không.

Tôi nghĩ trong cuộc sống hôm nay, mỗi chúng ta đều có thể học từ cụ Bạch Thái Bưởi theo cách của riêng mình. Bạn không nhất thiết phải trở thành một doanh nhân lớn. Nhưng tinh thần tự lực, dám bắt đầu từ những điều nhỏ bé, kiên trì với con đường mình chọn, và luôn giữ một cái tâm tử tế trong mọi việc mình làm, thì ai cũng có thể mang theo. Dù bạn đang làm công việc gì, một người bán hàng nhỏ, một người làm thuê, hay một người đang nuôi một ước mơ còn dang dở, thì câu chuyện của cụ vẫn có thể là một nguồn cảm hứng ấm áp.

Hôm nay, tôi mời bạn nghĩ về một điều bạn vẫn ấp ủ nhưng còn ngần ngại vì thấy mình thiếu thốn, thiếu vốn, thiếu điều kiện, thiếu sự ủng hộ. Cụ Bạch Thái Bưởi cũng từng thiếu đủ thứ như thế. Điều cụ có, và điều bạn cũng đang có, là ý chí và đôi tay của chính mình. Đôi khi, chỉ cần dám bắt đầu một bước nhỏ với một cái tâm ngay thẳng, là ta đã đặt viên gạch đầu tiên cho một điều lớn lao rồi.