Tình Ca kể chuyện · Bài học từ những người vĩ đại

Beethoven - Khi đôi tai khép lại, âm nhạc vẫn vang lên từ trái tim

Hãy thử tưởng tượng điều này. Bạn là một nhạc sĩ. Âm nhạc là cả cuộc đời bạn, là hơi thở, là lẽ sống. Và rồi một ngày, bạn nhận ra mình đang dần mất đi thính giác. Cái thứ quý giá nhất với một người làm nhạc, là đôi tai, đang lặng lẽ rời bỏ bạn. Bạn sẽ làm gì? Buông xuôi tất cả? Hay vẫn tiếp tục sáng tạo, ngay cả khi không còn nghe được một nốt nhạc nào? Có một con người đã chọn vế thứ hai, và để lại cho nhân loại những tuyệt tác bất hủ. Hôm nay, tôi muốn kể bạn nghe về ông.

Chào bạn,

Người tôi muốn kể là Ludwig van Beethoven, một nhà soạn nhạc người Đức, sống từ năm 1770 đến năm 1827. Ông được xem là một trong những nhà soạn nhạc vĩ đại nhất mọi thời đại, người đã đưa âm nhạc cổ điển lên những tầm cao mới. Nhưng đằng sau ánh hào quang ấy là một bi kịch ít ai có thể thấu.

Khi đang ở độ tuổi chừng gần ba mươi, đúng vào lúc tài năng đang nở rộ, Beethoven bắt đầu nhận ra thính giác của mình suy giảm. Ban đầu chỉ là những âm thanh nhỏ trở nên khó nghe, là tiếng ù ù dai dẳng trong tai. Rồi dần dần, tình trạng ngày một nặng hơn. Với một người bình thường, mất thính giác đã là một nỗi đau lớn. Nhưng với một nhạc sĩ, đó gần như là một bản án tử cho sự nghiệp, cho lẽ sống của mình. Hãy thử hình dung nỗi tuyệt vọng của ông khi ấy.

Đã có lúc Beethoven rơi vào khủng hoảng sâu sắc. Trong một lá thư viết ở nơi ông tĩnh dưỡng, ông trải lòng về nỗi đau đớn, về sự cô đơn, về cả những ý nghĩ đen tối nhất khi thấy điều mình yêu quý nhất đang bị tước đoạt. Đó là một trong những giây phút tối tăm nhất của đời ông. Nhưng rồi, chính trong lá thư ấy, ông cũng viết lên một điều khiến tôi vô cùng xúc động. Ông nói rằng chính nghệ thuật, chính âm nhạc, đã níu ông ở lại. Ông cảm thấy mình không thể rời bỏ thế gian khi còn chưa tạo ra hết những tác phẩm mà ông cảm thấy mình được sinh ra để viết. Và thế là, thay vì buông xuôi, ông đã chọn ở lại, chọn tiếp tục, chọn sống và sáng tạo.

Và đây mới là điều phi thường nhất. Phần lớn những tác phẩm vĩ đại nhất của Beethoven được ông sáng tác sau khi thính giác đã suy giảm nặng nề. Đỉnh cao là bản giao hưởng số chín của ông, với phần hợp xướng mà cả thế giới ngày nay vẫn ngân nga, một bản nhạc ngợi ca niềm vui, tình anh em và hy vọng của con người. Điều khó tin là khi sáng tác nên kiệt tác ấy, Beethoven gần như đã điếc hoàn toàn. Ông không còn nghe được âm thanh bằng đôi tai nữa. Ông nghe nó bằng trí nhớ, bằng trí tưởng tượng, bằng sự rung động của nhạc cụ truyền qua cơ thể, và trên hết, bằng chính trái tim mình.

Người ta kể lại rằng trong buổi công diễn đầu tiên của bản giao hưởng ấy, khi bản nhạc kết thúc, cả khán phòng đứng dậy vỗ tay vang dội. Nhưng Beethoven, vì không nghe được, vẫn đứng quay lưng về phía khán giả. Phải có người nhẹ nhàng xoay ông lại, để ông tận mắt nhìn thấy biển người đang đứng lên hoan hô tác phẩm của mình, những tràng pháo tay mà ông không thể nghe nhưng có thể nhìn thấy. Mỗi lần nghĩ đến hình ảnh ấy, tôi lại thấy lòng mình nghẹn lại. Một con người đã biến nỗi đau lớn nhất của đời mình thành món quà đẹp đẽ nhất cho cả nhân loại.

Bài học của Beethoven, với tôi, không phải là chuyện âm nhạc. Đó là bài học về điều mà con người có thể làm được ngay cả khi cuộc đời lấy đi của ta một điều tưởng như không thể sống thiếu. Mỗi chúng ta, ở những thời điểm khác nhau, đều có thể đối diện với những mất mát của riêng mình. Một sức khỏe không còn như xưa. Một khả năng ta từng tự hào nay đã suy giảm. Một cánh cửa đóng sập lại ngay khi ta đang đứng trước nó. Trong những lúc ấy, ta dễ nghĩ rằng thế là hết, rằng mình chẳng còn làm được gì nữa.

Nhưng Beethoven nhắc ta một điều khác. Rằng nguồn sáng tạo, nguồn sống thật sự của một con người không nằm hoàn toàn ở những điều kiện bên ngoài. Đôi tai có thể khép lại, nhưng âm nhạc vẫn có thể vang lên từ bên trong. Hoàn cảnh có thể lấy đi của ta một con đường, nhưng nó không thể lấy đi ngọn lửa và ý chí trong trái tim ta, trừ khi chính ta cho phép. Và đôi khi, chính trong nghịch cảnh, con người lại tìm thấy một sức mạnh và một chiều sâu mà những ngày bình yên không bao giờ chạm tới được.

Tôi cũng muốn thưa thật với bạn rằng, điều này không có nghĩa là ta phải luôn mạnh mẽ, phải luôn vượt qua mọi thứ một mình. Ngay cả Beethoven cũng đã có những giây phút gục ngã, tuyệt vọng, đau đớn đến tận cùng. Vượt qua nghịch cảnh không phải là không bao giờ buồn, không bao giờ yếu lòng. Nó là việc, sau khi đã cho phép mình đau, ta vẫn tìm được một lý do để đứng dậy và đi tiếp. Với Beethoven, lý do ấy là âm nhạc ông còn muốn viết. Còn với bạn, lý do ấy là gì?

Hôm nay, nếu cuộc đời đang lấy đi của bạn một điều gì đó, một sức khỏe, một cơ hội, một khả năng, tôi mong hình ảnh của Beethoven sẽ ở lại bên bạn như một nguồn an ủi. Rằng ngay cả khi một cánh cửa khép lại, trong bạn vẫn còn cả một bản nhạc chưa viết xong. Và biết đâu, chính từ nơi tưởng như mất mát nhất, bạn lại tạo ra được điều đẹp đẽ nhất của đời mình.