Tình Ca kể chuyện · Bài học từ những người vĩ đại

Carl Jung - Ta không chữa lành bằng cách trốn chạy bóng tối, mà bằng cách nhìn thẳng vào nó

Mỗi chúng ta đều có một phần nào đó của chính mình mà ta không muốn nhìn vào. Một nỗi giận ta thấy xấu hổ. Một sự ghen tị ta giấu kín. Một tổn thương cũ ta cố quên đi. Ta thường nghĩ rằng cách để trở nên tốt hơn là phớt lờ những phần tối ấy, chỉ chăm chăm hướng về điều tích cực, điều sáng đẹp. Nhưng có một nhà tâm lý học lỗi lạc đã nói với chúng ta một điều ngược lại, một điều thoạt nghe có vẻ khó chịu, nhưng càng ngẫm càng thấy thấm. Hôm nay, tôi muốn cùng bạn nhẹ nhàng bước vào điều ấy.

Chào bạn,

Người tôi muốn kể là Carl Jung, một bác sĩ tâm thần và nhà tâm lý học người Thụy Sĩ, sống từ năm 1875 đến năm 1961. Ông là người đặt nền móng cho một nhánh tâm lý học gọi là tâm lý học phân tích, và để lại cho nhân loại nhiều khái niệm sâu sắc về thế giới bên trong của con người. Một trong những ý tưởng nổi tiếng nhất của ông là về cái mà ông gọi là bóng âm, hay phần bóng tối trong mỗi người.

Theo Jung, bóng âm là tập hợp tất cả những phần của bản thân mà ta chối bỏ, giấu giếm, hoặc không muốn thừa nhận. Đó có thể là sự ích kỷ, lòng đố kỵ, cơn giận dữ, nỗi sợ hãi, những ham muốn mà ta thấy không nên có. Từ nhỏ, ta được dạy rằng phải ngoan, phải tốt, phải dễ thương, nên ta dần đẩy những phần bị xem là xấu xí ấy xuống sâu trong lòng, giả vờ như chúng không tồn tại. Nhưng Jung nói rằng dù ta có chối bỏ đến đâu, những phần ấy vẫn ở đó. Và càng bị dồn nén, chúng càng âm thầm chi phối ta, bật ra trong những lúc ta không ngờ tới, qua những cơn nóng giận vô cớ, những phản ứng thái quá, những điều ta làm rồi tự hỏi sao mình lại như thế.

Và đây là câu nói của Jung mà tôi xin được nhắc thật chậm: người ta không trở nên giác ngộ bằng cách tưởng tượng ra những hình ảnh ánh sáng, mà bằng cách làm cho bóng tối trở nên ý thức. Nói cách khác, ta không chữa lành bằng cách trốn chạy phần tối của mình và chỉ tô vẽ những điều đẹp đẽ bên ngoài. Ta chữa lành bằng cách dám nhìn thẳng vào những góc khuất trong lòng, gọi tên chúng, hiểu chúng, và ôm lấy chúng như một phần của con người mình.

Tôi biết, nghe điều này có thể hơi khó chịu. Bởi ai mà chẳng muốn mình toàn những điều tốt đẹp. Nhưng bạn thử nghĩ mà xem. Khi ta giả vờ rằng mình không bao giờ giận, thì cơn giận ấy không biến mất, nó chỉ chờ dịp để bùng lên. Khi ta chối rằng mình không hề ghen tị, thì sự ghen tị ấy vẫn âm thầm gặm nhấm ta từ bên trong. Còn khi ta dám thành thật thừa nhận, à, mình đang giận, mình đang ghen, mình đang sợ, thì lạ thay, chính khoảnh khắc nhìn nhận ấy lại làm cho những cảm xúc kia dịu xuống. Bởi điều ta hiểu được thì ta mới chuyển hóa được. Điều ta cứ trốn tránh thì sẽ mãi đuổi theo ta.

Jung gọi cả hành trình ấy bằng một cái tên rất đẹp, là hành trình trở nên trọn vẹn. Ông cho rằng mục đích của một đời người không phải là trở nên hoàn hảo, không tì vết, mà là trở nên trọn vẹn, nghĩa là hòa giải được với tất cả các phần của chính mình, cả phần sáng lẫn phần tối, cả điều mình tự hào lẫn điều mình từng xấu hổ. Một con người trọn vẹn không phải là người không có bóng tối, mà là người đã làm hòa được với bóng tối của mình, để nó không còn điều khiển mình trong vô thức nữa.

Tôi thấy đây là một lời an ủi rất sâu. Bởi nó có nghĩa là bạn không cần phải hoàn hảo mới xứng đáng được bình an. Bạn không cần phải vứt bỏ hết những phần chưa đẹp của mình thì mới có thể yêu thương chính mình. Bạn chỉ cần học cách nhìn chúng một cách trung thực và dịu dàng, như nhìn một đứa trẻ đang tổn thương bên trong, để hiểu vì sao nó như vậy, và để ôm lấy nó. Chữa lành không phải là trở thành một người khác hoàn hảo hơn, mà là trở về làm bạn với toàn bộ con người thật của mình.

Tất nhiên, có những bóng tối quá nặng nề, những vết thương quá sâu mà ta không nên một mình gánh vác. Nếu bạn thấy lòng mình đang mang những điều quá lớn, những nỗi đau khiến bạn kiệt sức, thì việc tìm đến một người thân để tâm sự, hay một chuyên gia tâm lý để được đồng hành, không phải là dấu hiệu của sự yếu đuối, mà là một hành động dũng cảm và thương mình. Đôi khi, ta cần một người cùng cầm đèn soi vào những góc tối ấy với mình.

Hôm nay, tôi mời bạn thử làm một điều nhẹ nhàng. Khi một cảm xúc khó chịu nào đó nổi lên trong lòng, thay vì vội gạt nó đi hay tự trách mình, bạn hãy thử dừng lại và khẽ gọi tên nó: à, mình đang buồn, mình đang giận, mình đang lo. Chỉ cần nhìn nhận nó một cách dịu dàng như thế thôi, bạn đã đang làm đúng điều Jung nói, là đưa bóng tối ra ánh sáng của sự hiểu biết. Và bạn sẽ thấy, khi được nhìn thấy và thừa nhận, những cảm xúc ấy thường tự nó nhẹ đi.