Tình Ca kể chuyện · Bài học từ những người vĩ đại

Thomas Edison - Tôi không thất bại, tôi chỉ tìm ra những cách chưa hiệu quả

Hãy thử tưởng tượng bạn làm một việc gì đó, và thất bại. Rồi bạn làm lại, lại thất bại. Một trăm lần. Một ngàn lần. Đến lần thứ một ngàn lẻ một, bạn vẫn chưa thành công. Liệu bạn còn đủ sức để tiếp tục không? Có một người đã đi qua hàng ngàn lần thất bại như thế, để cuối cùng thắp sáng cả thế giới theo đúng nghĩa đen. Và điều phi thường nhất ở ông không phải là bóng đèn, mà là cách ông nhìn vào chính những lần thất bại của mình. Hôm nay, tôi muốn kể bạn nghe về điều đó.

Chào bạn,

Người tôi muốn kể là Thomas Edison, nhà phát minh người Mỹ, sống từ năm 1847 đến năm 1931. Trong suốt cuộc đời mình, ông để lại hơn một ngàn bằng sáng chế, trong đó có những phát minh đã thay đổi cả nhân loại, như máy hát và bóng đèn điện. Nhưng tôi xin kể bạn nghe một điều ít người nhắc tới. Thuở nhỏ, Edison từng bị thầy giáo cho là chậm chạp, khó dạy. Ông gần như không được học hành bài bản ở trường, mà chủ yếu được mẹ kèm cặp ở nhà. Một cậu bé bị xem là kém cỏi ấy, về sau lại trở thành một trong những nhà phát minh vĩ đại nhất lịch sử.

Câu chuyện mà tôi yêu thích nhất là hành trình ông tạo ra bóng đèn điện thắp sáng được lâu bền. Để tìm ra vật liệu phù hợp làm sợi dây tóc trong bóng đèn, Edison cùng cộng sự đã thử đi thử lại hàng ngàn vật liệu khác nhau. Hết lần này đến lần khác, vật liệu cháy rụi, đèn tắt ngúm. Người ta kể lại rằng khi được hỏi về vô số lần thất bại ấy, Edison đã trả lời bằng một câu mà đến nay vẫn truyền cảm hứng cho biết bao người. Theo ghi chép, ông nói đại ý: tôi không hề thất bại, tôi chỉ tìm ra hàng ngàn cách không hiệu quả mà thôi.

Tôi xin được kể cho thật rõ ràng. Câu nói nổi tiếng nhất thường được gắn với ông là "tôi đã tìm ra mười ngàn cách không hiệu quả", thật ra là một phiên bản được kể lại và làm tròn theo thời gian. Bản ghi chép gốc về tinh thần ấy chỉ nói rằng ông đã biết được vài ngàn thứ không dùng được. Nhưng dù con số là bao nhiêu, thì cái thái độ ẩn sau câu nói ấy mới là điều quý giá. Và thái độ ấy thì hoàn toàn có thật, được thể hiện qua cả cuộc đời ông.

Bạn hãy ngẫm về cách Edison gọi tên những lần thử không thành. Ông không gọi đó là thất bại. Ông gọi đó là việc tìm ra một cách không hiệu quả. Chỉ một thay đổi nhỏ trong cách gọi thôi, mà thay đổi tất cả. Với người bỏ cuộc, mỗi lần vấp ngã là một bằng chứng cho thấy mình không đủ khả năng. Còn với Edison, mỗi lần vấp ngã là một bước tiến, vì ông vừa loại bỏ được một con đường sai, và như thế là ông đang đến gần hơn với con đường đúng. Cùng một sự việc, nhưng hai cách nhìn khác nhau dẫn tới hai số phận khác hẳn nhau.

Edison còn để lại một câu nói nữa mà ông đã đích thân xác nhận là của mình. Ông nói rằng thiên tài là một phần trăm cảm hứng và chín mươi chín phần trăm mồ hôi. Hãy nghe lại tỷ lệ ấy. Chín mươi chín phần trăm. Nghĩa là gần như tất cả những gì làm nên một con người phi thường không phải là tài năng trời cho, mà là sự cần cù, bền bỉ, lăn lộn mỗi ngày. Chúng ta thường nhìn những người thành công và nghĩ rằng họ may mắn, họ thông minh sẵn, họ có năng khiếu. Nhưng đằng sau hầu hết những ánh hào quang ấy là vô số những đêm dài lặng lẽ, những lần làm đi làm lại, những giọt mồ hôi mà không ai nhìn thấy.

Tôi nghĩ bài học của Edison thật sự gần gũi với mỗi chúng ta. Bởi ai trong đời mà chẳng từng thất bại. Một công việc không thành. Một dự định dang dở. Một điều ta cố gắng mãi mà vẫn chưa đâu vào đâu. Trong những lúc ấy, điều quyết định ta đi tiếp hay dừng lại thường không phải là chuyện ta giỏi đến đâu, mà là cách ta diễn giải sự thất bại của mình. Nếu ta xem nó là dấu chấm hết, ta sẽ dừng. Nhưng nếu ta học theo Edison, xem nó chỉ là một cách chưa hiệu quả vừa được loại bỏ, thì ta sẽ còn đủ can đảm để thử thêm một lần nữa. Và đôi khi, thành công chỉ nằm ở ngay lần thử tiếp theo mà ta suýt nữa đã bỏ lỡ.

Tôi không nói rằng cứ cố mãi một cách là khôn ngoan. Edison không lặp lại y nguyên cái sai; mỗi lần ông đều học được một điều và điều chỉnh. Bền bỉ thật sự không phải là cố chấp, mà là kiên trì với mục tiêu trong khi linh hoạt với cách làm. Giữ vững điều mình muốn đến, nhưng sẵn lòng đổi con đường khi một lối đã không đi được.

Hôm nay, nếu bạn đang đứng trước một điều mình đã thử mà chưa thành, tôi mong bạn thử nhìn nó bằng đôi mắt của Edison. Đây không phải là thất bại của bạn. Đây chỉ là một cách chưa hiệu quả, và bạn vừa biết thêm được một điều để lần sau làm khác đi. Mỗi lần như thế, bạn không lùi lại, bạn đang tiến tới, dù bước chân có thể chưa nhìn thấy được kết quả.