Tình Ca kể chuyện · Bài học từ những người vĩ đại

Nelson Mandela - Tha thứ là cách trả tự do cho chính mình

Hãy thử hình dung bạn bị giam giữ suốt hai mươi bảy năm. Hai mươi bảy năm sau song sắt, xa gia đình, xa con cái, làm việc khổ sai dưới nắng cháy. Khi bước ra khỏi cánh cổng nhà tù, trong lòng bạn sẽ là gì? Với nhiều người, có lẽ là hận thù. Nhưng có một người, ngay trong giây phút bước ra ánh sáng tự do, đã chọn để lại tất cả cay đắng phía sau lưng. Và chính lựa chọn ấy đã không chỉ giải phóng ông, mà còn giúp hàn gắn cả một dân tộc.

Chào bạn,

Người tôi muốn kể hôm nay là Nelson Mandela, sinh năm 1918 tại Nam Phi. Ông sống trong một đất nước khi ấy bị chia rẽ sâu sắc bởi chế độ phân biệt chủng tộc, nơi con người bị đối xử khác nhau chỉ vì màu da. Mandela đã đứng lên đấu tranh cho sự bình đẳng, và vì điều đó, ông bị kết án tù. Ông ngồi tù tổng cộng hai mươi bảy năm, phần lớn trên một hòn đảo đá giữa biển, trong một xà lim chật hẹp, lao động cực nhọc trong hầm đá vôi đến mức đôi mắt bị tổn thương vì ánh nắng chói.

Hai mươi bảy năm là một quãng đời. Đủ dài để một con người trở nên chai sạn, cay nghiệt, đầy oán hận. Nếu là ta, có lẽ ta cũng sẽ thấy mình có quyền được hận thù. Nhưng điều phi thường ở Mandela là ngay cả trong những năm tháng tăm tối ấy, ông vẫn lặng lẽ nuôi dưỡng một điều khác trong lòng. Ông học ngôn ngữ của những người canh giữ mình, tìm hiểu văn hóa của họ, đối thoại với họ như những con người. Ông hiểu rằng nếu cứ ôm lấy thù hận, thì người khổ nhất, người bị giam cầm lâu nhất, chính là bản thân ông.

Và rồi đến ngày ông được trả tự do. Sau này, khi nhớ lại khoảnh khắc bước qua cánh cổng nhà tù, Mandela đã nói một câu mà tôi xin được nhắc thật chậm: khi tôi bước ra cánh cửa hướng tới cổng dẫn đến tự do, tôi biết rằng nếu mình không để lại nỗi cay đắng và hận thù phía sau, thì tôi vẫn sẽ còn ở trong tù. Hãy ngẫm về điều đó. Ông nói rằng nếu ông mang theo hận thù ra khỏi nhà tù, thì dù thân thể được tự do, tâm hồn ông vẫn còn bị giam cầm. Tha thứ, với ông, không phải là món quà ban cho kẻ đã làm khổ mình. Tha thứ là cách ông tự cởi trói cho chính mình.

Điều khiến tôi cảm phục hơn nữa là Mandela không dừng ở việc tha thứ trong lòng. Khi trở thành vị tổng thống da màu đầu tiên của Nam Phi, ông có trong tay quyền lực để trả đũa, để trừng phạt những người từng áp bức. Nhưng ông đã chọn con đường hòa giải. Ông cùng những người cộng sự lập nên một tiến trình để cả dân tộc nói ra sự thật về quá khứ đau thương, không phải để trả thù, mà để hiểu, để chữa lành, và để cùng nhau bước tiếp. Ông mời chính những người từng là đối thủ ngồi vào bàn, cùng xây dựng một đất nước mới. Nhờ tấm lòng ấy, Nam Phi đã tránh được một cuộc trả thù đẫm máu mà nhiều người từng lo sợ.

Tôi kể câu chuyện này không phải để nói rằng tha thứ là điều dễ dàng. Nó là một trong những điều khó nhất mà một con người có thể làm. Khi ai đó làm ta tổn thương sâu sắc, nỗi đau ấy là có thật, và ta có quyền đau. Tha thứ không có nghĩa là giả vờ rằng vết thương chưa từng xảy ra, cũng không có nghĩa là điều sai trở thành điều đúng. Tha thứ, như Mandela cho ta thấy, là một quyết định bạn làm cho chính mình. Là khoảnh khắc bạn nói: tôi sẽ không để chuyện này tiếp tục giam cầm trái tim tôi thêm một ngày nào nữa.

Bạn biết không, mỗi chúng ta đều đang mang theo một vài "nhà tù" vô hình như thế. Một lời nói năm xưa vẫn còn làm ta nhói. Một người đã đi qua đời ta và để lại vết xước. Một điều bất công ta chưa nguôi ngoai. Và đôi khi, người đã gây ra chuyện ấy thậm chí đã quên, đã sống tiếp vui vẻ, trong khi ta thì vẫn ở lại, ngày ngày ôm lấy nỗi đau và tự mình chịu giam. Hận thù giống như nắm chặt một hòn than nóng để định ném vào người khác; cuối cùng, người bị bỏng trước tiên lại là chính mình.

Vậy nên hôm nay, tôi muốn nhẹ nhàng mời bạn nghĩ về một điều, một người, mà bạn vẫn còn đang giữ trong lòng. Không phải để ép mình phải lập tức tha thứ, bởi chữa lành cần thời gian và không ai có quyền giục bạn. Chỉ là, bạn thử tự hỏi: nỗi oán này đang giam giữ ai nhiều hơn? Và liệu đã đến lúc, vì sự bình an của chính mình, bạn có thể bắt đầu đặt nó xuống chưa?

Mandela từng nói rằng mọi việc luôn có vẻ là không thể, cho đến khi nó được hoàn thành. Tha thứ cũng vậy. Nó có thể nghe như điều không thể, cho đến ngày bạn nhẹ nhàng bước qua được nó, và nhận ra cánh cổng tự do thật ra đã luôn ở trong tay mình.