Tình Ca kể chuyện · Thơ Xưa Vương Đọc

Thu Vịnh: Trời Thu Xanh Ngắt Mấy Tầng Cao

Trời thu xanh ngắt mấy tầng cao,

Song thưa để mặc bóng trăng vào.

Một tiếng trên không ngỗng nước nào?

Có những buổi chiều thu trời cao tới mức mình ngước lên mà thấy lòng mình cũng rộng ra, rồi tự nhiên lại thấy nhớ một điều gì đó không gọi được tên. Hơn một trăm năm trước, ở một làng quê đồng chiêm Bắc Bộ, có một ông cụ cũng ngồi ngước nhìn trời thu như vậy và viết nên bài Thu Vịnh, một trong ba bài thơ thu được người Việt thuộc lòng qua bao nhiêu thế hệ. Ông cụ đó là nhà thơ Nguyễn Khuyến, người làng Yên Đổ, Hà Nam, người đã đỗ đầu cả ba kỳ thi Hương, thi Hội, thi Đình, nên người đời kính trọng gọi là cụ Tam nguyên Yên Đổ. Làm quan được ít năm thì cụ xin về lại quê nhà, sống giữa ao làng, lũy tre, và những buổi thu như thế này.

Trời thu xanh ngắt mấy tầng cao,

Cần trúc lơ phơ gió hắt hiu.

Câu thơ đầu mở ra cả một bầu trời, xanh ngắt, cao tới mấy tầng, mình đọc lên là thấy như phải ngửa cổ ra mới nhìn hết. Rồi cụ kéo mắt mình về một cần trúc lơ phơ trước ngõ, gió chỉ hắt hiu thôi, nhẹ tới mức phải đứng thật yên mới nghe được, như một ông cụ ngồi lặng lẽ trước hiên nhà mà nghe từng hơi gió.

Nước biếc trông như tầng khói phủ,

Song thưa để mặc bóng trăng vào.

Mặt ao xanh biếc mà buổi chiều có làn sương mỏng như khói phủ lên, rồi khi trăng lên thì cụ để cửa sổ mở, mặc cho ánh trăng tự bước vào nhà. Chữ để mặc nghe hiền lắm, cụ không đi tìm trăng, cụ chỉ mở cửa ra, trăng tới thì đón, như người đã sống qua nhiều được mất nên không còn muốn níu kéo điều gì.

Mấy chùm trước giậu hoa năm ngoái,

Một tiếng trên không ngỗng nước nào?

Mấy chùm hoa trước giậu vẫn là hoa của năm ngoái, hoa thì vẫn vậy mà người ngắm hoa đã khác đi một năm, tóc bạc thêm, lòng nặng thêm. Rồi một tiếng ngỗng kêu trên không, cụ hỏi ngỗng nước nào, một câu hỏi nhỏ thôi mà nghe như hỏi chính mình, đang ở đâu, đã đi qua những gì, và còn bao nhiêu mùa thu nữa để ngồi nghe tiếng ngỗng bay ngang.

Nhân hứng cũng vừa toan cất bút,

Nghĩ ra lại thẹn với ông Đào.

Cảnh đẹp quá, cụ cũng muốn cầm bút làm thơ, nhưng nghĩ lại thì thấy thẹn với ông Đào, tức Đào Uyên Minh, một nhà thơ xưa bên Trung Hoa đã bỏ quan về quê trồng cúc, sống thanh thản giữa ruộng vườn. Cụ thẹn vì thấy mình chưa thanh thản được như vậy, lòng vẫn còn vướng nhiều điều. Một người đỗ đạt cao như vậy mà biết thẹn, biết tự nhìn lại mình, chính cái chữ thẹn đó làm cho bài thơ đẹp thêm và làm cho mình thương cụ nhiều hơn.

Mình nghĩ ai sống tới một tuổi nào đó cũng có những buổi chiều như cụ, ngồi nhìn trời cao, nhìn hoa năm ngoái, nghe một tiếng chim xa, rồi tự hỏi lòng mình đã thật sự yên chưa. Không cần trả lời ngay đâu bạn, chỉ cần dám hỏi là mình đã bắt đầu sống chậm lại rồi.

Mình đọc lại cả bài thơ, chậm thôi nghen:

Trời thu xanh ngắt mấy tầng cao,

Cần trúc lơ phơ gió hắt hiu.

Nước biếc trông như tầng khói phủ,

Song thưa để mặc bóng trăng vào.

Mấy chùm trước giậu hoa năm ngoái,

Một tiếng trên không ngỗng nước nào?

Nhân hứng cũng vừa toan cất bút,

Nghĩ ra lại thẹn với ông Đào.

Chúc bạn mùa thu này có một buổi chiều để ngồi yên, mở cửa sổ ra cho trăng vào, nghe gió hắt hiu qua cần trúc, và thấy lòng mình nhẹ hơn một chút. Mong cho bạn sống mỗi ngày sao cho tới lúc nhìn lại, mình không phải thẹn với ai, và cũng không thẹn với chính mình.