Tình Ca kể chuyện · Thơ Xưa Vương Đọc

Chiều Hôm Nhớ Nhà: Lấy Ai Mà Kể Nỗi Hàn Ôn

Trời chiều bảng lảng bóng hoàng hôn,

Kẻ chốn Chương Đài, người lữ thứ,

Lấy ai mà kể nỗi hàn ôn?

Có những buổi chiều mình đứng ở một nơi xa, nắng tắt dần sau mái nhà người lạ, và tự nhiên thấy nhớ nhà tới thắt lòng mà không biết nói cùng ai. Gần hai trăm năm trước, có một người phụ nữ cũng đứng trong một buổi chiều như vậy, rồi để lại tám câu thơ mà tới bây giờ những người đi xa vẫn đọc thầm cho mình nghe. Người đó là nữ sĩ Bà Huyện Thanh Quan, tên thật là Nguyễn Thị Hinh, người làng Nghi Tàm bên Hồ Tây, vì chồng bà làm tri huyện Thanh Quan nên người đời kính trọng gọi bà như vậy. Bà từng được vời vào kinh đô Huế dạy học trong cung, xa Hồ Tây, xa chồng con, xa cả giọng nói quen, nên những buổi chiều ở kinh thành chắc là dài lắm.

Trời chiều bảng lảng bóng hoàng hôn,

Tiếng ốc xa đưa vẳng trống dồn.

Chữ bảng lảng nghe như khói, như sương, cái nắng không chịu tắt hẳn mà cứ lơ lửng ở cuối trời, giống như nỗi nhớ cứ lửng lơ trong lòng người không chịu đi. Rồi tiếng tù và ở đâu xa vọng lại, tiếng trống chiều dồn dập, mà tiếng nào cũng là tiếng gọi người ta về nhà, chỉ có người đang nghe là không về được.

Gác mái, ngư ông về viễn phố,

Gõ sừng, mục tử lại cô thôn.

Ông chài gác mái chèo quay thuyền về bến, chú bé chăn trâu gõ sừng trâu đi về xóm nhỏ, ai cũng có một chỗ để về khi chiều xuống. Bà đứng đó nhìn từng người về nhà, và mỗi người đi ngang qua là một lần lòng bà nhói lên. Cả đoạn thơ không có một chữ nhớ nào, vậy mà chỉ cần nhìn người khác được về là mình hiểu bà nhớ nhà tới cỡ nào.

Ngàn mai gió cuốn chim bay mỏi,

Dặm liễu sương sa khách bước dồn.

Con chim bay mỏi cánh vẫn ráng tìm về tổ, người khách đi đường thấy sương xuống thì bước vội hơn, vì chim còn có tổ, khách còn có quán trọ đợi phía trước. Còn bà, bước đi đâu cũng vẫn là đất lạ, nên hai chữ bước dồn nghe như tiếng tim mình đập vội trong một buổi chiều không có ai chờ.

Kẻ chốn Chương Đài, người lữ thứ,

Lấy ai mà kể nỗi hàn ôn?

Chương Đài là chữ người xưa dùng để chỉ nơi người thương đang ngồi đợi, người ở nhà một nơi, người đi xa một nẻo. Hàn ôn là lạnh với ấm, là mấy câu hỏi han rất thường như ăn cơm chưa, trời có lạnh không, đêm qua ngủ có ngon không. Cả bài thơ dồn hết vào câu cuối này, bà không nhớ chuyện gì to tát, bà chỉ thèm có một người để hỏi mình một câu lạnh ấm, mà quanh mình không còn ai để hỏi.

Mình nghĩ tới những người con đi làm ăn xa, những người mẹ lên thành phố giữ cháu, những người nằm viện một mình, buổi chiều của họ chắc cũng bảng lảng như vậy, và điều họ cần nhiều khi chỉ là một tin nhắn, một cuộc gọi, một câu hỏi han thôi.

Mình đọc lại cả bài thơ, chậm thôi nghen:

Trời chiều bảng lảng bóng hoàng hôn,

Tiếng ốc xa đưa vẳng trống dồn.

Gác mái, ngư ông về viễn phố,

Gõ sừng, mục tử lại cô thôn.

Ngàn mai gió cuốn chim bay mỏi,

Dặm liễu sương sa khách bước dồn.

Kẻ chốn Chương Đài, người lữ thứ,

Lấy ai mà kể nỗi hàn ôn?

Chiều nay, nếu bạn còn có người để hỏi một câu lạnh ấm, thì gọi cho họ đi, đừng đợi tới mai. Còn nếu bạn đang là người ở xa, mong cho bạn chiều nào cũng có một tin nhắn từ nhà, một giọng nói quen, để thấy mình không đứng một mình giữa hoàng hôn. Chúc bạn một buổi chiều thật bình an.