Tình Ca kể chuyện · Thơ Xưa Vương Đọc

Ao Thu Lạnh Lẽo Nước Trong Veo: Mùa Thu Làng Quê Trong Thơ Nguyễn Khuyến

Bạn có nhớ một buổi chiều thu ở quê không? Ao nước trong, mấy chiếc lá vàng rơi, gió hiu hiu, không có tiếng xe, không có tiếng điện thoại. Hôm nay mình đọc với bạn một bài thơ vẽ lại đúng cái buổi chiều đó, một bài mà nhiều người gọi là bức tranh mùa thu đẹp nhất của làng quê Bắc Bộ: bài Thu điếu, tức là Câu cá mùa thu, của cụ Nguyễn Khuyến.

Lần trước mình đã đọc với bạn bài Bạn đến chơi nhà, cũng của cụ Nguyễn Khuyến, vị Tam nguyên Yên Đổ ở Hà Nam. Những năm về sống ở quê, cụ viết ba bài thơ thu nổi tiếng: Thu điếu, Thu vịnh và Thu ẩm. Thu điếu là bài người ta thuộc nhiều nhất.

Mình đọc nguyên văn bài thơ nghen:

Ao thu lạnh lẽo nước trong veo,

Một chiếc thuyền câu bé tẻo teo.

Sóng biếc theo làn hơi gợn tí,

Lá vàng trước gió khẽ đưa vèo.

Tầng mây lơ lửng trời xanh ngắt,

Ngõ trúc quanh co khách vắng teo.

Tựa gối, buông cần lâu chẳng được,

Cá đâu đớp động dưới chân bèo.

Hai câu đầu như một tấm ảnh chụp: Ao thu lạnh lẽo nước trong veo, một chiếc thuyền câu bé tẻo teo. Ao nhà quê vốn nhỏ, chiếc thuyền câu lại càng nhỏ. Cụ dùng chữ bé tẻo teo nghe vừa dễ thương vừa hiu quạnh. Nước trong veo, nhìn thấu tới đáy.

Rồi tới những chuyển động rất khẽ: sóng biếc theo làn hơi gợn tí, lá vàng trước gió khẽ đưa vèo. Sóng chỉ gợn tí thôi, lá chỉ khẽ đưa. Không có gì ồn ào. Phải lòng yên lắm mới nhìn thấy những chuyển động nhỏ như vậy.

Ngẩng lên thì thấy tầng mây lơ lửng, trời xanh ngắt. Nhìn quanh thì ngõ trúc quanh co, khách vắng teo. Cả bài có mấy chữ teo, tẻo teo, vắng teo, nghe như tiếng thì thầm, làm cho không gian càng vắng lặng.

Hai câu cuối mới thấy người câu cá: tựa gối, buông cần lâu chẳng được, cá đâu đớp động dưới chân bèo. Ngồi câu mà chẳng thấy cá. Có tiếng động nhẹ dưới đám bèo, tưởng cá đớp mồi, mà chắc gì là cá. Nhiều người hiểu rằng cụ ngồi câu cá mà lòng thì để ở chỗ khác, đang nghĩ ngợi chuyện đời, chuyện người. Câu cá chỉ là cái cớ để ngồi yên với trời đất.

Mình thích bài này vì nó dạy mình cách nhìn chậm. Người thời nay ít khi ngồi yên đủ lâu để thấy lá vàng khẽ đưa hay sóng gợn tí. Đọc Thu điếu, mình như được ai đó kéo tay ngồi xuống bên bờ ao, thở chậm lại.

Chiều nay nếu có dịp, bạn thử ngồi yên bên cửa sổ hay ngoài hiên mười phút. Không làm gì cả. Chỉ nhìn chiếc lá, nhìn mây, nghe gió. Có khi bạn sẽ thấy mùa thu của cụ Nguyễn Khuyến ở ngay trước nhà mình.

Mình đọc lại bài thơ một lần nữa, chậm thôi, để bạn nghe cho thấm: