Tình Ca kể chuyện · Thơ Xưa Vương Đọc

Sao Anh Không Về Chơi Thôn Vĩ: Bài Thơ Xứ Huế Của Hàn Mặc Tử

Có những câu thơ chỉ cần nghe câu đầu là cả một vùng đất hiện ra trước mắt. Sao anh không về chơi thôn Vĩ. Nghe tới là thấy Huế, thấy sông Hương, thấy hàng cau trong nắng sớm. Hôm nay mình đọc với bạn bài Đây thôn Vĩ Dạ của nhà thơ Hàn Mặc Tử.

Hàn Mặc Tử tên thật là Nguyễn Trọng Trí, sinh năm 1912 ở Quảng Bình, lớn lên và sống nhiều năm ở Quy Nhơn. Ông làm thơ từ rất trẻ, là một trong những giọng thơ lạ và đẹp nhất của phong trào Thơ mới. Đời ông rất ngắn. Ông mắc bệnh nặng, phải sống xa mọi người, và mất năm 1940, khi mới hai mươi tám tuổi, ở Quy Hòa, Quy Nhơn. Bài Đây thôn Vĩ Dạ được viết năm 1938, trong những năm ông đang chống chọi với bệnh tật. Người ta thường kể rằng bài thơ ra đời sau khi ông nhận được một tấm bưu ảnh gửi từ Huế, có lời hỏi thăm của một người quen cũ.

Mình đọc nguyên văn bài thơ nghen:

Sao anh không về chơi thôn Vĩ?

Nhìn nắng hàng cau nắng mới lên.

Vườn ai mướt quá, xanh như ngọc,

Lá trúc che ngang mặt chữ điền.

Gió theo lối gió, mây đường mây,

Dòng nước buồn thiu, hoa bắp lay...

Thuyền ai đậu bến sông trăng đó,

Có chở trăng về kịp tối nay?

Mơ khách đường xa, khách đường xa,

Áo em trắng quá nhìn không ra...

Ở đây sương khói mờ nhân ảnh,

Ai biết tình ai có đậm đà?

Khổ đầu mở ra bằng một câu hỏi, như lời trách nhẹ, lời mời gọi: sao anh không về chơi thôn Vĩ? Vĩ Dạ là một làng nhỏ bên bờ sông Hương ở Huế, nổi tiếng với những khu vườn xanh. Rồi ông vẽ ra cảnh: nắng hàng cau nắng mới lên, nắng đầu ngày chiếu trên những thân cau cao nhất vườn. Vườn ai mướt quá, xanh như ngọc. Và thấp thoáng sau lá trúc là một khuôn mặt chữ điền, khuôn mặt hiền hậu của người xứ Huế.

Khổ thứ hai chợt buồn hẳn. Gió theo lối gió, mây đường mây, gió với mây vốn đi cùng nhau, mà ở đây lại chia lìa, mỗi thứ một ngả. Dòng nước buồn thiu, hoa bắp lay. Rồi một câu hỏi đẹp tới lạ: thuyền ai đậu bến sông trăng đó, có chở trăng về kịp tối nay? Sông Hương thành sông trăng. Người thi sĩ mong có con thuyền chở trăng về cho mình, mà lo không kịp. Chữ kịp nghe thương lắm, như người biết thời gian của mình không còn nhiều.

Khổ cuối như một giấc mơ: mơ khách đường xa, khách đường xa. Áo em trắng quá nhìn không ra. Sương khói làm mờ cả bóng người. Và câu kết bỏ lửng: ai biết tình ai có đậm đà? Không biết là hỏi người, hay hỏi chính mình.

Mình nghĩ cái đẹp của bài thơ là ở chỗ nó đi từ cái tươi sáng sang cái mơ hồ. Mở đầu là nắng mới, vườn xanh, khuôn mặt hiền. Rồi tới gió mây chia lìa, dòng sông trăng. Rồi tới sương khói, bóng người mờ nhạt. Như một người đang đứng xa nhìn về một nơi rất thương mà không thể tới gần. Đọc lên vừa đẹp vừa buồn, mà buồn rất dịu dàng.

Thử hình dung một bà cụ người Huế, đi xa quê đã mấy chục năm, sống ở một thành phố khác. Một tối cháu nội đọc bài thơ này cho bà nghe. Tới câu nắng hàng cau nắng mới lên, bà rưng rưng, kể về khu vườn nhà ngoại ở bên sông, về hàng cau, về những buổi sáng nghe tiếng mái chèo. Bài thơ như mở ra một cánh cửa về quê.

Nếu bạn còn có một nơi để nhớ, một người để hỏi thăm, đừng đợi lâu quá. Một tấm bưu ảnh, một cuộc gọi, một lời mời về chơi, có khi làm ấm cả một đời người, như tấm thiệp từ Huế năm nào đã làm nên một bài thơ.

Mình đọc lại bài thơ một lần nữa, chậm thôi, để bạn nghe cho thấm: