Tình Ca kể chuyện · Thơ Xưa Vương Đọc

Bác Đến Chơi Đây, Ta Với Ta: Bài Thơ Tình Bạn Của Nguyễn Khuyến

Bạn có người bạn nào mà lâu lâu gặp lại, chẳng cần đãi đằng gì, chỉ ngồi với nhau ly trà là đủ vui không? Tới một tuổi nào đó, mình mới thấy những người bạn như vậy quý biết bao nhiêu. Hôm nay mình đọc với bạn một bài thơ về tình bạn mà có lẽ người Việt nào cũng học qua: bài Bạn đến chơi nhà của cụ Nguyễn Khuyến.

Nguyễn Khuyến sinh năm 1835, mất năm 1909, quê làng Yên Đổ, nay thuộc tỉnh Hà Nam. Ông học rất giỏi, đỗ đầu cả ba kỳ thi Hương, thi Hội, thi Đình, nên người đời gọi là Tam nguyên Yên Đổ. Ông làm quan một thời gian rồi xin về quê sống những năm cuối đời, làm thơ về làng quê, về ao cá, về mùa thu, về bạn bè. Thơ ông giản dị, hóm hỉnh mà sâu lắng.

Mình đọc nguyên văn bài thơ nghen:

Đã bấy lâu nay, bác tới nhà,

Trẻ thời đi vắng, chợ thời xa.

Ao sâu nước cả, khôn chài cá,

Vườn rộng rào thưa, khó đuổi gà.

Cải chửa ra cây, cà mới nụ,

Bầu vừa rụng rốn, mướp đương hoa.

Đầu trò tiếp khách, trầu không có,

Bác đến chơi đây, ta với ta.

Câu đầu như một tiếng reo: Đã bấy lâu nay, bác tới nhà. Lâu lắm rồi mới gặp, mừng quá, gọi bạn là bác, nghe thân mật mà kính trọng. Rồi ngay sau đó, cụ bắt đầu kể cái khó của mình, kể một cách rất vui.

Muốn đãi bạn một bữa thì: trẻ thời đi vắng, không có ai sai đi mua; chợ thời xa, đi chợ không kịp. Ao sâu nước cả, khôn chài cá; chữ khôn ở đây nghĩa là khó, ao sâu quá, nước đầy quá, khó bắt cá. Vườn rộng rào thưa, khó đuổi gà; muốn làm thịt con gà mà gà chạy khắp vườn, đuổi không kịp.

Hai câu tiếp càng dí dỏm: Cải chửa ra cây, cà mới nụ; bầu vừa rụng rốn, mướp đương hoa. Rau thì có đó, mà cái nào cũng còn non, chưa ăn được. Cải chưa lớn, cà mới có nụ, bầu vừa rụng cái hoa ở đầu trái, mướp còn đang trổ bông. Nghe như cụ đang dẫn bạn đi một vòng vườn nhà, chỉ trỏ từng luống rau, vừa đi vừa cười.

Rồi tới câu: Đầu trò tiếp khách, trầu không có. Ngày xưa khách tới nhà, miếng trầu là đầu câu chuyện. Vậy mà tới miếng trầu cũng không có. Tưởng như cụ sắp xin lỗi bạn. Nhưng câu cuối lật ngược tất cả: Bác đến chơi đây, ta với ta.

Ta với ta. Chỉ ba chữ mà ấm cả bài thơ. Không cá, không gà, không trầu, chẳng có gì hết, nhưng có bác, có tôi, có hai người bạn già ngồi với nhau. Vậy là đủ. Bảy câu đầu kể cái không có, câu cuối nói cái có quý nhất. Tình bạn thật không cần mâm cao cỗ đầy.

Thử hình dung hai ông bạn học cũ, mấy chục năm mới gặp lại. Một ông giờ khá giả, một ông sống đơn sơ ở quê. Ông ở quê lo lắm, không biết đãi bạn món gì. Rốt cuộc chỉ có bình trà, dĩa đậu phộng rang. Hai ông ngồi ngoài hiên tới khuya, kể chuyện hồi đi học, cười tới chảy nước mắt. Lúc về, ông khá giả nói: lâu lắm rồi tui mới vui vậy.

Tuần này, nếu có người bạn cũ nào lâu rồi chưa gặp, bạn thử gọi điện rủ họ ghé nhà, hay hẹn nhau ra quán cà phê. Đừng lo đãi gì. Bài thơ của cụ Tam nguyên đã dạy mình rồi: ta với ta, là đủ.

Mình đọc lại bài thơ một lần nữa, chậm thôi, để bạn nghe cho thấm: