Tình Ca kể chuyện · Thơ Xưa Vương Đọc

Quanh Năm Buôn Bán Ở Mom Sông: Bài Thơ Tú Xương Viết Tặng Vợ

Có những bài thơ học từ hồi lớp mười một, mấy chục năm sau đọc lại mới thấy thấm. Hồi đi học mình chỉ biết học thuộc cho kịp bài kiểm tra. Giờ có vợ có chồng, có con cái, đọc lại mới hiểu người viết thương vợ tới mức nào. Hôm nay mình đọc với bạn bài Thương vợ của nhà thơ Tú Xương.

Tú Xương tên thật là Trần Tế Xương, sinh năm 1870, mất năm 1907, người Nam Định. Ông đi thi nhiều lần mà chỉ đỗ được tú tài, nên người ta quen gọi là ông Tú. Cả đời ông không làm quan, nhà nghèo, mọi chuyện cơm áo trong nhà gần như dựa hết vào đôi vai của bà Tú. Ông mất năm ba mươi bảy tuổi, để lại nhiều bài thơ vừa cười cợt cái đời, vừa thương người rất thật.

Mình đọc nguyên văn bài thơ nghen:

Quanh năm buôn bán ở mom sông,

Nuôi đủ năm con với một chồng.

Lặn lội thân cò khi quãng vắng,

Eo sèo mặt nước buổi đò đông.

Một duyên hai nợ, âu đành phận,

Năm nắng mười mưa, dám quản công.

Cha mẹ thói đời ăn ở bạc!

Có chồng hờ hững cũng như không!

Câu đầu: Quanh năm buôn bán ở mom sông. Mom sông là chỗ đất nhô ra ở bờ sông, chỗ chênh vênh, chẳng yên ổn gì. Quanh năm, tức là không nghỉ ngày nào, mưa cũng như nắng. Câu thứ hai mới thật là thấm: Nuôi đủ năm con với một chồng. Ông Tú tự đếm mình vào chung với lũ con, như một miệng ăn nữa mà vợ phải nuôi. Ông nói vui mà nghe ra thương, nghe ra cả chút xấu hổ của người chồng.

Hai câu tiếp: Lặn lội thân cò khi quãng vắng, eo sèo mặt nước buổi đò đông. Hình ảnh con cò lặn lội vốn quen trong ca dao, ông mượn để nói về vợ mình, một thân một mình đi qua những quãng đường vắng. Còn eo sèo là cảnh chen chúc, kì kèo, cãi cọ lúc đò đông người. Một người đàn bà nhỏ bé, sớm khuya một mình, chen giữa chợ đời để kiếm từng đồng.

Hai câu năm và sáu: Một duyên hai nợ, âu đành phận; năm nắng mười mưa, dám quản công. Duyên thì chỉ có một, mà nợ thì gấp đôi. Nắng mưa thì gấp năm, gấp mười. Vậy mà bà Tú không than, không kể công. Ông Tú viết thay lòng vợ, cũng là để nói: tôi thấy hết đó, tôi biết hết đó.

Và hai câu cuối, ông quay ra tự mắng mình: Cha mẹ thói đời ăn ở bạc, có chồng hờ hững cũng như không. Người ta làm thơ hay khen mình, còn ông Tú thì tự nhận mình là người chồng hờ hững, có cũng như không. Mình nghĩ cả bài thơ đẹp nhất ở chỗ đó: một người đàn ông dám nói thật về mình, dám đứng ra nhận phần thiếu sót, để tôn vinh người vợ.

Đọc bài thơ này, mình nhớ tới bao nhiêu bà mẹ, bà vợ Việt Nam. Bán rau ở chợ, bán vé số, bán xôi đầu hẻm, gánh hàng từ khi trời chưa sáng. Nuôi chồng, nuôi con, nuôi cả cha mẹ già. Ít ai làm thơ tặng họ. Bài thơ của ông Tú hơn trăm năm trước như làm thay cho bao người chồng, người con chưa kịp nói lời cảm ơn.

Thử hình dung một ông chồng ngoài sáu mươi, nghe con gái đọc bài Thương vợ trong buổi học bài tối. Ông ngồi im, rồi đứng dậy ra sau bếp, phụ vợ rửa chén, lần đầu tiên sau mấy chục năm. Bà ngạc nhiên hỏi ông bị gì vậy. Ông chỉ cười: tự nhiên thấy thương bà.

Nếu bạn còn vợ, còn mẹ bên mình, tối nay thử nói một câu cảm ơn. Không cần làm thơ như ông Tú, chỉ cần một câu: cảm ơn em, cảm ơn má, mấy chục năm nay vất vả rồi. Có khi câu đó còn quý hơn mọi món quà.

Mình đọc lại bài thơ một lần nữa, chậm thôi, để bạn nghe cho thấm: