Tình Ca kể chuyện · Thuyết Phục

Thuở Trẻ Bị Buộc Thận Trọng, Lớn Lên Mới Học Lãng Mạn

Đây là Sách Nói Tình Ca, cuốn "Thuyết Phục" của Jane Austen. Chương trước, đô đốc Croft xin thuê dinh thự Kellynch, và Anne khẽ thở dài trong lùm cây: vài tháng nữa, có lẽ anh ấy sẽ đi dạo nơi đây. Mời bạn nghe chương bốn.

Người ấy không phải là ông Wentworth, thầy phó xứ trước kia ở Monkford, dù bề ngoài có đáng ngờ đến đâu, mà là một đại úy Frederick Wentworth, em trai ông. Nhờ trận đánh ngoài khơi San Domingo, chàng được phong chức chỉ huy tàu, nhưng chưa được giao nhiệm vụ ngay, nên đã về Somersetshire vào mùa hè năm một nghìn tám trăm lẻ sáu. Và vì không còn cha mẹ, chàng tìm được một mái nhà ở Monkford trong nửa năm. Thuở ấy, chàng là một thanh niên đẹp đẽ lạ thường, rất mực thông minh, hăng hái và rực rỡ. Còn Anne là một cô gái vô cùng xinh xắn, dịu dàng, khiêm nhường, có gu thẩm mỹ và giàu tình cảm. Chỉ cần một nửa chừng ấy sức hút, ở bên nào cũng vậy, có lẽ đã đủ rồi, vì chàng chẳng có việc gì làm, còn cô thì hầu như chẳng có ai để yêu thương. Nhưng khi hai con người được ban cho dồi dào ưu điểm như vậy gặp nhau, thì không thể nào không thành. Họ dần dần quen nhau, và khi đã quen, thì nhanh chóng yêu nhau tha thiết. Thật khó nói ai đã thấy ở người kia sự hoàn hảo cao hơn, hay ai là người hạnh phúc hơn: cô, khi nhận lời tỏ tình và lời cầu hôn của chàng, hay chàng, khi được cô nhận lời.

Tiếp theo là một quãng thời gian hạnh phúc tuyệt vời, nhưng chỉ ngắn ngủi. Rắc rối sớm nảy sinh. Khi được hỏi ý, ngài Walter, tuy không thật sự từ chối ưng thuận, cũng không nói rằng chuyện ấy sẽ không bao giờ thành, nhưng đã đáp lại bằng tất cả vẻ phủ nhận của một sự kinh ngạc lớn, một sự lạnh lùng lớn, một sự im lặng lớn, và tuyên bố quyết không làm gì cho con gái. Ông cho đó là một cuộc kết thân rất hạ thấp danh giá. Còn phu nhân Russell, tuy với niềm kiêu hãnh ôn hòa hơn và dễ tha thứ hơn, cũng coi đó là một cuộc kết thân hết sức bất hạnh.

Anne Elliot, với tất cả những gì cô có, dòng dõi, sắc đẹp và trí tuệ, mà lại tự vứt bỏ mình ở tuổi mười chín. Tự ràng buộc mình ở tuổi mười chín vào một cuộc hứa hôn với một chàng trai trẻ chẳng có gì để giới thiệu ngoài bản thân chàng, chẳng có hy vọng nào trở nên giàu có ngoài những may rủi của một nghề hết sức bấp bênh, và chẳng có quan hệ nào để bảo đảm cho dù chỉ là sự thăng tiến xa hơn trong nghề ấy. Đó quả thật là một sự vứt bỏ, mà bà đau lòng khi nghĩ tới! Anne Elliot, còn trẻ như vậy, ít người biết tới như vậy, lại bị một kẻ xa lạ không thân thế, không của cải cướp đi. Hay đúng hơn, bị chàng kéo chìm vào một cảnh phụ thuộc mòn mỏi nhất, lo âu nhất, giết chết tuổi xuân! Không được để chuyện ấy xảy ra, nếu còn có thể ngăn được bằng một sự can thiệp chính đáng của tình bạn, bằng những lời khuyên nhủ của một người gần như có tình thương của một người mẹ, và quyền của một người mẹ.

Đại úy Wentworth không có tài sản. Chàng đã gặp may trong nghề, nhưng tiền đến dễ thì tiêu cũng rộng tay, nên chàng chẳng tích góp được gì. Nhưng chàng tin chắc rằng mình sẽ sớm giàu có. Tràn đầy sức sống và nhiệt huyết, chàng biết mình sẽ sớm có tàu, và sớm được phái tới một vùng biển sẽ đem lại cho chàng mọi điều chàng muốn. Chàng vẫn luôn gặp may, chàng biết mình sẽ còn gặp may nữa. Lòng tự tin ấy, mạnh mẽ nhờ chính hơi ấm của nó, và quyến rũ nhờ những lời dí dỏm thường dùng để bày tỏ nó, hẳn đã đủ đối với Anne. Nhưng phu nhân Russell lại nhìn nó rất khác. Tính khí lạc quan và đầu óc không biết sợ của chàng tác động lên bà theo một cách rất khác. Bà chỉ thấy trong đó điều xấu càng thêm trầm trọng. Nó chỉ khiến con người chàng thêm phần nguy hiểm. Chàng sáng chói, chàng cứng đầu. Phu nhân Russell chẳng mấy ưa sự dí dỏm, và ghê sợ bất cứ điều gì gần với sự khinh suất. Bà phản đối cuộc kết thân ấy ở mọi phương diện.

Sự phản đối mà những cảm nghĩ ấy gây ra là quá sức chống đỡ của Anne. Dù trẻ và hiền như cô, có lẽ cô vẫn có thể cưỡng lại sự bất bình của cha, dẫu nó chẳng được làm dịu đi bằng một lời nói hay một ánh nhìn tử tế nào từ phía chị cô. Nhưng phu nhân Russell, người cô luôn yêu thương và nương tựa, với ý kiến kiên định đến vậy, và cử chỉ dịu dàng đến vậy, thì không thể cứ khuyên bảo cô mãi mà vô ích. Cô bị thuyết phục để tin rằng cuộc hứa hôn là một điều sai: thiếu suy xét, không thích đáng, khó lòng thành công, và không đáng được thành công. Nhưng khi chấm dứt nó, cô không hành động chỉ vì sự thận trọng ích kỷ. Nếu cô không nghĩ rằng mình đang lo cho điều tốt của chàng, còn hơn cả của chính mình, thì cô khó lòng từ bỏ chàng được. Niềm tin rằng mình đang khôn ngoan và hy sinh, chủ yếu vì lợi ích của chàng, là niềm an ủi chính của cô, trong nỗi khổ của một cuộc chia ly, một cuộc chia ly sau cùng. Và cô cần đến mọi niềm an ủi, vì cô còn phải chịu thêm nỗi đau trước những ý kiến của chàng, hoàn toàn không bị thuyết phục và không chịu nhượng bộ, và trước cảm giác của chàng rằng mình bị đối xử tệ bạc khi bị buộc phải từ bỏ như vậy. Vì thế mà chàng đã rời khỏi vùng ấy.

Chỉ vài tháng đã chứng kiến sự bắt đầu và kết thúc của mối quen biết giữa họ. Nhưng phần đau khổ của Anne từ đó không kết thúc trong vài tháng. Lòng gắn bó và niềm nuối tiếc của cô, trong một thời gian dài, đã phủ bóng lên mọi niềm vui của tuổi trẻ, và hậu quả lâu dài của chúng là cô sớm phai đi nét tươi tắn và sinh khí.

Đã hơn bảy năm trôi qua kể từ khi câu chuyện nhỏ buồn thương ấy khép lại. Thời gian đã làm dịu đi nhiều, có lẽ gần hết, lòng gắn bó đặc biệt của cô dành cho chàng. Nhưng cô đã chỉ trông cậy vào mỗi thời gian. Không có sự giúp sức nào từ việc đổi chỗ ở, ngoại trừ một lần sang thành phố Bath ít lâu sau khi đổ vỡ, hay từ điều gì mới mẻ, hay từ việc mở rộng giao thiệp. Chưa từng có ai bước vào vòng quen biết ở Kellynch mà có thể sánh với Frederick Wentworth, như chàng vẫn đứng trong ký ức cô. Một mối tình thứ hai, phương thuốc duy nhất thật sự tự nhiên, hạnh phúc và đầy đủ ở tuổi cô, đã không thể đến với một tâm hồn tinh tế như cô, với một gu thẩm mỹ khó tính như cô, trong phạm vi chật hẹp của giới giao thiệp quanh họ. Khoảng hai mươi hai tuổi, cô đã được cầu hôn, được mời mang họ nhà chồng, bởi một chàng trai mà ít lâu sau đã tìm thấy một tấm lòng ưng thuận hơn ở cô em gái. Và phu nhân Russell đã tiếc vì cô từ chối. Vì Charles Musgrove là con trưởng của một người mà đất đai và tầm quan trọng nói chung ở vùng ấy chỉ đứng sau ngài Walter, lại có tư cách tốt và diện mạo dễ coi. Dù khi Anne mười chín tuổi, phu nhân Russell có thể còn đòi hỏi điều gì hơn thế, thì khi Anne hai mươi hai, bà hẳn sẽ vui mừng thấy cô thoát khỏi một cách đàng hoàng những thiên vị và bất công trong nhà cha cô, mà ổn định lâu dài ở gần bà. Nhưng lần này, Anne chẳng để chỗ nào cho lời khuyên can. Và tuy phu nhân Russell, vẫn hài lòng như mọi khi với sự sáng suốt của mình, chưa bao giờ mong chuyện cũ được làm lại, giờ đây bà bắt đầu lo, một nỗi lo gần như tuyệt vọng, không biết có người đàn ông nào tài giỏi và tự chủ được đời mình lay động được Anne, để cô bước vào cuộc sống mà bà cho rằng cô đặc biệt hợp, nhờ tấm lòng nồng hậu và nếp quen chăm lo gia đình của cô.

Họ không biết ý kiến của nhau, nó còn giữ nguyên hay đã thay đổi, về điểm chính yếu trong cách cư xử của Anne, vì chuyện ấy chưa bao giờ được nhắc tới. Nhưng Anne, ở tuổi hai mươi bảy, đã nghĩ rất khác với điều người ta đã khiến cô nghĩ ở tuổi mười chín. Cô không trách phu nhân Russell, cô không trách mình vì đã nghe theo bà. Nhưng cô cảm thấy rằng nếu có người trẻ nào, trong hoàn cảnh tương tự, đến xin cô lời khuyên, họ sẽ không bao giờ nhận được một lời khuyên mang lại nỗi khổ chắc chắn và tức thì đến thế, để đổi lấy điều tốt bấp bênh trong tương lai đến thế. Cô tin chắc rằng dù chịu mọi bất lợi vì sự phản đối trong nhà, và mọi nỗi lo đi kèm với nghề của chàng, mọi sợ hãi, trì hoãn và thất vọng có thể đến, cô vẫn sẽ là một người đàn bà hạnh phúc hơn nếu giữ lời hứa hôn, so với khi hy sinh nó. Và cô hoàn toàn tin như vậy, dù họ có phải chịu phần lo âu và chờ đợi như thường tình, thậm chí nhiều hơn thường tình, mà chưa cần tính tới kết cục thật sự của trường hợp họ, mà như sự thể đã diễn ra, lẽ ra sẽ đem lại sự thịnh vượng sớm hơn cả mức người ta có thể tính toán hợp lý. Mọi kỳ vọng lạc quan của chàng, mọi lòng tự tin của chàng đều đã được chứng minh là đúng. Tài năng và nhiệt huyết của chàng dường như đã thấy trước và làm chủ được con đường thịnh vượng của mình. Rất sớm sau khi cuộc hứa hôn chấm dứt, chàng đã được giao nhiệm vụ, và mọi điều chàng đã nói với cô rằng sẽ đến, đều đã đến. Chàng đã lập công, sớm được thăng thêm một bậc nữa, và giờ đây, nhờ bắt được hết tàu này tới tàu khác, hẳn đã gây dựng được một cơ nghiệp khá lớn. Cô chỉ có những danh sách sĩ quan hải quân và báo chí làm nguồn tin, nhưng cô không thể nghi ngờ rằng chàng đã giàu. Và, nghiêng về phía lòng chung thủy của chàng, cô chẳng có lý do gì để tin rằng chàng đã lấy vợ.

Anne Elliot lẽ ra đã có thể hùng hồn biết bao! Hay ít ra, những mong ước của cô hùng hồn biết bao, khi đứng về phía tình yêu nồng ấm thuở sớm và niềm tin vui vẻ vào tương lai, chống lại sự thận trọng quá lo xa, thứ thận trọng dường như xúc phạm sự gắng sức và ngờ vực ý Trời! Thuở trẻ cô đã bị buộc phải thận trọng, lớn lên cô mới học được sự lãng mạn: hệ quả tự nhiên của một khởi đầu trái tự nhiên.

Với tất cả những hoàn cảnh, kỷ niệm và cảm xúc ấy, cô không thể nghe tin chị gái của đại úy Wentworth có lẽ sẽ về ở Kellynch mà không thấy nỗi đau cũ sống dậy. Phải bao lần dạo bước, bao tiếng thở dài, mới xua được nỗi xao xuyến trước ý nghĩ ấy. Cô thường tự nhủ đó là điều dại dột, trước khi có thể làm cứng thần kinh đủ để thấy những cuộc bàn tán không ngớt về nhà Croft và chuyện của họ chẳng có gì tai hại. Tuy vậy, cô được giúp đỡ nhờ sự thờ ơ hoàn toàn và vẻ như không hay biết gì của ba người duy nhất trong số người thân của cô biết điều bí mật của quá khứ, một sự thờ ơ dường như gần như chối bỏ mọi ký ức về chuyện ấy. Cô có thể công nhận rằng động cơ của phu nhân Russell trong chuyện này cao thượng hơn động cơ của cha cô và Elizabeth. Cô có thể trân trọng mọi cảm xúc tốt đẹp hơn trong sự bình thản của bà. Nhưng bầu không khí quên lãng chung giữa họ, dù nó bắt nguồn từ đâu, là điều hết sức quan trọng. Và trong trường hợp đô đốc Croft thật sự thuê dinh thự Kellynch, cô lại mừng thêm lần nữa vì niềm tin chắc vẫn luôn làm cô dễ chịu nhất: rằng trong số những người thân của cô, chuyện cũ chỉ ba người ấy biết, và cô tin họ sẽ không bao giờ hé ra một tiếng nào. Cô cũng tin rằng trong số người thân của chàng, chỉ người anh mà chàng đã ở cùng là được biết đôi chút về cuộc hứa hôn ngắn ngủi của họ. Người anh ấy đã rời khỏi vùng này từ lâu, và vì là người hiểu lẽ phải, lại thêm lúc ấy còn độc thân, cô thầm tin cậy rằng chẳng có ai nghe được chuyện ấy từ ông.

Người chị, bà Croft, lúc ấy đang ở ngoài nước Anh, theo chồng đến một nơi đóng quân ở nước ngoài. Còn em gái của chính Anne, Mary, thì đang ở trường nội trú khi mọi chuyện xảy ra. Và sau đó, vì lòng kiêu hãnh của người này và sự tế nhị của người kia, Mary không bao giờ được cho biết dù chỉ một chút về chuyện ấy.

Với những chỗ dựa ấy, cô hy vọng rằng mối quen biết giữa cô và nhà Croft, điều phải tính tới vì phu nhân Russell vẫn ở Kellynch và Mary sống cách đó chỉ ba dặm, sẽ không cần phải kéo theo một sự ngượng ngùng đặc biệt nào.

Hết chương bốn.

Mình thương câu Austen viết về Anne: thuở trẻ bị buộc phải thận trọng, lớn lên mới học được lãng mạn. Giờ nhà Croft sắp về Kellynch, và Anne tin mình sẽ chẳng có gì phải ngượng ngùng. Liệu mọi chuyện có êm như cô mong, mình cùng nghe tiếp. Hẹn bạn ở chương năm nghen.