Tình Ca kể chuyện · Thuyết Phục

Dinh Thự Kellynch Sẽ Được Cho Thuê

Đây là Sách Nói Tình Ca, cuốn "Thuyết Phục" của Jane Austen. Chương trước, ngài Walter Elliot, người chỉ thích đọc tên mình trong cuốn gia phả, đã nợ nần tới mức phải nhờ hai người bạn khuyên cách cắt giảm chi tiêu. Mời bạn nghe chương hai.

Ông Shepherd, một luật sư lịch sự, thận trọng, dù có ảnh hưởng hay toan tính gì đối với ngài Walter đi nữa, cũng thích để người khác nói ra những điều khó nghe hơn. Ông xin phép không đưa ra dù chỉ một lời gợi ý nhỏ nhất, và chỉ xin được khuyên mọi người hãy hoàn toàn trông vào sự phán đoán tuyệt vời của phu nhân Russell. Với sự sáng suốt ai cũng biết của bà, ông hoàn toàn chờ đợi bà sẽ khuyên đúng những biện pháp cương quyết mà ông vốn muốn thấy rốt cuộc được chấp nhận.

Phu nhân Russell hết sức lo lắng, nhiệt tâm với chuyện này, và đã suy nghĩ rất nghiêm túc về nó. Bà là người có trí óc vững vàng hơn là nhanh nhạy, và trong trường hợp này, việc đi tới một quyết định đối với bà thật khó khăn, vì có hai nguyên tắc lớn chống chọi nhau. Bản thân bà là người hết mực chính trực, với một ý thức tinh tế về danh dự. Nhưng bà cũng muốn giữ thể diện cho ngài Walter, cũng lo cho danh giá của gia đình, cũng có những ý niệm quý tộc về những gì họ đáng được hưởng, chẳng kém bất cứ người sáng suốt và lương thiện nào. Bà là một người đàn bà nhân hậu, rộng lượng, tốt bụng, có thể gắn bó sâu đậm, cư xử hết sức đúng mực, nghiêm ngặt trong ý niệm về lễ nghi, và có cung cách được coi là chuẩn mực của sự giáo dưỡng. Bà có học thức, và nói chung là người biết lẽ phải, trước sau như một; nhưng bà có định kiến nghiêng về dòng dõi. Bà coi trọng tước vị và thế lực, điều ấy làm bà hơi mờ mắt trước những khuyết điểm của những người có chúng. Bản thân bà chỉ là góa phụ của một hiệp sĩ không được truyền tước, nên bà dành cho tước hiệp sĩ cha truyền con nối tất cả sự trọng vọng nó đáng được. Và ngài Walter, chưa kể tới những gì ông đáng được hưởng vì là một người quen lâu năm, một người hàng xóm chu đáo, một chủ đất tử tế, chồng của người bạn rất thân của bà, cha của Anne và các chị em cô, thì chỉ riêng vì ông là ngài Walter, theo bà nghĩ, đã đáng được hưởng rất nhiều sự cảm thông và châm chước trong cảnh khó khăn hiện nay.

Họ phải cắt giảm; điều đó không còn nghi ngờ gì nữa. Nhưng bà rất muốn việc ấy được làm sao cho ông và Elizabeth ít đau lòng nhất. Bà vạch ra các kế hoạch tiết kiệm, bà tính toán chính xác, và bà làm điều chẳng ai khác nghĩ tới: bà hỏi ý Anne, người mà những người kia dường như chẳng bao giờ coi là có dính dáng gì tới chuyện này. Bà hỏi ý cô, và phần nào chịu ảnh hưởng của cô khi vạch ra kế hoạch cắt giảm cuối cùng được trình lên ngài Walter. Mọi chỗ Anne sửa đều nghiêng về sự ngay thẳng hơn là về thể diện. Cô muốn những biện pháp mạnh mẽ hơn, một cuộc thay đổi triệt để hơn, sớm thoát nợ hơn, và một thái độ dửng dưng cao hơn nhiều với mọi thứ, chỉ trừ lẽ công bằng và lẽ phải.

"Nếu chúng ta thuyết phục được cha cháu làm hết những điều này," phu nhân Russell nói, mắt nhìn tờ giấy, "thì có thể làm được nhiều việc lắm. Nếu ông ấy chịu theo những quy định này, trong bảy năm ông ấy sẽ trả sạch nợ. Và bác mong là chúng ta có thể thuyết phục ông ấy và Elizabeth rằng dinh thự Kellynch tự nó đã đáng kính, không thể vì những khoản cắt giảm này mà bị ảnh hưởng; và rằng phẩm giá thật sự của ngài Walter Elliot, trong mắt những người biết lẽ phải, sẽ chẳng hề bị giảm đi chút nào khi ông ấy hành động như một người có nguyên tắc. Thật ra, ông ấy sẽ làm gì khác hơn điều mà rất nhiều gia đình hàng đầu của chúng ta đã làm, hoặc lẽ ra phải làm? Trường hợp của ông ấy sẽ chẳng có gì khác thường cả; mà chính sự khác thường lại thường là phần tệ nhất trong nỗi khổ của chúng ta, cũng như bao giờ nó cũng là phần tệ nhất trong cách cư xử của chúng ta. Bác rất hy vọng chúng ta sẽ thuyết phục được. Chúng ta phải nghiêm túc và quả quyết; vì suy cho cùng, ai đã mắc nợ thì phải trả. Và dù phải nể nang rất nhiều tới cảm xúc của một người quý phái, một người đứng đầu gia đình như cha cháu, thì còn phải nể nang nhiều hơn nữa tới tư cách của một người lương thiện."

Đó chính là nguyên tắc mà Anne muốn cha mình theo, và muốn bạn bè ông thúc giục ông theo. Cô coi việc trả sạch những món nợ của các chủ nợ, nhanh hết mức mà những khoản cắt giảm triệt để nhất có thể bảo đảm, là một bổn phận không thể thiếu, và cô chẳng thấy phẩm giá gì trong bất cứ cách nào kém hơn thế. Cô muốn điều ấy được đặt ra như một mệnh lệnh, và được cảm nhận như một bổn phận. Cô đánh giá cao ảnh hưởng của phu nhân Russell; và về mức độ hy sinh nghiêm khắc mà lương tâm cô thôi thúc, cô tin rằng thuyết phục họ thay đổi hoàn toàn cũng chẳng khó hơn bao nhiêu so với thay đổi một nửa. Hiểu cha và Elizabeth, cô nghĩ rằng việc bỏ đi một cặp ngựa cũng sẽ đau đớn chẳng kém gì bỏ cả hai cặp, và cứ thế, suốt cả danh sách những khoản cắt giảm quá nhẹ tay của phu nhân Russell.

Những đòi hỏi khắt khe hơn của Anne lẽ ra sẽ được đón nhận ra sao thì cũng chẳng quan trọng mấy. Những đòi hỏi của phu nhân Russell đã chẳng thành công chút nào: không thể chấp nhận được, không thể nào chịu nổi. "Cái gì! Mọi tiện nghi của cuộc sống đều bị cắt phăng! Những chuyến đi, London, người hầu, ngựa, bàn ăn, chỗ nào cũng thu hẹp, chỗ nào cũng hạn chế! Không còn được sống cho ra dáng, dù chỉ là dáng của một người quý phái bình thường! Không, ông thà rời bỏ dinh thự Kellynch ngay lập tức, còn hơn ở lại đó với những điều kiện nhục nhã như vậy."

"Rời bỏ dinh thự Kellynch." Lời gợi ý ấy lập tức được ông Shepherd chộp lấy. Quyền lợi của ông gắn với việc ngài Walter thật sự cắt giảm, và ông hoàn toàn tin rằng sẽ chẳng làm được gì nếu không đổi chỗ ở. "Vì ý ấy đã được nêu ra từ chính nơi có quyền quyết định," ông nói, "nên ông không ngần ngại thú nhận rằng ông hoàn toàn đồng ý như vậy. Ông không thấy ngài Walter có thể thay đổi đáng kể lối sống của mình trong một ngôi nhà phải giữ gìn tiếng hiếu khách và phẩm giá lâu đời đến thế. Ở bất cứ nơi nào khác, ngài Walter có thể tự quyết lấy; và sẽ được người ta ngưỡng vọng, vì đã tự định ra nếp sống theo bất cứ cách nào ngài muốn sắp đặt gia đình mình."

Ngài Walter sẽ rời bỏ dinh thự Kellynch. Và sau vài ngày nữa ngờ vực, lưỡng lự, câu hỏi lớn là ông sẽ đi đâu đã được giải quyết, và những nét phác thảo đầu tiên của cuộc thay đổi quan trọng này đã được vạch ra.

Có ba lựa chọn: London, thành phố Bath, hoặc một ngôi nhà khác ở thôn quê. Anne chỉ mong điều thứ ba. Một ngôi nhà nhỏ ngay trong vùng, nơi họ vẫn có phu nhân Russell bầu bạn, vẫn ở gần Mary, và thỉnh thoảng vẫn có niềm vui được ngắm những bãi cỏ, những lùm cây của Kellynch, đó là điều cô ao ước. Nhưng số phận quen thuộc của Anne lại đến với cô: người ta quyết định một điều trái hẳn với ý thích của cô. Cô không ưa Bath, và nghĩ rằng ở đó không hợp với mình; vậy mà Bath sẽ là nhà của cô.

Lúc đầu, ngài Walter nghĩ tới London nhiều hơn; nhưng ông Shepherd cảm thấy không thể tin để ngài ở London được, và đã khéo léo can ngăn, khiến ngài chọn Bath. Đó là một nơi an toàn hơn nhiều cho một quý ông trong cảnh ngộ của ngài: ở đó, ngài có thể làm người quan trọng mà tốn kém tương đối ít. Hai cái lợi đáng kể của Bath so với London dĩ nhiên đã được nhấn mạnh hết mức: nó ở cách Kellynch gần hơn, chỉ năm mươi dặm, và mùa đông nào phu nhân Russell cũng ở đó một thời gian. Và trước sự hài lòng rất lớn của phu nhân Russell, người ngay từ đầu đã nghiêng về Bath trong kế hoạch thay đổi này, ngài Walter và Elizabeth đã được dẫn tới chỗ tin rằng họ sẽ chẳng mất đi thể diện hay niềm vui gì khi về ở đó.

Phu nhân Russell thấy mình buộc phải phản đối mong muốn mà ai cũng biết của cô Anne thân yêu. Mong ngài Walter chịu hạ mình về ở một ngôi nhà nhỏ ngay trong vùng của mình thì là đòi hỏi quá đáng. Chính Anne hẳn cũng sẽ thấy những nỗi nhục nhã ở đó nhiều hơn cô lường trước, còn với cảm xúc của ngài Walter thì những nỗi ấy hẳn sẽ khủng khiếp. Còn về việc Anne không ưa Bath, bà coi đó là một định kiến và một sự lầm lẫn, bắt nguồn trước hết từ chuyện cô đã ở đó ba năm đi học, sau khi mẹ mất; và thứ hai, từ chuyện cô tình cờ không được vui lắm vào mùa đông duy nhất mà sau này cô ở đó cùng bà.

Tóm lại, phu nhân Russell thích Bath, và có ý nghĩ rằng nơi ấy hẳn phải hợp với tất cả bọn họ. Còn về sức khỏe của người bạn trẻ, nếu cô ở với bà suốt những tháng ấm áp tại ngôi nhà Kellynch Lodge của bà, thì mọi điều đáng ngại đều sẽ tránh được. Mà thật ra, đó là một sự thay đổi chắc chắn sẽ tốt cho cả sức khỏe lẫn tinh thần của cô. Anne đã ít đi xa nhà quá, ít được người ta gặp gỡ quá. Tinh thần cô không được phấn chấn. Giao thiệp rộng hơn sẽ làm nó khá lên. Bà muốn cô được nhiều người biết tới hơn.

Việc ngài Walter không nên ở một ngôi nhà nào khác trong cùng vùng chắc chắn càng được củng cố thêm bởi một phần, một phần rất quan trọng, của kế hoạch, đã may mắn được ghép vào ngay từ đầu. Ông không chỉ phải rời bỏ nhà mình, mà còn phải thấy nó rơi vào tay người khác; một thử thách về lòng can đảm mà những cái đầu cứng cỏi hơn ngài Walter cũng đã thấy là quá sức. Dinh thự Kellynch sẽ được cho thuê. Tuy vậy, đây là một bí mật tuyệt đối, không được hé lộ ra ngoài vòng của họ.

Ngài Walter không thể chịu nổi nỗi nhục bị người ta biết là mình định cho thuê nhà. Ông Shepherd đã có lần nhắc tới chữ "đăng quảng cáo", nhưng chẳng bao giờ dám đụng tới nó lần nữa. Ngài Walter gạt phăng ý tưởng đem nhà ra mời thuê dưới bất cứ hình thức nào; cấm tiệt không được hé ra dù chỉ một lời bóng gió nhỏ nhất rằng ông có ý định ấy. Chỉ khi giả sử có một người thật không thể chê vào đâu được tự ý đến xin thuê, theo đúng điều kiện của ông, và như một ân huệ lớn lao, thì ông mới chịu cho thuê.

Những lý do để tán thành điều ta thích sao mà đến nhanh thế! Phu nhân Russell còn có sẵn một lý do tuyệt vời khác để hết sức mừng rằng ngài Walter và gia đình sẽ rời khỏi vùng quê này. Gần đây Elizabeth đang kết thân với một người, và bà muốn thấy mối thân tình ấy bị cắt đứt. Đó là con gái ông Shepherd, người đã trở về nhà cha sau một cuộc hôn nhân chẳng ra gì, lại thêm gánh nặng hai đứa con. Đó là một thiếu phụ khôn khéo, hiểu nghệ thuật làm vừa lòng người khác, ít ra là nghệ thuật làm vừa lòng người ở dinh thự Kellynch. Thiếu phụ ấy đã khiến cô Elliot ưng ý đến mức đã hơn một lần đến ở lại đó, bất chấp mọi lời phu nhân Russell bóng gió khuyên nên dè dặt, giữ khoảng cách, vì bà cho rằng tình bạn ấy thật không đúng chỗ.

Thật ra, phu nhân Russell hầu như chẳng có ảnh hưởng gì với Elizabeth, và có vẻ thương cô vì bà muốn thương cô, hơn là vì Elizabeth xứng đáng. Bà chưa bao giờ nhận được từ cô điều gì hơn sự chú ý bề ngoài, chẳng gì hơn những phép lịch sự chiều lòng; chưa bao giờ thành công ở bất cứ điểm nào bà muốn đạt, nếu nó trái với ý thích sẵn có của cô. Bà đã nhiều lần hết sức tha thiết tìm cách cho Anne được đi cùng trong chuyến lên London, vì bà thấy rõ tất cả sự bất công và điều tiếng của những sắp đặt ích kỷ đã gạt cô ra ngoài. Và trong nhiều dịp nhỏ hơn, bà đã cố đem sự phán đoán và kinh nghiệm hơn người của mình giúp Elizabeth; nhưng lúc nào cũng vô ích. Elizabeth cứ đi theo đường của mình; và chưa bao giờ cô theo đường ấy mà chống lại phu nhân Russell quyết liệt bằng lần này, khi chọn bà Clay; quay lưng với một người em gái đáng quý như vậy, để dành tình cảm và lòng tin cho một người lẽ ra đối với cô chỉ đáng được đối xử lịch sự, xa cách.

Xét về địa vị, theo đánh giá của phu nhân Russell, bà Clay là một người bạn rất không xứng; còn xét về tính cách, bà tin đó là một người bạn rất nguy hiểm. Vì vậy, một cuộc dọn đi để bà Clay ở lại phía sau, và đưa tới gần cô Elliot những người bạn thân thích hợp hơn để cô lựa chọn, là một mục tiêu quan trọng bậc nhất.

Hết chương hai.

Mình thương Anne ở chỗ này: cả nhà chỉ có phu nhân Russell chịu hỏi ý cô, và mọi chỗ cô sửa đều nghiêng về sự ngay thẳng. Vậy mà rốt cuộc, cô lại phải về Bath, nơi cô chẳng ưa. Còn dinh thự Kellynch, ai sẽ là người đến xin thuê đây? Hẹn bạn ở chương ba nghen.